The Battle of Maldon

                                   brocen wurde.
  Hēt þā hyssa hwæne     hors forlǣtan,
  feor āfȳsan     and forð gangan,
  hicgan tō handum     and tō hiġe gōdum.
5 Þā þæt Offan mǣġ     ǣrest onfunde
  þæt se eorl nolde     yrhðo ġeþolian,
  hē lēt him þā of handon     lēofne flēogan
  hafoc wið þæs holtes     and tō þǣre hilde stōp.
  Be þām man mihte oncnāwan     þæt se cniht nolde
10 wācian æt þām wīġe     þā hē tō wǣpnum fēng.
  Ēac him wolde Ēadriċ     his ealdre gelǣstan
  frēan tō ġefeohte;     ongan þā forð beran
  gār tō gūþe.     Hē hæfde gōd ġeþanc
  þā hwīle þe hē mid handum     healdan mihte
15 bord and brād swurd;     bēot hē ġelǣste
  þā hē ætforan his frēan     feohtan sceolde.
  Ðā þǣr Byrhtnōð ongan     beornas trymian,
  rād and rǣdde,     rincum tǣhte
  hū hī sceoldon standan     and þone stede healdan
20 and bæd þæt hyra randas     rihte hēoldon
  fæste mid folman     and ne forhtedon nā.
  Þā hē hæfde þæt folc     fæġere ġetrymmed,
  hē līhte þā mid lēodon     þǣr him lēofost wæs,
  þǣr hē his heorðwerod     holdost wiste.
25 Þā stōd on stæðe,     stīðlīċe clypode
  wīċinga ār,     wordum mǣlde;
  se on bēot ābead     brimlīþendra
  ǣrænde tō þām eorle     þǣr hē on ōfre stōd:
  "Mē sendon tō þē     sǣmen snelle,
30 hēton ðē secgan     þæt þū mōst sendan raðe
  bēagas wið ġebeorge;     and ēow betere is
  þæt ġē þisne gārrǣs     mid gafole forġyldon
  þonne wē swā hearde     hilde dǣlon.
  Ne þurfe wē ūs spillan     ġif ġē spēdaþ tō þām;
35 wē willað wið þām golde     grið fæstnian.
  Ġyf þū þat ġerǣdest     þe hēr riċost eart
  þæt þū þīne lēoda     lȳsan wille,
  syllan sǣmannum     on hyra sylfra dōm
  feoh wið frēode     and niman frið æt ūs,
40 wē willaþ mid þām sceattum     ūs tō scype gangan,
  on flot fēran     and ēow friþes healdan."
  Byrhtnōð maþelode,     bord hafenode,
  wand wācne æsc,     wordum mǣlde,
  yrre and ānræd     āġeaf him andsware:
45 "Gehȳrst þū, sǣlida,     hwæt þis folc seġeð?
  Hī willað ēow tō gafole     gāras syllan
  ǣttrynne ord     and ealde swurd,
  þā hereġeatu     þe ēow æt hilde ne dēah.
  Brimmanna boda,     ābēod eft onġēan:
50 seġe þīnum lēodum     miċċle lāþre spell,
  þæt hēr stynt unforcūð     eorl mid his werode
  þe wile ġealgean     ēþel þysne,
  Æþelrēdes eard     ealdres mīnes
  folc and foldan.     Feallan sceolon
55 hǣþene æt hilde!     Tō hēanliċ mē þinċeð
  þæt ġē mid ūrum sceattum     tō scype gangon
  unbefohtene,     nū ġē þus feor hider
  on ūrne eard     in becōmon.
  Ne sceole ġē swā sōfte     sinc ġegangan;
60 ūs sceal ord and ecg     ǣr ġesēman
  grim gūðplega     ǣr wē gofol syllon."
  Hēt þā bord beran,     beornas gangan
  þæt hī on þām ēasteðe     ealle stōdon.
  Ne mihte þǣr for wætere     werod tō þām ōðrum;
65 þǣr cōm flōwende     flōd æfter ebban,
  lucon lagustrēamas.     Tō lang hit him þūhte
  hwænne hī tōgædere     gāras bēron.
  Hī þǣr Pantan strēam     mid prasse bestōdon
  Ēastseaxena ord     and se æschere.
70 Ne mihte hyra ǣniġ     ōþrum derian
  būton hwā þurh flānes flyht     fyl ġenāme.
  Se flōd ūt ġewāt.     Þā flotan stōdon ġearowe
  wīċinga fela,     wīġes ġeorne.
  Hēt þā hæleða hlēo     healdan þā bricge
75 wigan wīġheardne,     se wæs hāten Wulfstān,
  cāfne mid his cynne;     þæt wæs Ċēolan sunu
  þe ðone forman man     mid his francan ofscēat
  þe þǣr baldlīcost     on þā bricge stōp.
  Þǣr stōdon mid Wulfstāne     wigan unforhte,
80 Ælfere and Maccus,     mōdiġe twēġen,
  þā noldon æt þām forda     flēam ġewyrċan,
  ac hī fæstliċe     wið ðā fȳnd weredon
  þā hwīle þe hī wǣpna     wealdan mōston.
  Þā hī þæt onġēaton     and ġeorne ġesāwon
85 þæt hī þǣr bricgweardas     bitere fundon,
  ongunnon lytegian þā     lāðe ġystas:
  bǣdon þæt hī ūpgang     āgan mōston,
  ofer þone ford faran,     fēþan lǣdan.
  Ðā se eorl ongan     for his ofermōde
90 ālȳfan landes tō fela     lāþere ðēode.
  Ongan ċeallian þā     ofer cald wæter
  Byrhtelmes bearn     (beornas ġehlyston):
  "Nū ēow is ġerȳmed;     gāð riċene tō ūs,
  guman tō gūþe.     God āna wāt
95 hwā þǣre wælstōwe     wealdan mōte."
  Wōdon þā wælwulfas     (for wætere ne murnon),
  wīċinga werod     west ofer Pantan,
  ofer scīr wæter     scyldas wēgon,
  lidmen tō lande     linde bǣron.
100 Þǣr onġēan gramum     ġearowe stōdon
  Byrhtnōð mid beornum;     hē mid bordum hēt
  wyrċan þone wīhagan     and þæt werod healdan
  fæste wið fēondum.     Þā wæs feohte nēh
  tīr æt ġetohte.     Wæs sēo tīd cumen
105 þæt þǣr fǣġe men     feallan sceoldon.
  Þǣr wearð hrēam āhafen.     Hremmas wundon,
  earn ǣses ġeorn.     Wæs on eorþan ċyrm.
  Hī lēton þā of folman     fēolhearde speru,
  ġegrundene     gāras flēogan.
110 Bogan wǣron bysiġe;     bord ord onfēng.
  Biter wæs se beadurǣs.     Beornas fēollon
  on ġehwæðere hand,     hyssas lāgon.
  Wund wearð Wulfmǣr,     wælræste ġeċēas
  Byrhtnōðes mǣġ;     hē mid billum wearð
115 his swuster sunu     swīðe forhēawen.
  Þǣr wearð wīċingum     wiþerlēan āġyfen.
  Ġehȳrde iċ þæt Ēadweard     ānne slōge
  swīðe mid his swurde,     swenġes ne wyrnde
  þæt him æt fōtum fēoll     fǣġe cempa.
120 Þæs him his ðēoden     þanc ġesǣde
  þām būrþēne     þā hē byre hæfde.
  Swā stemnetton     stīðhicgende
  hysas æt hilde;     hogodon ġeorne
  hwā þǣr mid orde     ǣrost mihte
125 on fǣġean men     feorh ġewinnan,
  wigan mid wǣpnum.     Wæl fēol on eorðan.
  Stōdon stædefæste;     stihte hī Byrhtnōð,
  bæd þæt hyssa ġehwylċ     hogode tō wīġe
  þe on Denon wolde     dōm ġefeohtan.
130 Wōd þā wīġes heard,     wǣpen ūp ahōf,
  bord tō ġebeorge,     and wið þæs beornes stōp.
  Ēode swā ānrǣd     eorl tō þām ċeorle;
  ǣġþer hyra ōðrum     yfeles hogode.
  Sende ðā se sǣrinc     sūþerne gār
135 þæt ġewundod wearð     wigena hlāford.
  Hē scēaf þā mid ðām scylde     þæt se sceaft tōbærst
  and þæt spere sprenġde     þæt hit sprang onġēan.
  Ġegremod wearð se gūðrinc;     hē mid gāre stang
  wlancne wīċing     þe him þā wunde forġeaf.
140 Frōd wæs se fyrdrinc:     hē lēt his francan wadan
  þurh ðæs hysses hals,     hand wīsode
  þæt hē on þām fǣrsceaðan     feorh ġerǣhte.
  Ðā hē ōþerne     ofstliċe scēat
  þæt sēo byrne tōbærst;     hē wæs on brēostum wund
145 þurh ðā hringlocan;     him æt heortan stōd
  ǣtterne ord.     Se eorl wæs þē blīþra;
  hlōh þā mōdi man,     sǣde Metode þanc
  ðæs dæġweorces     þe him Drihten forġeaf.
  Forlēt þā drenga sum     daroð of handa
150 flēogan of folman     þæt se tō forð ġewāt
  þurh ðone æþelan     Æþelrēdes þeġen.
  Him be healfe stōd     hyse unweaxen,
  cniht on ġecampe,     se full cāflīċe
  brǣd of þām beorne     blōdiġne gār,
155 Wulfstānes bearn,     Wulfmǣr se ġeonga
  forlēt forheardne     faran eft onġēan;
  ord in ġewōd     þæt se on eorþan læġ
  þe his þēoden ǣr     þearle ġerǣhte.
  Ēode þā ġesyrwed     secg tō þām eorle;
160 hē wolde þæs beornes     bēagas ġefetiġan
  rēaf and hringas     and ġerēnod swurd.
  Þā Byrhtnōð brǣd     bill of scēðe
  brād and brūneccg     and on þā byrnan slōh.
  Tō raþe hine ġelette     lidmanna sum
165 þā hē þæs eorles     earm āmyrde.
  Fēoll þā tō foldan     fealohilte swurd;
  ne mihte hē ġehealdan     heardne meċe,
  wǣpnes wealdan.     Þā ġȳt þæt word ġecwæð
  hār hilderinc,     hyssas bylde,
170 bæd gangan forð     gōde ġefēran;
  ne mihte þā on fōtum lenġ     fæste ġestandan.
  Hē tō heofenum wlāt:
  "Ġeþancie þē,     ðēoda Waldend,
  ealra þǣra wynna     þe iċ on worulde ġebād.
175 Nū iċ āh, milde Metod,     mǣste þearfe
  þæt þū mīnum gāste     gōdes ġeunne
  þæt mīn sāwul tō ðē     sīðian mōte
  on þīn ġeweald,     þēoden enġla,
  mid friþe fēran.     Iċ eom frymdi tō þē
180 þæt hī helsceaðan     hȳnan ne mōton."
  Ðā hine hēowon     hǣðene scealcas
  and bēġen þā beornas     þe him biġ stōdon:
  Ælfnoð and Wulmǣr     bēġen lāgon
  ðā onemn hyra frēan     feorh ġesealdon.
185 Hī bugon þā fram beaduwe     þe þǣr bēon noldon.
  Þǣr wearð Oddan bearn     ǣrest on flēame
  Godriċ fram gūþe     and þone gōdan forlēt
  þe him mæniġne oft     mearh ġesealde.
  Hē ġehlēop þone eoh     þe āhte his hlāford
190 on þām ġerǣdum     þe hit riht ne wæs,
  and his brōðru mid him     bēġen ærndon,
  Godwine and Godwīġ     gūþe ne ġȳmdon,
  ac wendon fram þām wīġe     and þone wudu sōhton,
  flugon on þæt fæsten     and hyra fēore burgon,
195 and manna mā     þonne hit ǣniġ mǣð wǣre
  ġyf hī þā ġeearnunga     ealle ġemundon
  þe hē him tō duguþe     ġedōn hæfde.
  Swā him Offa on dæġ     ǣr āsǣde
  on þām meþelstede     þā hē ġemōt hæfde
200 þæt þǣr mōdiġlīċe     manega sprǣcon
  þe eft æt þearfe     þolian noldon.
  Þā wearð āfeallen     þæs folces ealdor,
  Æþelrēdes eorl;     ealle ġesāwon
  heorðġenēatas     þæt hyra heorra læġ.
205 Þā ðǣr wendon forð     wlance þeġenas,
  unearge men     efston ġeorne;
  hī woldon þā ealle     ōðer twēġa,
  līf forlǣtan     oððe lēofne ġewrecan.
  Swā hī bylde forð     bearn Ælfriċes,
210 wiga wintrum ġeong     wordum mǣlde;
  Ælfwine þā cwæð,     hē on ellen spræc:
  "Gemunon þā mǣla     þe wē oft æt meodo sprǣcon,
  þonne wē on benċe     bēot āhōfon
  hæleð on healle,     ymbe heard ġewinn.
215 Nū mæġ cunnian     hwā cēne sȳ.
  Iċ wylle mīne æþelo     eallum ġecȳþan,
  þæt iċ wæs on Myrcon     miċċles cynnes:
  wæs mīn ealda fæder     Ealhelm hāten,
  wīs ealdorman     woruldġesǣliġ.
220 Ne sceolon mē on þǣre þēode     þeġenas ætwītan
  þæt iċ of ðisse fyrde     fēran wille,
  eard ġesēċan,     nū mīn ealdor liġeð
  forhēawen æt hilde.     Mē is þæt hearma mǣst:
  hē wæs ǣġþer mīn mǣġ     and mīn hlāford."
225 Þā hē forð ēode,     fǣhðe ġemunde,
  þæt hē mid orde     ānne ġerǣhte
  flotan on þām folce,     þæt se on foldan læġ
  forweġen mid his wǣpne.     Ongan þā winas manian
  frȳnd and ġefēran     þæt hī forð ēodon.
230 Offa ġemǣlde,     æscholt āsceōc:
  "Hwæt þū, Ælfwine, hafast     ealle ġemanode
  þeġenas tō þearfe,     nū ūre þēoden līð
  eorl on eorðan.     Ūs is eallum þearf
  þæt ūre ǣġhwylċ     ōþerne bylde
235 wigan tō wīġe     þā hwīle þe hē wǣpen mæġe
  habban and healdan     heardne mēċe,
  gār and gōd swurd.     Ūs Godriċ hæfð,
  earh Oddan bearn,     ealle beswicene.
  Wēnde þæs formoni man,     þā hē on mēare rād
240 on wlancan þām wicge,     þæt wǣre hit ūre hlāford;
  forþan wearð hēr on felda     folc totwǣmed,
  scyldburh tōbrocen.     Ābrēoðe his anġin,
  þæt hē hēr swā maniġne     man āflȳmde!"
  Lēofsunu ġemǣlde     and his linde āhōf,
245 bord tō ġebeorge;     hē þām beorne oncwæð:
  "Iċ þæt ġehāte     þæt iċ heonon nelle
  flēon fōtes trym,     ac wille furðor gān,
  wrecan on ġewinne     mīnne winedrihten.
  Ne þurfon mē embe Stūrmere     stedefæste hælæð
250 wordum ætwītan,     nū mīn wine ġecranc,
  þæt iċ hlāfordlēas     hām sīðie,
  wende fram wīġe,     ac mē sceal wǣpen niman
  ord and īren."     Hē ful yrre wōd,
  feaht fæstliċe,     flēam hē forhogode.
255 Dunnere þā cwæð,     daroð ācwehte
  unorne ċeorl,     ofer eall clypode,
  bæd þæt beorna ġehwylċ     Byrhtnōð wrǣce:
  "Ne mæġ nā wandian     se þe wrecan þenċeð
  frēan on folce,     ne for fēore murnan."
260 Þā hī forð ēodon,     fēores hī ne rōhton.
  Ongunnon þā hīredmen     heardlīċe feohtan
  grame gārberend     and God bǣdon
  þæt hī mōston ġewrecan     hyra winedrihten
  and on hyra fēondum     fyl ġewyrċan.
265 Him se ġȳsel ongan     ġeornlīċe fylstan:
  hē wæs on Norðhymbron     heardes cynnes,
  Ecglāfes bearn,     him wæs Æscferð nama.
  Hē ne wandode nā     æt þām wīġplegan,
  ac hē fȳsde forð     flān ġenehe.
270 Hwīlon hē on bord scēat,     hwīlon beorn tǣsde;
  ǣfre embe stunde     hē sealde sume wunde
  þā hwīle ðe hē wǣpna     wealdan mōste.
  Þā ġȳt on orde stōd     Ēadweard se langa,
  ġearo and ġeornful     ġylpwordum spræc
275 þæt hē nolde flēogan     fōtmǣl landes,
  ofer bæc būgan     þā his betera leġ.
  Hē bræc þone bordweall     and wið þā beornas feaht
  oð þæt hē his sincġyfan     on þām sǣmannum
  wurðlīċe wrec     ǣr hē on wæle lǣġe.
280 Swā dyde Æþeriċ,     æþele ġefēra,
  fūs and forðġeorn     feaht eornoste.
  Sībyrhtes brōðor     and swīðe mæniġ ōþer
  clufon cellod bord,     cēne hī weredon.
    *  *  *
  bærst bordes lǣriġ,     and sēo byrne sang
285 gryrelēoða sum.     Þā æt gūðe slōh
  Offa þone sǣlidan     þæt hē on eorðan fēoll,
  and ðǣr Gaddes mǣġ     grund ġesōhte.
  Raðe wearð æt hilde     Offa forhēawen;
  hē hæfde ðēah ġeforþod     þæt hē his frēan ġehēt
290 swā hē bēotode ǣr     wið his bēahġifan
  þæt hī sceoldon bēġen     on burh rīdan
  hāle tō hāme,     oððe on here crincgan,
  on wælstōwe     wundum sweltan;
  hē læġ ðeġenlīċe     ðēodne ġehende.
295 Ðā wearð borda ġebræc.     Brimmen wōdon
  gūðe ġegremode;     gār oft þurhwōd
  fǣġes feorhhūs.     Forð þā ēode Wīstān,
  Þurstānes sunu     wið þās secgas feaht;
  hē wæs on ġeþrange