Genesis A, B

Verse Indeterminate Unknown

Us is riht micel     ðæt we rodera weard,
wereda wuldorcining,     wordum herigen,
modum lufien!     He is mægna sped,
heafod ealra     heahgesceafta,
5frea ælmihtig.     Næs him fruma æfre,
or geworden,     ne nu ende cymþ
ecean drihtnes,     ac he bið a rice
ofer heofenstolas.     Heagum þrymmum
soðfæst and swiðfeorm     sweglbosmas heold,
10þa wæron gesette     wide and side
þurh geweald godes     wuldres bearnum,
gasta weardum.     Hæfdon gleam and dream,
and heora ordfruman,     engla þreatas,
beorhte blisse.     Wæs heora blæd micel!
15Þegnas þrymfæste     þeoden heredon,
sægdon lustum lof,     heora liffrean
demdon, drihtenes     dugeþum wæron
swiðe gesælige.     Synna ne cuþon,
firena fremman,     ac hie on friðe lifdon,
20ece mid heora aldor.     Elles ne ongunnon
ræran on roderum     nymþe riht and soþ,
ærðon engla weard     for oferhygde
dwæl on gedwilde.     Noldan dreogan leng
heora selfra ræd,     ac hie of siblufan
25godes ahwurfon.     Hæfdon gielp micel
þæt hie wið drihtne     dælan meahton
wuldorfæstan wic     werodes þrymme,
sid and swegltorht.     Him þær sar gelamp,
æfst and oferhygd,     and þæs engles mod
30þe þone unræd ongan     ærest fremman,
wefan and weccean,     þa he worde cwæð,
niþes ofþyrsted,     þæt he on norðdæle
ham and heahsetl     heofena rices
agan wolde.     Þa wearð yrre god
35and þam werode wrað     þe he ær wurðode
wlite and wuldre.     Sceop þam werlogan
wræclicne ham     weorce to leane,
helleheafas,     hearde niðas.
Heht þæt witehus     wræcna bidan,
40deop, dreama leas,     drihten ure,
gasta weardas,     þa he hit geare wiste,
synnihte beseald,     susle geinnod,
geondfolen fyre     and færcyle,
rece and reade lege.     Heht þa geond þæt rædlease hof
45weaxan witebrogan.     Hæfdon hie wrohtgeteme
grimme wið god gesomnod;     him þæs grim lean becom!
Cwædon þæt heo rice,     reðemode,
agan woldan,     and swa eaðe meahtan.
Him seo wen geleah,     siððan waldend his,
50heofona heahcining,     honda arærde,
hehste wið þam herge.     Ne mihton hygelease,
mæne wið metode,     mægyn bryttigan,
ac him se mæra     mod getwæfde,
bælc forbigde.     Þa he gebolgen wearð,
55besloh synsceaþan     sigore and gewealde,
dome and dugeðe,     and dreame benam
his feond, friðo     and gefean ealle,
torhte tire,     and his torn gewræc
on gesacum swiðe     selfes mihtum
60strengum stiepe.     Hæfde styrne mod,
gegremed grymme,     grap on wraðe
faum folmum,     and him on fæðm gebræc
yrre on mode;     æðele bescyrede
his wiðerbrecan     wuldorgestealdum.
65Sceof þa and scyrede     scyppend ure
oferhidig cyn     engla of heofnum,
wærleas werod.     Waldend sende
laðwendne here     on langne sið,
geomre gastas;     wæs him gylp forod,
70beot forborsten,     and forbiged þrym,
wlite gewemmed.     Heo on wrace syððan
seomodon swearte,     siðe ne þorfton
hlude hlihhan,     ac heo helltregum
werige wunodon     and wean cuðon,
75sar and sorge,     susl þrowedon
þystrum beþeahte,     þearl æfterlean
þæs þe heo ongunnon     wið gode winnan.
Þa wæs soð swa ær     sibb on heofnum,
fægre freoþoþeawas,     frea eallum leof,
80þeoden his þegnum;     þrymmas weoxon
duguða mid drihtne,     dreamhæbbendra.
Wæron þa gesome,     þa þe swegl buað,
wuldres eðel.     Wroht wæs asprungen,
oht mid englum     and orlegnið,
85siððan herewosan     heofon ofgæfon,
leohte belorene.     Him on laste setl,
wuldorspedum welig,     wide stodan
gifum growende     on godes rice,
beorht and geblædfæst,     buendra leas,
90siððan wræcstowe     werige gastas
under hearmlocan     heane geforan.
Þa þeahtode     þeoden ure
modgeþonce,     hu he þa mæran gesceaft,
eðelstaðolas     eft gesette,
95swegltorhtan seld,     selran werode,
þa hie gielpsceaþan     ofgifen hæfdon,
heah on heofenum.     Forþam halig god
under roderas feng,     ricum mihtum,
wolde þæt him eorðe     and uproder
100and sid wæter     geseted wurde
woruldgesceafte     on wraðra gield,
þara þe forhealdene     of hleo sende.
Ne wæs her þa giet     nymþe heolstersceado
wiht geworden,     ac þes wida grund
105stod deop and dim,     drihtne fremde,
idel and unnyt.     On þone eagum wlat
stiðfrihþ cining,     and þa stowe beheold,
dreama lease,     geseah deorc gesweorc
semian sinnihte     sweart under roderum,
110wonn and weste,     oðþæt þeos woruldgesceaft
þurh word gewearð     wuldorcyninges.
Her ærest gesceop     ece drihten,
helm eallwihta,     heofon and eorðan,
rodor arærde,     and þis rume land
115gestaþelode     strangum mihtum,
frea ælmihtig.     Folde wæs þa gyta
græs ungrene;     garsecg þeahte
sweart synnihte,     side and wide,
wonne węgas.     Þa wæs wuldortorht
120heofonweardes gast     ofer holm boren
miclum spedum.     Metod engla heht,
lifes brytta,     leoht forð cuman
ofer rumne grund.     Raþe wæs gefylled
heahcininges hæs;     him wæs halig leoht
125ofer westenne,     swa se wyrhta bebead.
Þa gesundrode     sigora waldend
ofer laguflode     leoht wið þeostrum,
sceade wið sciman.     Sceop þa bam naman,
lifes brytta.     Leoht wæs ærest
130þurh drihtnes word     dæg genemned,
wlitebeorhte gesceaft.     Wel licode
frean æt frymðe     forþbæro tid,
dæg æresta;     geseah deorc sceado
sweart swiðrian     geond sidne grund.
135Þa seo tid gewat     ofer timber sceacan
middangeardes,     metod æfter sceaf
scirum sciman,     scippend ure,
æfen ærest.     Him arn on last,
þrang þystre genip,     þam þe se þeoden self
140sceop nihte naman.     Nergend ure
hie gesundrode;     siððan æfre
drugon and dydon     drihtnes willan,
ece ofer eorðan.     Ða com oðer dæg,
leoht æfter þeostrum.     Heht þa lifes weard
145on mereflode     middum weorðan
hyhtlic heofontimber.     Holmas dælde
waldend ure     and geworhte þa
roderas fæsten;     þæt se rica ahof
up from eorðan     þurh his agen word,
150frea ælmihtig.     Flod wæs adæled
under heahrodore     halgum mihtum,
wæter of wætrum,     þam þe wuniað gyt
under fæstenne     folca hrofes.
Þa com ofer foldan     fus siðian
155mære mergen þridda.     Næron metode ða gyta
widlond ne wegas nytte,     ac stod bewrigen fæste
folde mid flode.     Frea engla heht
þurh his word wesan     wæter gemæne,
þa nu under roderum     heora ryne healdað,
160stowe gestefnde.     Ða stod hraðe
holm under heofonum,     swa se halga bebead,
sid ætsomne,     ða gesundrod wæs
lago wið lande.     Geseah þa lifes weard
drige stowe,     dugoða hyrde,
165wide æteowde,     þa se wuldorcyning
eorðan nemde.     Gesette yðum heora
onrihtne ryne,     rumum flode,
and gefetero...    
Ne þuhte þa gerysne     rodora wearde,
170þæt Adam leng     ana wære
neorxnawonges,     niwre gesceafte,
hyrde and healdend.     Forþon him heahcyning,
frea ælmihtig     fultum tiode;
wif aweahte     and þa wraðe sealde,
175lifes leohtfruma,     leofum rince.
He þæt andweorc     of Adames
lice aleoðode,     and him listum ateah
rib of sidan.     He wæs reste fæst,
and softe swæf,     sar ne wiste,
180earfoða dæl,     ne þær ænig com
blod of benne,     ac him brego engla
of lice ateah     liodende ban,
wer unwundod,     of þam worhte god
freolice fæmnan.     Feorh in gedyde,
185ece saula.     Heo wæron englum gelice,
þa wæs Eue,     Adames bryd,
gaste gegearwod.     Hie on geogoðe bu
wlitebeorht wæron     on woruld cenned
meotodes mihtum.     Man ne cuðon
190don ne dreogan,     ac him drihtnes wæs
bam on breostum     byrnende lufu.
Þa gebletsode     bliðheort cyning,
metod alwihta,     monna cynnes
ða forman twa,     fæder and moder,
195wif and wæpned.     He þa worde cwæð:
"Temað nu and wexað,     tudre fyllað
eorðan ælgrene,     incre cynne,
sunum and dohtrum.     Inc sceal sealt wæter
wunian on gewealde     and eall worulde gesceaft.
200Brucað blæddaga     and brimhlæste
and heofonfugla.     Inc is halig feoh
and wilde deor     on geweald geseald,
and lifigende,     ða ðe land tredað,
feorheaceno cynn,     ða ðe flod wecceð
205geond hronrade.     Inc hyrað eall."
þa sceawode     scyppend ure
his weorca wlite     and his wæstma blæd,
niwra gesceafta.     Neorxnawong stod
god and gastlic,     gifena gefylled
210fremum forðweardum.     Fægere leohte
þæt liðe land     lago yrnende,
wylleburne.     Nalles wolcnu ða giet
ofer rumne grund     regnas bæron,
wann mid winde,     hwæðre wæstmum stod
215folde gefrætwod.     Heoldon forðryne
eastreamas heora     æðele feower
of þam niwan     neorxnawonge.
Þa wæron adælede     drihtnes mihtum
ealle of anum,     þa he þas eorðan gesceop,
220wætre wlitebeorhtum,     and on woruld sende.
þæra anne hatað ylde,     eorðbuende,
Fison folcweras;     se foldan dæl
brade bebugeð     beorhtum streamum
Hebeleac utan.     On þære eðyltyrf
225niððas findað     nean and feorran
gold and gymcynn,     gumþeoda bearn,
ða selestan,     þæs þe us secgað bec.
Þonne seo æftre     Ethiopia
land and liodgeard     beligeð uton,
230ginne rice,     þære is Geon noma.
Þridda is Tigris,     seo wið þeodscipe,
ea inflede,     Assirię belið.
Swilce is seo feorðe,     þa nu geond folc monig
weras Eufraten     wide nemnað.
235"ac niotað inc þæs oðres ealles,     forlætað þone ænne beam,
wariað inc wið þone wæstm.     Ne wyrð inc wilna gæd."
Hnigon þa mid heafdum     heofoncyninge
georne togenes     and sædon ealles þanc,
lista and þara lara.     He let heo þæt land buan,
240hwærf him þa to heofenum     halig drihten,
stiðferhð cyning.     Stod his handgeweorc
somod on sande,     nyston sorga wiht
to begrornianne,     butan heo godes willan
lengest læsten.     Heo wæron leof gode
245ðenden heo his halige word     healdan woldon.
Hæfde se alwalda     engelcynna
þurh handmægen,     halig drihten,
tene getrimede,     þæm he getruwode wel
þæt hie his giongorscipe     fyligan wolden,
250wyrcean his willan,     forþon he him gewit forgeaf
and mid his handum gesceop,     halig drihten.
Gesett hæfde he hie swa gesæliglice,     ænne hæfde he swa swiðne geworhtne,
swa mihtigne on his modgeþohte,     he let hine swa micles wealdan,
hehstne to him on heofona rice,     hæfde he hine swa hwitne geworhtne,
255swa wynlic wæs his wæstm on heofonum     þæt him com from weroda drihtne,
gelic wæs he þam leohtum steorrum.     Lof sceolde he drihtnes wyrcean,
dyran sceolde he his dreamas on heofonum,     and sceolde his drihtne þancian
þæs leanes þe he him on þam leohte gescerede     þonne læte he his hine lange wealdan.
Ac he awende hit him to wyrsan þinge,     ongan him winn up ahebban
260wið þone hehstan heofnes waldend,     þe siteð on þam halgan stole.
Deore wæs he drihtne urum;     ne mihte him bedyrned weorðan
þæt his engyl ongan     ofermod wesan,
ahof hine wið his hearran,     sohte hetespræce,
gylpword ongean,     nolde gode þeowian,
265cwæð þæt his lic wære     leoht and scene,
hwit and hiowbeorht.     Ne meahte he æt his hige findan
þæt he gode wolde     geongerdome,
þeodne þeowian.     Þuhte him sylfum
þæt he mægyn and cræft     maran hæfde
270þonne se halga god     habban mihte
folcgestælna.     Feala worda gespæc
se engel ofermodes.     Þohte þurh his anes cræft
hu he him strenglicran     stol geworhte,
heahran on heofonum;     cwæð þæt hine his hige speone
275þæt he west and norð     wyrcean ongunne,
trymede getimbro;     cwæð him tweo þuhte
þæt he gode wolde     geongra weorðan.
"Hwæt sceal ic winnan?" cwæð he.     "Nis me wihtæ þearf
hearran to habbanne.     Ic mæg mid handum swa fela
280wundra gewyrcean.     Ic hæbbe geweald micel
to gyrwanne     godlecran stol,
hearran on heofne.     Hwy sceal ic æfter his hyldo ðeowian,
bugan him swilces geongordomes?     Ic mæg wesan god swa he.
Bigstandað me strange geneatas,     þa ne willað me æt þam striðe geswican,
285hæleþas heardmode.     Hie habbað me to hearran gecorene,
rofe rincas;     mid swilcum mæg man ræd geþencean,
fon mid swilcum folcgesteallan.     Frynd synd hie mine georne,
holde on hyra hygesceaftum.     Ic mæg hyra hearra wesan,
rædan on þis rice.     Swa me þæt riht ne þinceð,
290þæt ic oleccan     awiht þurfe
gode æfter gode ænegum.     Ne wille ic leng his geongra wurþan."
þa hit se allwalda     eall gehyrde,
þæt his engyl ongan     ofermede micel
ahebban wið his hearran     and spræc healic word
295dollice wið drihten sinne,     sceolde he þa dæd ongyldan,
worc þæs gewinnes gedælan,     and sceolde his wite habban,
ealra morðra mæst.     Swa deð monna gehwilc
þe wið his waldend     winnan ongynneð
mid mane wið þone mæran drihten.     Þa wearð se mihtiga gebolgen,
300hehsta heofones waldend,     wearp hine of þan hean stole.
Hete hæfde he æt his hearran gewunnen,     hyldo hæfde his ferlorene,
gram wearð him se goda on his mode.     Forþon he sceolde grund gesecean
heardes hellewites,     þæs þe he wann wið heofnes waldend.
Acwæð hine þa fram his hyldo     and hine on helle wearp,
305on þa deopan dala,     þær he to deofle wearð,
se feond mid his geferum eallum.     Feollon þa ufon of heofnum
þurhlonge swa     þreo niht and dagas,
þa englas of heofnum on helle,     and heo ealle forsceop
drihten to deoflum.     Forþon heo his dæd and word
310noldon weorðian,     forþon he heo on wyrse leoht
under eorðan neoðan,     ællmihtig god,
sette sigelease     on þa sweartan helle.
Þær hæbbað heo on æfyn     ungemet lange,
ealra feonda gehwilc,     fyr edneowe,
315þonne cymð on uhtan     easterne wind,
forst fyrnum cald.     Symble fyr oððe gar,
sum heard geswinc     habban sceoldon.
Worhte man hit him to wite,     (hyra woruld wæs gehwyrfed),
forman siðe,     fylde helle
320mid þam andsacum.     Heoldon englas forð
heofonrices hehðe,     þe ær godes hyldo gelæston.
Lagon þa oðre fynd on þam fyre,     þe ær swa feala hæfdon
gewinnes wið heora waldend.     Wite þoliað,
hatne heaðowelm     helle tomiddes,
325brand and brade ligas,     swilce eac þa biteran recas,
þrosm and þystro,     forþon hie þegnscipe
godes forgymdon.     Hie hyra gal beswac,
engles oferhygd,     noldon alwaldan
word weorþian,     hæfdon wite micel,
330wæron þa befeallene     fyre to botme
on þa hatan hell     þurh hygeleaste
and þurh ofermetto,     sohton oþer land,
þæt wæs leohtes leas     and wæs liges full,
fyres fær micel.     Fynd ongeaton
335þæt hie hæfdon gewrixled     wita unrim
þurh heora miclan mod     and þurh miht godes
and þurh ofermetto     ealra swiðost.
Þa spræc se ofermoda cyning,     þe ær wæs engla scynost,
hwitost on heofne     and his hearran leof,
340drihtne dyre,     oð hie to dole wurdon,
þæt him for galscipe     god sylfa wearð
mihtig on mode yrre.     Wearp hine on þæt morðer innan,
niðer on þæt niobedd,     and sceop him naman siððan,
cwæð se hehsta     hatan sceolde
345Satan siððan,     het hine þære sweartan helle
grundes gyman,     nalles wið god winnan.
Satan maðelode,     sorgiende spræc,
se ðe helle forð     healdan sceolde,
gieman þæs grundes.     Wæs ær godes engel,
350hwit on heofne,     oð hine his hyge forspeon
and his ofermetto     ealra swiðost,
þæt he ne wolde     wereda drihtnes
word wurðian.     Weoll him on innan
hyge ymb his heortan,     hat wæs him utan
355wraðlic wite.     He þa worde cwæð:
"Is þæs ænga styde     ungelic swiðe
þam oðrum ham     þe we ær cuðon,
hean on heofonrice,     þe me min hearra onlag,
þeah we hine for þam alwaldan     agan ne moston,
360romigan ures rices.     Næfð he þeah riht gedon
þæt he us hæfð befælled     fyre to botme,
helle þære hatan,     heofonrice benumen;
hafað hit gemearcod     mid moncynne
to gesettanne.     Þæt me is sorga mæst,
365þæt Adam sceal,     þe wæs of eorðan geworht,
minne stronglican     stol behealdan,
wesan him on wynne,     and we þis wite þolien,
hearm on þisse helle.     Wa la, ahte ic minra handa geweald
and moste ane tid     ute weorðan,
370wesan ane winterstunde,     þonne ic mid þys werode--
Ac licgað me ymbe     irenbenda,
rideð racentan sal.     Ic eom rices leas;
habbað me swa hearde     helle clommas
fæste befangen.     Her is fyr micel,
375ufan and neoðone.     Ic a ne geseah
laðran landscipe.     Lig ne aswamað,
hat ofer helle.     Me habbað hringa gespong,
sliðhearda sal     siðes amyrred,
afyrred me min feðe;     fet synt gebundene,
380handa gehæfte.     Synt þissa heldora
wegas forworhte,     swa ic mid wihte ne mæg
of þissum lioðobendum.     Licgað me ymbe
heardes irenes     hate geslægene
grindlas greate.     Mid þy me god hafað
385gehæfted be þam healse,     swa ic wat he minne hige cuðe;
and þæt wiste eac     weroda drihten,
þæt sceolde unc Adame     yfele gewurðan
ymb þæt heofonrice,     þær ic ahte minra handa geweald.
Ac ðoliaþ we nu þrea on helle,     (þæt syndon þystro and hæto),
390grimme, grundlease.     Hafað us god sylfa
forswapen on þas sweartan mistas;     swa he us ne mæg ænige synne gestælan,
þæt we him on þam lande lað gefremedon,     he hæfð us þeah þæs leohtes bescyrede,
beworpen on ealra wita mæste.     Ne magon we þæs wrace gefremman,
geleanian him mid laðes wihte     þæt he us hafað þæs leohtes bescyrede.
395He hæfð nu gemearcod anne middangeard,     þær he hæfð mon geworhtne
æfter his onlicnesse.     Mid þam he wile eft gesettan
heofona rice mid hluttrum saulum.     We þæs sculon hycgan georne,
þæt we on Adame,     gif we æfre mægen,
and on his eafrum swa some,     andan gebetan,
400onwendan him þær willan sines,     gif we hit mægen wihte aþencan.
Ne gelyfe ic me nu þæs leohtes furðor     þæs þe he him þenceð lange niotan,
þæs eades mid his engla cræfte.     Ne magon we þæt on aldre gewinnan,
þæt we mihtiges godes mod onwæcen.     Uton oðwendan hit nu monna bearnum,
þæt heofonrice, nu we hit habban ne moton,     gedon þæt hie his hyldo forlæten,
405þæt hie þæt onwendon þæt he mid his worde bebead.     Þonne weorð he him wrað on mode,
ahwet hie from his hyldo.     Þonne sculon hie þas helle secan
and þas grimman grundas.     Þonne moton we hie us to giongrum habban,
fira bearn on þissum fæstum clomme.     Onginnað nu ymb þa fyrde þencean!
Gif ic ænegum þægne     þeodenmadmas
410geara forgeafe,     þenden we on þan godan rice
gesælige sæton     and hæfdon ure setla geweald,
þonne he me na on leofran tid     leanum ne meahte
mine gife gyldan,     gif his gien wolde
minra þegna hwilc     geþafa wurðan,
415þæt he up heonon     ute mihte
cuman þurh þas clustro,     and hæfde cræft mid him
þæt he mid feðerhoman     fleogan meahte,
windan on wolcne,     þær geworht stondað
Adam and Eue     on eorðrice
420mid welan bewunden,     and we synd aworpene hider
on þas deopan dalo.     Nu hie drihtne synt
wurðran micle,     and moton him þone welan agan
þe we on heofonrice     habban sceoldon,
rice mid rihte;     is se ræd gescyred
425monna cynne.     Þæt me is on minum mode swa sar,
on minum hyge hreoweð,     þæt hie heofonrice
agan to aldre.     Gif hit eower ænig mæge
gewendan mid wihte     þæt hie word godes
lare forlæten,     sona hie him þe laðran beoð.
430Gif hie brecað his gebodscipe,     þonne he him abolgen wurðeþ;
siððan bið him se wela onwended     and wyrð him wite gegarwod,
sum heard hearmscearu.     Hycgað his ealle,
hu ge hi beswicen!     Siððan ic me sefte mæg
restan on þyssum racentum,     gif him þæt rice losað.
435Se þe þæt gelæsteð,     him bið lean gearo
æfter to aldre,     þæs we her inne magon
on þyssum fyre forð     fremena gewinnan.
Sittan læte ic hine wið me sylfne,     swa hwa swa þæt secgan cymeð
on þas hatan helle,     þæt hie heofoncyninges
440unwurðlice     wordum and dædum
lare"    
Angan hine þa gyrwan     godes andsaca,
fus on frætwum,     (hæfde fæcne hyge),
hæleðhelm on heafod asette     and þone full hearde geband,
445spenn mid spangum;     wiste him spræca fela,
wora worda.     Wand him up þanon,
hwearf him þurh þa helldora,     (hæfde hyge strangne),
leolc on lyfte     laþwendemod,
swang þæt fyr on twa     feondes cræfte;
450wolde dearnunga     drihtnes geongran,
mid mandædum     men beswican,
forlædan and forlæran,     þæt hie wurdon lað gode.
He þa geferde     þurh feondes cræft
oððæt he Adam     on eorðrice,
455godes handgesceaft,     gearone funde,
wislice geworht,     and his wif somed,
freo fægroste,     swa hie fela cuðon
godes gegearwigean,     þa him to gingran self
metod mancynnes     mearcode selfa.
460And him bi twegin     beamas stodon
þa wæron utan     ofætes gehlædene,
gewered mid wæstme,     swa hie waldend god,
heah heofoncyning     handum gesette,
þæt þær yldo bearn     moste on ceosan
465godes and yfeles,     gumena æghwilc,
welan and wawan.     Næs se wæstm gelic!
Oðer wæs swa wynlic,     wlitig and scene,
liðe and lofsum,     þæt wæs lifes beam;
moste on ecnisse     æfter lybban,
470wesan on worulde,     se þæs wæstmes onbat,
swa him æfter þy     yldo ne derede,
ne suht sware,     ac moste symle wesan
lungre on lustum     and his lif agan,
hyldo heofoncyninges     her on worulde,
475habban him to wæron     witode geþingþo
on þone hean heofon,     þonne he heonon wende.
Þonne wæs se oðer     eallenga sweart,
dim and þystre;     þæt wæs deaðes beam,
se bær bitres fela.     Sceolde bu witan
480ylda æghwilc     yfles and godes
gewand on þisse worulde.     Sceolde on wite a
mid swate and mid sorgum     siððan libban,
swa hwa swa gebyrgde     þæs on þam beame geweox.
Sceolde hine yldo beniman     ellendæda,
485dreamas and drihtscipes,     and him beon deað scyred.
Lytle hwile     sceolde he his lifes niotan,
secan þonne landa     sweartost on fyre.
Sceolde feondum þeowian,     þær is ealra frecna mæste
leodum to langre hwile.     Þæt wiste se laða georne,
490dyrne deofles boda     þe wið drihten wann.
Wearp hine þa on wyrmes lic     and wand him þa ymbutan
þone deaðes beam     þurh deofles cræft,
genam þær þæs ofætes     and wende hine eft þanon
þær he wiste handgeweorc     heofoncyninges.
495Ongon hine þa frinan     forman worde
se laða mid ligenum:     "Langað þe awuht,
Adam, up to gode?     Ic eom on his ærende hider
feorran gefered,     ne þæt nu fyrn ne wæs
þæt ic wið hine sylfne sæt.     Þa het he me on þysne sið faran,
500het þæt þu þisses ofætes æte,     cwæð þæt þin abal and cræft
and þin modsefa     mara wurde,
and þin lichoma     leohtra micle,
þin gesceapu scenran,     cwæð þæt þe æniges sceattes ðearf
ne wurde on worulde.     Nu þu willan hæfst,
505hyldo geworhte     heofoncyninges,
to þance geþenod     þinum hearran,
hæfst þe wið drihten dyrne geworhtne.     Ic gehyrde hine þine dæd and word
lofian on his leohte     and ymb þin lif sprecan.
Swa þu læstan scealt     þæt on þis land hider
510his bodan bringað.     Brade synd on worulde
grene geardas,     and god siteð
on þam hehstan     heofna rice,
ufan alwalda.     Nele þa earfeðu
sylfa habban     þæt he on þysne sið fare,
515gumena drihten,     ac he his gingran sent
to þinre spræce.     Nu he þe mid spellum het
listas læran.     Læste þu georne
his ambyhto,     nim þe þis ofæt on hand,
bit his and byrige.     Þe weorð on þinum breostum rum,
520wæstm þy wlitegra.     Þe sende waldend god,
þin hearra þas helpe     of heofonrice."
Adam maðelode     þær he on eorðan stod,
selfsceafte guma:     "þonne ic sigedrihten,
mihtigne god,     mæðlan gehyrde
525strangre stemne,     and me her stondan het,
his bebodu healdan,     and me þas bryd forgeaf,
wlitesciene wif,     and me warnian het
þæt ic on þone deaðes beam     bedroren ne wurde,
beswicen to swiðe,     he cwæð þæt þa sweartan helle
530healdan sceolde     se ðe bi his heortan wuht
laðes gelæde.     Nat þeah þu mid ligenum fare
þurh dyrne geþanc     þe þu drihtnes eart
boda of heofnum.     Hwæt, ic þinra bysna ne mæg,
worda ne wisna     wuht oncnawan,
535siðes ne sagona.     Ic wat hwæt he me self bebead,
nergend user,     þa ic hine nehst geseah;
he het me his word weorðian     and wel healdan,
læstan his lare.     Þu gelic ne bist
ænegum his engla     þe ic ær geseah,
540ne þu me oðiewdest     ænig tacen
þe he me þurh treowe     to onsende,
min hearra þurh hyldo.     Þy ic þe hyran ne cann,
ac þu meaht þe forð faran.     Ic hæbbe me fæstne geleafan
up to þam ælmihtegan gode     þe me mid his earmum worhte,
545her mid handum sinum.     He mæg me of his hean rice
geofian mid goda gehwilcum,     þeah he his gingran ne sende."
Wende hine wraðmod     þær he þæt wif geseah
on eorðrice     Euan stondan,
sceone gesceapene,     cwæð þæt sceaðena mæst
550eallum heora eaforum     æfter siððan
wurde on worulde:     "Ic wat, inc waldend god
abolgen wyrð,     swa ic him þisne bodscipe
selfa secge,     þonne ic of þys siðe cume
ofer langne weg,     þæt git ne læstan wel
555hwilc ærende swa     he easten hider
on þysne sið sendeð.     Nu sceal he sylf faran
to incre andsware;     ne mæg his ærende
his boda beodan;     þy ic wat þæt he inc abolgen wyrð,
mihtig on mode.     Gif þu þeah minum wilt,
560wif willende,     wordum hyran,
þu meaht his þonne rume     ræd geþencan.
Gehyge on þinum breostum     þæt þu inc bam twam meaht
wite bewarigan,     swa ic þe wisie.
Æt þisses ofetes!     þonne wurðað þin eagan swa leoht
565þæt þu meaht swa wide     ofer woruld ealle
geseon siððan,     and selfes stol
herran þines,     and habban his hyldo forð.
Meaht þu Adame     eft gestyran,
gif þu his willan hæfst     and he þinum wordum getrywð.
570Gif þu him to soðe sægst     hwylce þu selfa hæfst
bisne on breostum,     þæs þu gebod godes
lare læstes,     he þone laðan strið,
yfel andwyrde     an forlæteð
on breostcofan,     swa wit him bu tu
575an sped sprecað.     Span þu hine georne
þæt he þine lare læste,     þy læs gyt lað gode,
incrum waldende,     weorðan þyrfen.
Gif þu þæt angin fremest,     idesa seo betste,
forhele ic incrum herran     þæt me hearmes swa fela
580Adam gespræc,     eargra worda.
Tyhð me untryowða,     cwyð þæt ic seo teonum georn,
gramum ambyhtsecg,     nales godes engel.
Ac ic cann ealle swa geare     engla gebyrdo,
heah heofona gehlidu;     wæs seo hwil þæs lang
585þæt ic geornlice     gode þegnode
þurh holdne hyge,     herran minum,
drihtne selfum;     ne eom ic deofle gelic."
Lædde hie swa mid ligenum     and mid listum speon
idese on þæt unriht,     oðþæt hire on innan ongan
590weallan wyrmes geþeaht,     (hæfde hire wacran hige
metod gemearcod),     þæt heo hire mod ongan
lætan æfter þam larum;     forþon heo æt þam laðan onfeng
ofer drihtnes word     deaðes beames
weorcsumne wæstm.     Ne wearð wyrse dæd
595monnum gemearcod!     þæt is micel wundor
þæt hit ece god     æfre wolde
þeoden þolian,     þæt wurde þegn swa monig
forlædd be þam lygenum     þe for þam larum com.
Heo þa þæs ofætes æt,     alwaldan bræc
600word and willan.     Þa meahte heo wide geseon
þurh þæs laðan læn     þe hie mid ligenum beswac,
dearnenga bedrog,     þe hire for his dædum com,
þæt hire þuhte hwitre     heofon and eorðe,
and eall þeos woruld wlitigre,     and geweorc godes
605micel and mihtig,     þeah heo hit þurh monnes geþeaht
ne sceawode;     ac se sceaða georne
swicode ymb þa sawle     þe hire ær þa siene onlah,
þæt heo swa wide     wlitan meahte
ofer heofonrice.     Þa se forhatena spræc
610þurh feondscipe     (nalles he hie freme lærde):
"þu meaht nu þe self geseon,     swa ic hit þe secgan ne þearf,
Eue seo gode,     þæt þe is ungelic
wlite and wæstmas,     siððan þu minum wordum getruwodest,
læstes mine lare.     Nu scineð þe leoht fore
615glædlic ongean     þæt ic from gode brohte
hwit of heofonum;     nu þu his hrinan meaht.
Sæge Adame     hwilce þu gesihðe hæfst
þurh minne cime cræfta.     Gif giet þurh cuscne siodo
læst mina lara,     þonne gife ic him þæs leohtes genog
620þæs ic þe swa godes     gegired hæbbe.
Ne wite ic him þa womcwidas,     þeah he his wyrðe ne sie
to alætanne;     þæs fela he me laðes spræc."
Swa hire eaforan sculon     æfter lybban:
þonne hie lað gedoð,     hie sculon lufe wyrcean,
625betan heora hearran hearmcwyde     ond habban his hyldo forð.
Þa gieng to Adame     idesa scenost,
wifa wlitegost     þe on woruld come,
forþon heo wæs handgeweorc     heofoncyninges,
þeah heo þa dearnenga     fordon wurde,
630forlæd mid ligenum,     þæt hie lað gode
þurh þæs wraðan geþanc     weorðan sceolden,
þurh þæs deofles searo     dom forlætan,
hierran hyldo,     hefonrices þolian
monige hwile.     Bið þam men full wa
635þe hine ne warnað     þonne he his geweald hafað!
Sum heo hire on handum bær,     sum hire æt heortan læg,
æppel unsælga,     þone hire ær forbead
drihtna drihten,     deaðbeames ofet,
and þæt word acwæð     wuldres aldor,
640þæt þæt micle morð     menn ne þorfton
þegnas þolian,     ac he þeoda gehwam
hefonrice forgeaf,     halig drihten,
widbradne welan,     gif hie þone wæstm an
lætan wolden     þe þæt laðe treow
645on his bogum bær,     bitre gefylled;
þæt wæs deaðes beam     þe him drihten forbead.
Forlec hie þa mid ligenum     se wæs lað gode,
on hete heofoncyninges,     and hyge Euan,
wifes wac geþoht,     þæt heo ongan his wordum truwian,
650læstan his lare,     and geleafan nom
þæt he þa bysene from gode     brungen hæfde
þe he hire swa wærlice     wordum sægde,
iewde hire tacen     and treowa gehet,
his holdne hyge.     Þa heo to hire hearran spræc:
655"Adam, frea min,     þis ofet is swa swete,
bliðe on breostum,     and þes boda sciene,
godes engel god,     ic on his gearwan geseo
þæt he is ærendsecg     uncres hearran,
hefoncyninges.     His hyldo is unc betere
660to gewinnanne     þonne his wiðermedo.
Gif þu him heodæg wuht     hearmes gespręce,
he forgifð hit þeah,     gif wit him geongordom
læstan willað.     Hwæt scal þe swa laðlic strið
wið þines hearran bodan?     Unc is his hyldo þearf;
665he mæg unc ærendian     to þam alwaldan,
heofoncyninge.     Ic mæg heonon geseon
hwær he sylf siteð,     (þæt is suð and east),
welan bewunden,     se ðas woruld gesceop;
geseo ic him his englas     ymbe hweorfan
670mid feðerhaman,     ealra folca mæst,
wereda wynsumast.     Hwa meahte me swelc gewit gifan,
gif hit gegnunga     god ne onsende,
heofones waldend?     Gehyran mæg ic rume
and swa wide geseon     on woruld ealle
675ofer þas sidan gesceaft,     ic mæg swegles gamen
gehyran on heofnum.     Wearð me on hige leohte
utan and innan,     siðþan ic þæs ofætes onbat.
Nu hæbbe ic his her on handa,     herra se goda;
gife ic hit þe georne.     Ic gelyfe þæt hit from gode come,
680broht from his bysene,     þæs me þes boda sægde
wærum wordum.     Hit nis wuhte gelic
elles on eorðan,     buton swa þes ar sægeð,
þæt hit gegnunga     from gode come."
Hio spræc him þicce to     and speon hine ealne dæg
685on þa dimman dæd     þæt hie drihtnes heora
willan bræcon.     Stod se wraða boda,
legde him lustas on     and mid listum speon,
fylgde him frecne;     wæs se feond full neah
þe on þa frecnan fyrd     gefaren hæfde
690ofer langne weg;     leode hogode
on þæt micle morð     men forweorpan,
forlæran and forlædan,     þæt hie læn godes,
ælmihtiges gife     an forleten,
heofenrices geweald.     Hwæt, se hellsceaða
695gearwe wiste     þæt hie godes yrre
habban sceoldon     and hellgeþwing,
þone nearwan nið     niede onfon,
siððan hie gebod godes     forbrocen hæfdon,
þa he forlærde     mid ligenwordum
700to þam unræde     idese sciene,
wifa wlitegost,     þæt heo on his willan spræc,
wæs him on helpe     handweorc godes
to forlæranne.    
Heo spræc ða to Adame     idesa sceonost
705ful þiclice,     oð þam þegne ongan
his hige hweorfan,     þæt he þam gehate getruwode
þe him þæt wif     wordum sægde.
Heo dyde hit þeah þurh holdne hyge,     nyste þæt þær hearma swa fela,
fyrenearfeða,     fylgean sceolde
710monna cynne,     þæs heo on mod genam
þæt heo þæs laðan bodan     larum hyrde,
ac wende þæt heo hyldo     heofoncyninges
worhte mid þam wordum     þe heo þam were swelce
tacen oðiewde     and treowe gehet,
715oðþæt Adame     innan breostum
his hyge hwyrfde     and his heorte ongann
wendan to hire willan.     He æt þam wife onfeng
helle and hinnsið,     þeah hit nære haten swa,
ac hit ofetes noman     agan sceolde;
720hit wæs þeah deaðes swefn     and deofles gespon,
hell and hinnsið     and hæleða forlor,
menniscra morð,     þæt hie to mete dædon,
ofet unfæle.     Swa hit him on innan com,
hran æt heortan,     hloh þa and plegode
725boda bitre gehugod,     sægde begra þanc
hearran sinum:     "Nu hæbbe ic þine hyldo me
witode geworhte,     and þinne willan gelæst
to ful monegum dæge.     Men synt forlædde,
Adam and Eue.     Him is unhyldo
730waldendes witod,     nu hie wordcwyde his,
lare forleton.     Forþon hie leng ne magon
healdan heofonrice,     ac hie to helle sculon
on þone sweartan sið.     Swa þu his sorge ne þearft
beran on þinum breostum,     þær þu gebunden ligst,
735murnan on mode,     þæt her men bun
þone hean heofon,     þeah wit hearmas nu,
þreaweorc þoliað,     and þystre land,
and þurh þin micle mod     monig forleton
on heofonrice     heahgetimbro,
740godlice geardas.     Unc wearð god yrre
forþon wit him noldon     on heofonrice
hnigan mid heafdum     halgum drihtne
þurh geongordom;     ac unc gegenge ne wæs
þæt wit him on þegnscipe     þeowian wolden.
745Forþon unc waldend wearð     wrað on mode,
on hyge hearde,     and us on helle bedraf,
on þæt fyr fylde     folca mæste,
and mid handum his     eft on heofonrice
rihte rodorstolas     and þæt rice forgeaf
750monna cynne.     Mæg þin mod wesan
bliðe on breostum,     forþon her synt bu tu gedon:
ge þæt hæleða bearn     heofonrice sculon
leode forlætan     and on þæt lig to þe
hate hweorfan,     eac is hearm gode,
755modsorg gemacod.     Swa hwæt swa wit her morðres þoliað,
hit is nu Adame     eall forgolden
mid hearran hete     and mid hæleða forlore,
monnum mid morðes cwealme.     Forþon is min mod gehæled,
hyge ymb heortan gerume,     ealle synt uncre hearmas gewrecene
760laðes þæt wit lange þoledon.     Nu wille ic eft þam lige near,
Satan ic þær secan wille;     he is on þære sweartan helle
hæft mid hringa gesponne."     Hwearf him eft niðer
boda bitresta;     sceolde he þa bradan ligas
secan helle gehliðo,     þær his hearra læg
765simon gesæled.     Sorgedon ba twa,
Adam and Eue,     and him oft betuh
gnornword gengdon;     godes him ondredon,
heora herran hete,     heofoncyninges nið
swiðe onsæton;     selfe forstodon
770his word onwended.     Þæt wif gnornode,
hof hreowigmod,     (hæfde hyldo godes,
lare forlæten),     þa heo þæt leoht geseah
ellor scriðan     þæt hire þurh untreowa
tacen iewde     se him þone teonan geræd,
775þæt hie helle nið     habban sceoldon,
hynða unrim;     forþam him higesorga
burnon on breostum.     Hwilum to gebede feollon
sinhiwan somed,     and sigedrihten
godne gretton     and god nemdon,
780heofones waldend,     and hine bædon
þæt hie his hearmsceare     habban mosten,
georne fulgangan,     þa hie godes hæfdon
bodscipe abrocen.     Bare hie gesawon
heora lichaman;     næfdon on þam lande þa giet
785sælða gesetena,     ne hie sorge wiht
weorces wiston,     ac hie wel meahton
libban on þam lande,     gif hie wolden lare godes
forweard fremman.     Þa hie fela spræcon
sorhworda somed,     sinhiwan twa.
790Adam gemælde     and to Euan spræc:
"Hwæt, þu Eue, hæfst     yfele gemearcod
uncer sylfra sið.     Gesyhst þu nu þa sweartan helle
grædige and gifre.     Nu þu hie grimman meaht
heonane gehyran.     Nis heofonrice
795gelic þam lige,     ac þis is landa betst,
þæt wit þurh uncres hearran þanc     habban moston,
þær þu þam ne hierde     þe unc þisne hearm geræd,
þæt wit waldendes     word forbræcon,
heofoncyninges.     Nu wit hreowige magon
800sorgian for þis siðe.     Forþon he unc self bebead
þæt wit unc wite     warian sceolden,
hearma mæstne.     Nu slit me hunger and þurst
bitre on breostum,     þæs wit begra ær
wæron orsorge     on ealle tid.
805Hu sculon wit nu libban     oððe on þys lande wesan,
gif her wind cymð,     westan oððe eastan,
suðan oððe norðan?     Gesweorc up færeð,
cymeð hægles scur     hefone getenge,
færeð forst on gemang,     se byð fyrnum ceald.
810Hwilum of heofnum     hate scineð,
blicð þeos beorhte sunne,     and wit her baru standað,
unwered wædo.     Nys unc wuht beforan
to scursceade,     ne sceattes wiht
to mete gemearcod,     ac unc is mihtig god,
815waldend wraðmod.     To hwon sculon wit weorðan nu?
Nu me mæg hreowan     þæt ic bæd heofnes god,
waldend þone godan,     þæt he þe her worhte to me
of liðum minum,     nu þu me forlæred hæfst
on mines herran hete.     Swa me nu hreowan mæg
820æfre to aldre     þæt ic þe minum eagum geseah."
ða spræc Eue eft,     idesa scienost,
wifa wlitegost;     hie wæs geweorc godes,
þeah heo þa on deofles cræft     bedroren wurde:
"þu meaht hit me witan,     wine min Adam,
825wordum þinum;     hit þe þeah wyrs ne mæg
on þinum hyge hreowan     þonne hit me æt heortan deð."
Hire þa Adam     andswarode:
"Gif ic waldendes     willan cuðe,
hwæt ic his to hearmsceare     habban sceolde,
830ne gesawe þu no sniomor,     þeah me on sæ wadan
hete heofones god     heonone nu þa,
on flod faran,     nære he firnum þæs deop,
merestream þæs micel,     þæt his o min mod getweode,
ac ic to þam grunde genge,     gif ic godes meahte
835willan gewyrcean.     Nis me on worulde niod
æniges þegnscipes,     nu ic mines þeodnes hafa
hyldo forworhte,     þæt ic hie habban ne mæg.
Ac wit þus baru ne magon     bu tu ætsomne
wesan to wuhte.     Uton gan on þysne weald innan,
840on þisses holtes hleo."     Hwurfon hie ba twa,
togengdon gnorngende     on þone grenan weald,
sæton onsundran,     bidan selfes gesceapu
heofoncyninges,     þa hie þa habban ne moston
þe him ær forgeaf     ælmihtig god.
845Þa hie heora lichoman     leafum beþeahton,
weredon mid ðy wealde,     wæda ne hæfdon;
ac hie on gebed feollon     bu tu ætsomne
morgena gehwilce,     bædon mihtigne
þæt hie ne forgeate     god ælmihtig,
850and him gewisade     waldend se goda,
hu hie on þam leohte forð     libban sceolden.
Þa com feran     frea ælmihtig
ofer midne dæg,     mære þeoden,
on neorxnawang     neode sine;
855wolde neosian     nergend usser,
bilwit fæder,     hwæt his bearn dyde;
wiste forworhte     þam he ær wlite sealde.
Gewitan him þa gangan     geomermode
under beamsceade     blæde bereafod,
860hyddon hie on heolstre,     þa hie halig word
drihtnes gehyrdon,     and ondredon him.
Þa sona ongann     swegles aldor
weard ahsian     woruldgesceafta,
het him recene to     rice þeoden
865his sunu gangan.     Him þa sylfa oncwæð,
hean hleoðrade     hrægles þearfa:
"Ic wreo me her     wæda leasne,
liffrea min,     leafum þecce.
Scyldfull mine     sceaðen is me sare,
870frecne on ferhðe;     ne dear nu forð gan
for ðe andweardne.     Ic eom eall eall nacod."
Him ða ædre god     andswarede:
"Saga me þæt, sunu min,     for hwon secest ðu
sceade sceomiende?     þu sceonde æt me
875furðum ne anfenge,     ac gefean eallum.
For hwon wast þu wean     and wrihst sceome,
gesyhst sorge,     and þin sylf þecest
lic mid leafum,     sagast lifceare
hean hygegeomor,     þæt þe sie hrægles þearf,
880nymþe ðu æppel     ænne byrgde
of ðam wudubeame     þe ic þe wordum forbead?"
Him þa Adam eft     andswarode:
"Me ða blæda on hand     bryd gesealde,
freolucu fæmne,     freadrihten min,
885ðe ic þe on teonan geþah.     Nu ic þæs tacen wege
sweotol on me selfum.     Wat ic sorga ðy ma."
ða ðæs Euan frægn     ælmihtig god:
"Hwæt druge þu, dohtor,     dugeþa genohra,
niwra gesceafta     neorxnawanges,
890growendra gifa,     þa þu gitsiende
on beam gripe,     blæda name
on treowes telgum,     and me on teonan
æte þa unfreme,     Adame sealdest
wæstme þa inc wæron     wordum minum
895fæste forbodene?"     Him þa freolecu mæg,
ides æwiscmod     andswarode:
"Me nædre beswac     and me neodlice
to forsceape scyhte     and to scyldfrece,
fah wyrm þurh fægir word,     oðþæt ic fracoðlice
900feondræs gefremede,     fæhðe geworhte,
and þa reafode,     swa hit riht ne wæs,
beam on bearwe     and þa blæda æt."
þa nædran sceop     nergend usser,
frea ælmihtig     fagum wyrme
905wide siðas     and þa worde cwæð:
"þu scealt wideferhð     werig þinum
breostum bearm tredan     bradre eorðan,
faran feðeleas,     þenden þe feorh wunað,
gast on innan.     Þu scealt greot etan
910þine lifdagas.     Swa þu laðlice
wrohte onstealdest,     þe þæt wif feoð,
hatað under heofnum     and þin heafod tredeð
fah mid fotum sinum.     Þu scealt fiersna sætan
tohtan niwre;     tuddor bið gemæne
915incrum orlegnið     a þenden standeð
woruld under wolcnum.     Nu þu wast and canst,
lað leodsceaða,     hu þu lifian scealt."
ða to Euan god     yrringa spræc:
"Wend þe from wynne!     þu scealt wæpnedmen
920wesan on gewealde,     mid weres egsan
hearde genearwad,     hean þrowian
þinra dæda gedwild,     deaðes bidan,
and þurh wop and heaf     on woruld cennan
þurh sar micel     sunu and dohtor."
925Abead eac Adame     ece drihten,
lifes leohtfruma,     lað ærende:
"þu scealt oðerne     eðel secean,
wynleasran wic,     and on wræc hweorfan
nacod niedwædla,     neorxnawanges
930dugeðum bedæled;     þe is gedal witod
lices and sawle.     Hwæt, þu laðlice
wrohte onstealdest;     forþon þu winnan scealt
and on eorðan þe     þine andlifne
selfa geræcan,     wegan swatig hleor,
935þinne hlaf etan,     þenden þu her leofast,
oðþæt þe to heortan     hearde gripeð
adl unliðe     þe þu on æple ær
selfa forswulge;     forþon þu sweltan scealt."
Hwæt, we nu gehyrað     hwær us hearmstafas
940wraðe onwocan     and woruldyrmðo.
Hie þa wuldres weard     wædum gyrede,
scyppend usser;     het heora sceome þeccan
frea frumhrægle;     het hie from hweorfan
neorxnawange     on nearore lif.
945Him on laste beleac     liðsa and wynna
hihtfulne ham     halig engel
be frean hæse     fyrene sweorde;
ne mæg þær inwitfull     ænig geferan
womscyldig mon,     ac se weard hafað
950miht and strengðo,     se þæt mære lif
dugeðum deore     drihtne healdeð.
No hwæðre ælmihtig     ealra wolde
Adame and Euan     arna ofteon,
fæder æt frymðe,     þeah þe hie him from swice,
955ac he him to frofre let     hwæðere forð wesan
hyrstedne hrof     halgum tunglum
and him grundwelan     ginne sealde;
het þam sinhiwum     sæs and eorðan
tuddorteondra     teohha gehwilcre
960to woruldnytte     wæstmas fedan.
Gesæton þa æfter synne     sorgfulre land,
eard and eðyl     unspedigran
fremena gehwilcre     þonne se frumstol wæs
þe hie æfter dæde of     adrifen wurdon.
965Ongunnon hie þa     be godes hæse
bearn astrienan,     swa him metod bebead.
Adames and Euan     aforan wæron
freolicu twa     frumbearn cenned,
Cain and Abel.     Us cyðað bec,
970hu þa dædfruman     dugeþa stryndon,
welan and wiste,     willgebroðor.
Oðer his to eorðan     elnes tilode,
se wæs ærboren;     oðer æhte heold
fæder on fultum,     oðþæt forð gewat
975dægrimes worn.     Hie þa drihtne lac
begen brohton.     Brego engla beseah
on Abeles gield     eagum sinum,
cyning eallwihta,     Caines ne wolde
tiber sceawian.     Þæt wæs torn were
980hefig æt heortan.     Hygewælm asteah
beorne on breostum,     blatende nið,
yrre for æfstum.     He þa unræden
folmum gefremede,     freomæg ofsloh,
broðor sinne,     and his blod ageat,
985Cain Abeles.     Cwealmdreore swealh
þæs middangeard,     monnes swate.
Æfter wælswenge     wea wæs aræred,
tregena tuddor.     Of ðam twige siððan
ludon laðwende     leng swa swiðor
990reðe wæstme.     Ræhton wide
geond werþeoda     wrohtes telgan,
hrinon hearmtanas     hearde and sare
drihta bearnum,     (doð gieta swa),
of þam brad blado     bealwa gehwilces
995sprytan ongunnon.     We þæt spell magon,
wælgrimme wyrd,     wope cwiðan,
nales holunge;     ac us hearde sceod
freolecu fæmne     þurh forman gylt
þe wið metod æfre     men gefremeden,
1000eorðbuende,     siððan Adam wearð
of godes muðe     gaste eacen.
Ða worde frægn     wuldres aldor
Cain, hwær Abel     eorðan wære.
Him ða se cystleasa     cwealmes wyrhta
1005ædre æfter þon     andswarode:
"Ne can ic Abeles     or ne fore,
hleomæges sið,     ne ic hyrde wæs
broðer mines."     Him þa brego engla,
godspedig gast     gean þingade:
1010"Hwæt, befealdest þu     folmum þinum
wraðum on wælbedd     wærfæstne rinc,
broðor þinne,     and his blod to me
cleopað and cigeð.     Þu þæs cwealmes scealt
wite winnan     and on wræc hweorfan,
1015awyrged to widan aldre.     Ne seleð þe wæstmas eorðe
wlitige to woruldnytte,     ac heo wældreore swealh
halge of handum þinum;     forþon heo þe hroðra oftihð,
glæmes grene folde.     Þu scealt geomor hweorfan,
arleas of earde þinum,     swa þu Abele wurde
1020to feorhbanan;     forþon þu flema scealt
widlast wrecan,     winemagum lað."
Him þa ædre Cain     andswarode:
"Ne þearf ic ænigre     are wenan
on woruldrice,     ac ic forworht hæbbe,
1025heofona heahcyning,     hyldo þine,
lufan and freode;     forþon ic lastas sceal
wean on wenum     wide lecgan,
hwonne me gemitte     manscyldigne,
se me feor oððe neah     fæhðe gemonige,
1030broðorcwealmes.     Ic his blod ageat,
dreor on eorðan.     Þu to dæge þissum
ademest me fram duguðe     and adrifest from
earde minum.     Me to aldorbanan
weorðeð wraðra sum.     Ic awyrged sceal,
1035þeoden, of gesyhðe     þinre hweorfan."
Him þa selfa oncwæð     sigora drihten:
"Ne þearft ðu þe ondrædan     deaðes brogan,
feorhcwealm nu giet,     þeah þu from scyle
freomagum feor     fah gewitan.
1040Gif þe monna hwelc     mundum sinum
aldre beneoteð,     hine on cymeð
æfter þære synne     seofonfeald wracu,
wite æfter weorce."     Hine waldend on,
tirfæst metod,     tacen sette,
1045freoðobeacen frea,     þy læs hine feonda hwilc
mid guðþræce     gretan dorste
feorran oððe nean.     Heht þa from hweorfan
meder and magum     manscyldigne,
cnosle sinum.     Him þa Cain gewat
1050gongan geomormod     gode of gesyhðe,
wineleas wrecca,     and him þa wic geceas
eastlandum on,     eðelstowe
fædergeardum feor,     þær him freolecu mæg,
ides æfter æðelum     eaforan fedde.
1055Se æresta wæs     Enos haten,
frumbearn Caines.     Siððan fæsten ongon
mid þam cneomagum     ceastre timbran;
þæt wæs under wolcnum     weallfæstenna
ærest ealra     þara þe æðelingas,
1060sweordberende,     settan heton.
Þanon his eaforan     ærest wocan,
bearn from bryde,     on þam burhstede.
Se yldesta wæs     Iared haten,
sunu Enoses.     Siððan wocan,
1065þa þæs cynnes     cneowrim icton,
mægburg Caines.     Malalehel wæs
æfter Iarede     yrfes hyrde
fæder on laste,     oðþæt he forð gewat.
Siððan Mathusal     magum dælde,
1070bearn æfter bearne     broðrum sinum
æðelinga gestreon,     oðþæt aldorgedal
frod fyrndagum     fremman sceolde,
lif oflætan.     Lameh onfeng
æfter fæder dæge     fletgestealdum,
1075botlgestreonum.     Him bryda twa,
idesa on eðle     eaforan feddon,
Ada and Sella;     þara anum wæs
Iabal noma,     se þurh gleawne geþanc
herbuendra     hearpan ærest
1080handum sinum     hlyn awehte,
swinsigende sweg,     sunu Lamehes.
Swylce on ðære mægðe     maga wæs haten
on þa ilcan tid     Tubalcain,
se þurh snytro sped     smiðcræftega wæs,
1085and þurh modes gemynd     monna ærest,
sunu Lamehes,     sulhgeweorces
fruma wæs ofer foldan,     siððan folca bearn
æres cuðon     and isernes,
burhsittende,     brucan wide.
1090Þa his wifum twæm     wordum sægde
Lameh seolfa,     leofum gebeddum,
Adan and Sellan     unarlic spel:
"Ic on morðor ofsloh     minra sumne
hyldemaga;     honda gewemde
1095on Caines     cwealme mine,
fylde mid folmum     fæder Enoses,
ordbanan Abeles,     eorðan sealde
wældreor weres.     Wat ic gearwe
þæt þam lichryre     on last cymeð
1100soðcyninges     seofonfeald wracu,
micel æfter mane.     Min sceal swiðor
mid grimme gryre     golden wurðan
fyll and feorhcwealm,     þonne ic forð scio."
þa wearð Adame     on Abeles gyld
1105eafora on eðle     oþer feded,
soðfæst sunu,     þam wæs Seth noma.
Se wæs eadig     and his yldrum ðah
freolic to frofre,     fæder and meder,
Adames and Euan,     wæs Abeles gield
1110on woruldrice.     Þa word acwæð
ord moncynnes:     "Me ece sunu
sealde selfa     sigora waldend,
lifes aldor     on leofes stæl,
þæs þe Cain ofsloh,     and me cearsorge
1115mid þys magotimbre     of mode asceaf
þeoden usser.     Him þæs þanc sie!"
Adam hæfde,     þa he eft ongan
him to eðelstæfe     oðres strienan
bearnes be bryde,     beorn ellenrof,
1120XXX and C     þisses lifes,
wintra on worulde.     Us gewritu secgað
þæt her eahtahund     iecte siððan
mægðum and mæcgum     mægburg sine
Adam on eorðan;     ealra hæfde
1125nigenhund wintra    
and XXX eac,     þa he þas woruld
þurh gastgedal     ofgyfan sceolde.
Him on laste Seth     leod weardode,
eafora æfter yldrum;     eþelstol heold
1130and wif begeat.     Wintra hæfde
fif and hundteontig     þa he furðum ongan
his mægburge     men geicean
sunum and dohtrum.     Sethes eafora
se yldesta wæs     Enos haten;
1135se nemde god     niðþa bearna
ærest ealra,     siððan Adam stop
on grene græs     gaste geweorðad.
Seth wæs gesælig;     siððan strynde
seofon winter her     suna and dohtra
1140ond eahtahund.     Ealra hæfde
XII and nigonhund,     þa seo tid gewearð
þæt he friðgedal     fremman sceolde.
Him æfter heold,     þa he of worulde gewat,
Enos yrfe,     siððan eorðe swealh
1145sædberendes     Sethes lice.
He wæs leof gode     and lifde her
wintra hundnigontig     ær he be wife her
þurh gebedscipe     bearn astrynde;
him þa cenned wearð     Cainan ærest
1150eafora on eðle.     Siððan eahtahund
and fiftyno     on friðo drihtnes
gleawferhð hæleð     geogoðe strynde,
suna and dohtra;     swealt, þa he hæfde,
frod fyrnwita,     V and nigonhund.
1155Þære cneorisse wæs     Cainan siððan
æfter Enose     aldordema,
weard and wisa.     Wintra hæfde
efne hundseofontig     ær him sunu woce.
Þa wearð on eðle     eafora feded,
1160mago Cainanes,     Malalehel wæs haten.
Siððan eahtahund     æðelinga rim
and feowertig eac     feorum geicte
Enoses sunu.     Ealra nigonhund
wintra hæfde     þa he woruld ofgeaf
1165and tyne eac,     þa his tiddæge
under rodera rum     rim wæs gefylled.
Him on laste heold     land and yrfe
Malalehel siððan     missera worn.
Se frumgara     fif and sixtig
1170wintra hæfde     þa he be wife ongann
bearna strynan.     Him bryd sunu
meowle to monnum brohte.     Se maga wæs
on his mægðe,     mine gefræge,
guma on geogoðe,     Iared haten.
1175Lifde siððan     and lissa breac
Malalehel lange,     mondreama her,
woruldgestreona.     Wintra hæfde
fif and hundnigontig,     þa he forð gewat,
and eahtahund;     eaforan læfde
1180land and leodweard.     Longe siððan
Geared gumum     gold brittade.
Se eorl wæs æðele,     æfæst hæleð,
and se frumgar his     freomagum leof.
Fif and hundteontig     on fyore lifde
1185wintra gebidenra     on woruldrice
and syxtig eac     þa seo sæl gewearð
þæt his wif sunu     on woruld brohte;
se eafora wæs     Enoc haten,
freolic frumbearn.     Fæder her þa gyt
1190his cynnes forð     cneorim icte,
eaforan eahtahund;     ealra hæfde
V and syxtig,     þa he forð gewat,
and nigonhund eac     nihtgerimes,
wine frod wintres,     þa he þas woruld ofgeaf
1195ond Geared þa     gleawum læfde
land and leodweard,     leofum rince.
Enoch siððan     ealdordom ahof,
freoðosped folces wisa,     nalles feallan let
dom and drihtscipe,    
1200þenden he hyrde wæs     heafodmaga.
Breac blæddaga,     bearna strynde
þreohund wintra.     Him wæs þeoden hold,
rodera waldend.     Se rinc heonon
on lichoman     lisse sohte,
1205drihtnes duguðe,     nales deaðe swealt
middangeardes,     swa her men doþ,
geonge and ealde,     þonne him god heora
æhta and ætwist     eorðan gestreona
on genimeð     and heora aldor somed,
1210ac he cwic gewat     mid cyning engla
of þyssum lænan     life feran
on þam gearwum     þe his gast onfeng
ær hine to monnum     modor brohte.
He þam yldestan     eaforan læfde
1215folc, frumbearne;     V and syxtig
wintra hæfde     þa he woruld ofgeaf,
and eac III hund.     Þrage siððan
Mathusal heold     maga yrfe,
se on lichoman     lengest þissa
1220worulddreama breac.     Worn gestrynde
ær his swyltdæge     suna and dohtra;
hæfde frod hæle,     þa he from sceolde
niþþum hweorfan,     nigonhund wintra
and hundseofontig to.     Sunu æfter heold,
1225Lamech leodgeard,     lange siððan
woruld bryttade.     Wintra hæfde
twa and hundteontig     þa seo tid gewearð
þæt se eorl ongan     æðele cennan,
sunu and dohtor.     Siððan lifde
1230fif and hundnigontig,     frea moniges breac
wintra under wolcnum,     werodes aldor,
and V hund eac;     heold þæt folc teala,
bearna strynde,     him byras wocan,
eaforan and idesa.     He þone yldestan
1235Noę nemde,     se niððum ær
land bryttade     siððan Lamech gewat.
Hæfde æðelinga     aldorwisa
V hund wintra     þa he furðum ongan
bearna strynan,     þæs þe bec cweðaþ.
1240Sem wæs haten     sunu Noes,
se yldesta,     oðer Cham,
þridda Iafeth.     Þeoda tymdon
rume under roderum,     rim miclade
monna mægðe     geond middangeard
1245sunum and dohtrum.     Ða giet wæs Sethes cynn,
leofes leodfruman     on lufan swiðe
drihtne dyre     and domeadig,
oðþæt bearn godes     bryda ongunnon
on Caines     cynne secan,
1250wergum folce,     and him þær wif curon
ofer metodes est     monna eaforan,
scyldfulra mægð     scyne and fægere.
Þa reordade     rodora waldend
wrað moncynne     and þa worde cwæð:
1255"Ne syndon me on ferhðe freo     from gewitene
cneorisn Caines,     ac me þæt cynn hafað
sare abolgen.     Nu me Sethes bearn
torn niwiað     and him to nimað
mægeð to gemæccum     minra feonda;
1260þær wifa wlite     onwod grome,
idesa ansien,     and ece feond
folcdriht wera,     þa ær on friðe wæron."
Siððan hundtwelftig     geteled rime
wintra on worulde     wræce bisgodon
1265fæge þeoda,     hwonne frea wolde
on wærlogan     wite settan
and on deað slean     dædum scyldige
gigantmæcgas,     gode unleofe,
micle mansceaðan,     metode laðe.
1270Þa geseah selfa     sigoro waldend
hwæt wæs monna     manes on eorðan
and þæt hie wæron     womma ðriste,
inwitfulle.     He þæt unfægere
wera cneorissum     gewrecan þohte,
1275forgripan gumcynne     grimme and sare,
heardum mihtum.     Hreaw hine swiðe
þæt he folcmægþa     fruman aweahte,
æðelinga ord,     þa he Adam sceop,
cwæð þæt he wolde     for wera synnum
1280eall aæðan     þæt on eorðan wæs,
forleosan lica gehwilc     þara þe lifes gast
fæðmum þeahte.     Eall þæt frea wolde
on ðære toweardan     tide acwellan
þe þa nealæhte     niðða bearnum.
1285Noe wæs god,     nergende leof,
swiðe gesælig,     sunu Lameches,
domfæst and gedefe.     Drihten wiste
þæt þæs æðelinges     ellen dohte
breostgehygdum;     forðon him brego sægde,
1290halig æt hleoðre,     helm allwihta,
hwæt he fah werum     fremman wolde;
geseah unrihte     eorðan fulle,
side sælwongas     synnum gehladene,
widlum gewemde.     Þa waldend spræc,
1295nergend usser,     and to Noe cwæð:
"Ic wille mid flode     folc acwellan
and cynna gehwilc     cucra wuhta,
þara þe lyft and flod     lædað and fedað,
feoh and fuglas.     Þu scealt frið habban
1300mid sunum þinum,     ðonne sweart wæter,
wonne wælstreamas     werodum swelgað,
sceaðum scyldfullum.     Ongyn þe scip wyrcan,
merehus micel.     On þam þu monegum scealt
reste geryman,     and rihte setl
1305ælcum æfter agenum     eorðan tudre.
Gescype scylfan     on scipes bosme.
þu þæt fær gewyrc     fiftiges wid,
ðrittiges heah     and þreohund lang
elngemeta,     and wið yða gewyrc
1310gefeg fæste.     Þær sceal fæsl wesan
cwiclifigendra     cynna gehwilces
on þæt wudufæsten     wocor gelæded
eorðan tudres;     earc sceal þy mare."
Noe fremede     swa hine nergend heht,
1315hyrde þam halgan     heofoncyninge,
ongan ofostlice     þæt hof wyrcan,
micle merecieste.     Magum sægde
þæt wæs þrealic þing     þeodum toweard,
reðe wite.     Hie ne rohton þæs!
1320Geseah þa ymb wintra worn     wærfæst metod
geofonhusa mæst     gearo hlifigean,
innan and utan     eorðan lime
gefæstnod wið flode,     fær Noes,
þy selestan.     Þæt is syndrig cynn;
1325symle bið þy heardra     þe hit hreoh wæter,
swearte sæstreamas     swiðor beatað.
Ða to Noe cwæð     nergend usser:
"Ic þe þæs mine,     monna leofost,
wære gesylle,     þæt þu weg nimest
1330and feora fæsl     þe þu ferian scealt
geond deop wæter     dægrimes worn
on lides bosme.     Læd, swa ic þe hate,
under earce bord     eaforan þine,
frumgaran þry,     and eower feower wif.
1335Ond þu seofone genim     on þæt sundreced
tudra gehwilces     geteled rimes,
þara þe to mete     mannum lifige,
and þara oðerra     ælces twa.
Swilce þu of eallum     eorðan wæstmum
1340wiste under wægbord     werodum gelæde,
þam þe mid sceolon     mereflod nesan.
Fed freolice     feora wocre
oð ic þære lafe     lagosiða eft
reorde under roderum     ryman wille.
1345Gewit þu nu mid hiwum     on þæt hof gangan,
gasta werode.     Ic þe godne wat,
fæsthydigne;     þu eart freoðo wyrðe,
ara mid eaforum.     Ic on andwlitan
nu ofor seofon niht     sigan læte
1350wællregn ufan     widre eorðan.
Feowertig daga     fæhðe ic wille
on weras stælan     and mid wægþreate
æhta and agend     eall acwellan
þa beutan beoð     earce bordum
1355þonne sweart racu     stigan onginneð."
Him þa Noe gewat,     swa hine nergend het,
under earce bord     eaforan lædan,
weras on wægþæl     and heora wif somed;
and eall þæt to fæsle     frea ælmihtig
1360habban wolde     under hrof gefor
to heora ætgifan,     swa him ælmihtig
weroda drihten     þurh his word abead.
Him on hoh beleac     heofonrices weard
merehuses muð     mundum sinum,
1365sigora waldend,     and segnade
earce innan     agenum spedum
nergend usser.     Noe hæfde,
sunu Lameches,     syxhund wintra
þa he mid bearnum     under bord gestah,
1370gleaw mid geogoðe,     be godes hæse,
dugeðum dyrum.     Drihten sende
regn from roderum     and eac rume let
willeburnan     on woruld þringan
of ædra gehwære,     egorstreamas
1375swearte swogan.     Sæs up stigon
ofer stæðweallas.     Strang wæs and reðe
se ðe wætrum weold;     wreah and þeahte
manfæhðu bearn     middangeardes
wonnan wæge,     wera eðelland;
1380hof hergode,     hygeteonan wræc
metod on monnum.     Mere swiðe grap
on fæge folc     feowertig daga,
nihta oðer swilc.     Nið wæs reðe,
wællgrim werum;     wuldorcyninges
1385yða wræcon     arleasra feorh
of flæschoman.     Flod ealle wreah,
hreoh under heofonum     hea beorgas
geond sidne grund     and on sund ahof
earce from eorðan     and þa æðelo mid,
1390þa segnade     selfa drihten,
scyppend usser,     þa he þæt scip beleac.
Siððan wide rad     wolcnum under
ofer holmes hrincg     hof seleste,
for mid fearme.     Fære ne moston
1395wægliðendum     wætres brogan
hæste hrinon,     ac hie halig god
ferede and nerede.     Fiftena stod
deop ofer dunum     se drenceflod
monnes elna;     þæt is mæro wyrd!
1400Þam æt niehstan     wæs nan to gedale,
nymþe heof wæs ahafen     on þa hean lyft,
þa se egorhere     eorðan tuddor
eall acwealde,     buton þæt earce bord
heold heofona frea,     þa hine halig god
1405ece upp forlet     edmodne flod
streamum stigan,     stiðferhð cyning.
Þa gemunde god     mereliðende,
sigora waldend     sunu Lameches
and ealle þa wocre     þe he wið wætre beleac,
1410lifes leohtfruma,     on lides bosme.
Gelædde þa wigend     weroda drihten
worde ofer widland.     Willflod ongan
lytligan eft.     Lago ebbade,
sweart under swegle.     Hæfde soð metod
1415eaforum egstream     eft gecyrred,
torhtne ryne,     regn gestilled.
For famig scip     L and C
nihta under roderum,     siððan nægledbord,
fær seleste,     flod up ahof,
1420oðþæt rimgetæl     reðre þrage
daga forð gewat.     Ða on dunum gesæt
heah mid hlæste     holmærna mæst,
earc Noes,     þe Armenia
hatene syndon.     Þær se halga bad,
1425sunu Lameches,     soðra gehata
lange þrage,     hwonne him lifes weard
frea ælmihtig     frecenra siða
reste ageafe,     þæra he rume dreah
þa hine on sunde     geond sidne grund
1430wonne yða     wide bæron.
Holm wæs heononweard;     hæleð langode,
wægliðende,     swilce wif heora,
hwonne hie of nearwe     ofer nægledbord
ofer streamstaðe     stæppan mosten
1435and of enge ut     æhta lædan.
Þa fandode     forðweard scipes,
hwæðer sincende     sæflod þa gyt
wære under wolcnum.     Let þa ymb worn daga
þæs þe heah hlioðo     horde onfengon
1440and æðelum eac     eorðan tudres
sunu Lameches     sweartne fleogan
hrefn ofer heahflod     of huse ut.
Noe tealde     þæt he on neod hine,
gif he on þære lade     land ne funde,
1445ofer sid wæter     secan wolde
on wægþele.     Eft him seo wen geleah,
ac se feonde gespearn     fleotende hreaw;
salwigfeðera     secan nolde.
He þa ymb seofon niht     sweartum hrefne
1450of earce forlet     æfter fleogan
ofer heah wæter     haswe culufran
on fandunga     hwæðer famig sæ
deop þa gyta     dæl ænigne
grenre eorðan     ofgifen hæfde.
1455Heo wide hire     willan sohte
and rume fleah.     Nohweðere reste fand,
þæt heo for flode     fotum ne meahte
land gespornan     ne on leaf treowes
steppan for streamum,     ac wæron steap hleoðo
1460bewrigen mid wætrum.     Gewat se wilda fugel
on æfenne     earce secan
ofer wonne wæg,     werig sigan,
hungri to handa     halgum rince.
Ða wæs culufre eft     of cofan sended
1465ymb wucan wilde.     Seo wide fleah
oðþæt heo rumgal     restestowe
fægere funde     and þa fotum stop
on beam hyre;     gefeah bliðemod
þæs þe heo gesittan     swiðe werig
1470on treowes telgum     torhtum moste.
Heo feðera onsceoc,     gewat fleogan eft
mid lacum hire,     liðend brohte
elebeames twig     an to handa,
grene blædæ.     Þa ongeat hraðe
1475flotmonna frea     þæt wæs frofor cumen,
earfoðsiða bot.     Þa gyt se eadega wer
ymb wucan þriddan     wilde culufran
ane sende.     Seo eft ne com
to lide fleogan,     ac heo land begeat,
1480grene bearwas;     nolde gladu æfre
under salwed bord     syððan ætywan
on þellfæstenne,     þa hire þearf ne wæs.
Þa to Noe spræc     nergend usser,
heofonrices weard,     halgan reorde:
1485"þe is eðelstol     eft gerymed,
lisse on lande,     lagosiða rest
fæger on foldan.     Gewit on freðo gangan
ut of earce,     and on eorðan bearm
of þam hean hofe     hiwan læd þu
1490and ealle þa wocre     þe ic wægþrea on
liðe nerede     þenden lago hæfde
þrymme geþeahtne     þriddan eðyl."
He fremede swa     and frean hyrde,
stah ofer streamweall,     swa him seo stefn bebead,
1495lustum miclum,     and alædde þa
of wægþele     wraðra lafe.
Þa Noe ongan     nergende lac
rædfæst reðran,     and recene genam
on eallum dæl     æhtum sinum,
1500ðam ðe him to dugeðum     drihten sealde,
gleaw to þam gielde,     and þa gode selfum
torhtmod hæle     tiber onsægde,
cyninge engla.     Huru cuð dyde
nergend usser,     þa he Noe
1505gebletsade     and his bearn somed,
þæt he þæt gyld on þanc     agifen hæfde
and on geogoðhade     godum dædum
ær geearnod     þæt him ealra wæs
ara este     ælmihtig god,
1510domfæst dugeþa.     Þa gyt drihten cwæð,
wuldris aldor     word to Noe:
"Tymað nu and tiedrað,     tires brucað,
mid gefean fryðo;     fyllað eorðan,
eall geiceað.     Eow is eðelstol
1515and holmes hlæst     and heofonfuglas
and wildu deor     on geweald geseald,
eorðe ælgrene     and eacen feoh.
Næfre ge mid blode     beodgereordu
unarlice     eowre þicgeað,
1520besmiten mid synne     sawldreore.
Ælc hine selfa     ærest begrindeð
gastes dugeðum     þæra þe mid gares orde
oðrum aldor oðþringeð.     Ne ðearf he þy edleane gefeon
modgeþance,     ac ic monnes feorh
1525to slagan sece     swiðor micle,
and to broðor banan,     þæs þe blodgyte,
wællfyll weres     wæpnum gespedeð,
morð mid mundum.     Monn wæs to godes
anlicnesse     ærest gesceapen.
1530Ælc hafað magwlite     metodes and engla
þara þe healdan wile     halige þeawas.
Weaxað and wridað,     wilna brucað,
ara on eorðan;     æðelum fyllað
eowre fromcynne     foldan sceatas,
1535teamum and tudre.     Ic eow treowa þæs
mine selle,     þæt ic on middangeard
næfre egorhere     eft gelæde,
wæter ofer widland.     Ge on wolcnum þæs
oft and gelome     andgiettacen
1540magon sceawigan,     þonne ic scurbogan
minne iewe,     þæt ic monnum þas
wære gelæste,     þenden woruld standeð."
ða wæs se snotra     sunu Lamehes
of fere acumen     flode on laste
1545mid his eaforum þrim,     yrfes hyrde
(and heora feower wif;    
nemde wæron     Percoba, Olla,
Olliua, Olliuani),    
wærfæst metode,     wætra lafe.
1550Hæleð hygerofe     hatene wæron,
suna Noes     Sem and Cham,
Iafeð þridda.     From þam gumrincum
folc geludon     and gefylled wearð
eall þes middangeard     monna bearnum.
1555Ða Noe ongan     niwan stefne
mid hleomagum     ham staðelian
and to eorðan him     ætes tilian;
won and worhte,     wingeard sette,
seow sæda fela,     sohte georne
1560þa him wlitebeorhte     wæstmas brohte,
geartorhte gife,     grene folde.
Ða þæt geeode,     þæt se eadega wer
on his wicum wearð     wine druncen,
swæf symbelwerig,     and him selfa sceaf
1565reaf of lice.     Swa gerysne ne wæs,
læg þa limnacod.     He lyt ongeat
þæt him on his inne     swa earme gelamp,
þa him on hreðre     heafodswima
on þæs halgan hofe     heortan clypte.
1570Swiðe on slæpe     sefa nearwode
þæt he ne mihte     on gemynd drepen
hine handum self     mid hrægle wryon
and sceome þeccan,     swa gesceapu wæron
werum and wifum,     siððan wuldres þegn
1575ussum fæder and meder     fyrene sweorde
on laste beleac     lifes eðel.
Þa com ærest     Cam in siðian,
eafora Noes,     þær his aldor læg,
ferhðe forstolen.     Þær he freondlice
1580on his agenum fæder     are ne wolde
gesceawian,     ne þa sceonde huru
hleomagum helan,     ac he hlihende
broðrum sægde,     hu se beorn hine
reste on recede.     Hie þa raðe stopon,
1585heora andwlitan     in bewrigenum
under loðum listum,     þæt hie leofum men
geoce gefremede;     gode wæron begen,
Sem and Iafeð.     Ða of slæpe onbrægd
sunu Lamehes,     and þa sona ongeat
1590þæt him cynegodum     Cham ne wolde,
þa him wæs are þearf,     ænige cyðan
hyldo and treowa.     Þæt þam halgan wæs
sar on mode,     ongan þa his selfes bearn
wordum wyrgean,     cwæð, he wesan sceolde
1595hean under heofnum,     hleomaga þeow,
Cham on eorþan;     him þa cwyde syððan
and his fromcynne     frecne scodon.
Þa nyttade     Noe siððan
mid sunum sinum     sidan rices
1600ðreohund wintra     þisses lifes,
freomen æfter flode,     and fiftig eac, þa he forð gewat.
Siððan his eaforan     ead bryttedon,
bearna stryndon;     him wæs beorht wela.
Þa wearð Iafeðe     geogoð afeded,
1605hyhtlic heorðwerod     heafodmaga,
sunu and dohtra.     He wæs selfa til,
heold a rice,     eðeldreamas,
blæd mid bearnum,     oðþæt breosta hord,
gast ellorfus     gangan sceolde
1610to godes dome.     Geomor siððan
fæder flettgesteald     freondum dælde,
swæsum and gesibbum,     sunu Iafeðes;
þæs teames wæs     tuddor gefylled
unlytel dæl     eorðan gesceafta.
1615Swilce Chames suno     cende wurdon,
eaforan on eðle;     þa yldestan
Chus and Chanan     hatene wæron,
ful freolice feorh,     frumbearn Chames.
Chus wæs æðelum     heafodwisa,
1620wilna brytta     and worulddugeða
broðrum sinum,     botlgestreona,
fæder on laste,     siððan forð gewat
Cham of lice,     þa him cwealm gesceod.
Se magoræswa     mægðe sinre
1625domas sægde,     oðþæt his dogora wæs
rim aurnen.     Þa se rinc ageaf
eorðcunde ead,     sohte oðer lif,
fæder Nebroðes.     Frumbearn siððan
eafora Chuses     yrfestole weold,
1630widmære wer,     swa us gewritu secgeað,
þæt he moncynnes     mæste hæfde
on þam mældagum     mægen and strengo.
Se wæs Babylones     bregorices fruma,
ærest æðelinga;     eðelðrym onhof,
1635rymde and rærde.     Reord wæs þa gieta
eorðbuendum     an gemæne.
Swilce of Cames     cneorisse woc
wermægða fela;     of þam widfolce
cneorim micel     cenned wæron.
1640Þa wearð Seme     suna and dohtra
on woruldrice     worn afeded,
freora bearna,     ær ðon frod cure
wintrum wælreste     werodes aldor.
On þære mægðe     wæron men tile,
1645þara an wæs     Eber haten,
eafora Semes;     of þam eorle woc
unrim þeoda,     þa nu æðelingas,
ealle eorðbuend,     Ebrei hatað.
Gewiton him þa eastan     æhta lædan,
1650feoh and feorme.     Folc wæs anmod;
rofe rincas     sohton rumre land,
oðþæt hie becomon     corðrum miclum,
folc ferende,     þær hie fæstlice
æðelinga bearn,     eard genamon.
1655Gesetton þa Sennar     sidne and widne
leoda ræswan;     leofum mannum
heora geardagum     grene wongas,
fægre foldan,     him forðwearde
on ðære dægtide     duguðe wæron,
1660wilna gehwilces     weaxende sped.
Ða þær mon mænig     be his mægwine,
æðeling anmod,     oðerne bæd
þæs hie him to mærðe,     ær seo mengeo eft
geond foldan bearm     tofaran sceolde,
1665leoda mægðe     on landsocne
burh geworhte     and to beacne torr
up arærde     to rodortunglum.
Þæs þe hie gesohton     Sennera feld,
swa þa foremeahtige     folces ræswan,
1670þa yldestan     oft and gelome
liðsum gewunedon;     larum sohton
weras to weorce     and to wrohtscipe,
oðþæt for wlence     and for wonhygdum
cyðdon cræft heora,     ceastre worhton
1675and to heofnum up     hlædræ rærdon,
strengum stepton     stænenne weall
ofer monna gemet,     mærða georne,
hæleð mid honda.     Þa com halig god
wera cneorissa     weorc sceawigan,
1680beorna burhfæsten,     and þæt beacen somed,
þe to roderum up     ræran ongunnon
Adames eaforan,     and þæs unrædes
stiðferhð cyning     steore gefremede,
þa he reðemod     reorde gesette
1685eorðbuendum     ungelice,
þæt hie þære spæce     sped ne ahton.
Þa hie gemitton     mihtum spedge,
teoche æt torre,     getalum myclum,
weorces wisan,     ne þær wermægða
1690ænig wiste     hwæt oðer cwæð.
Ne meahte hie gewurðan     weall stænenne
up forð timbran,     ac hie earmlice
heapum tohlocon,     hleoðrum gedælde;
wæs oðerre     æghwilc worden
1695mægburh fremde,     siððan metod tobræd
þurh his mihta sped     monna spræce.
Toforan þa     on feower wegas
æðelinga bearn     ungeþeode
on landsocne.     Him on laste bu
1700stiðlic stantorr     and seo steape burh
samod samworht     on Sennar stod.
Weox þa under wolcnum     and wriðade
mægburh Semes,     oðþæt mon awoc
on þære cneorisse,     cynebearna rim,
1705þancolmod wer,     þeawum hydig.
Wurdon þam æðelinge     eaforan acende,
in Babilone     bearn afeded
freolicu tu,     and þa frumgaran,
hæleð higerofe,     hatene wæron
1710Abraham and Aaron;     þam eorlum wæs
frea engla bam     freond and aldor.
Ða wearð Aarone     eafora feded,
leoflic on life,     ðam wæs Loth noma.
Ða magorincas     metode geþungon,
1715Abraham and Loth,     unforcuðlice,
swa him from yldrum     æðelu wæron
on woruldrice;     forðon hie wide nu
dugeðum demað     drihtfolca bearn.
þa þæs mæles wæs     mearc agongen
1720þæt him Abraham     idese brohte,
wif to hame,     þær he wic ahte,
fæger and freolic.     Seo fæmne wæs
Sarra haten,     þæs þe us secgeað bec.
Hie þa wintra fela     woruld bryttedon,
1725sinc ætsomne,     sibbe heoldon
geara mengeo.     Nohwæðre gifeðe wearð
Abrahame þa gyt     þæt him yrfeweard
wlitebeorht ides     on woruld brohte,
Sarra Abrahame,     suna and dohtra.
1730Gewat him þa mid cnosle     ofer Caldea folc
feran mid feorme     fæder Abrahames;
snotor mid gesibbum     secean wolde
Cananea land.     Hine cneowmægas,
metode gecorene     mid siðedon
1735of þære eðeltyrf,     Abraham and Loth.
Him þa cynegode     on Carran
æðelinga bearn     eard genamon,
weras mid wifum.     On þam wicum his
fæder Abrahames     feorh gesealde,
1740wærfæst hæle;     wintra hæfde
twa hundteontig,     geteled rime,
and fife eac,     þa he forð gewat
misserum frod     metodsceaft seon.
Ða se halga spræc,     heofonrices weard,
1745to Abrahame,     ece drihten:
"Gewit þu nu feran     and þine fare lædan,
ceapas to cnosle.     Carran ofgif,
fæder eðelstol.     Far, swa ic þe hate,
monna leofost,     and þu minum wel
1750larum hyre,     and þæt land gesec
þe ic þe ælgrene     ywan wille,
brade foldan.     Þu gebletsad scealt
on mundbyrde     minre lifigan.
Gif ðe ænig     eorðbuendra
1755mid wean greteð,     ic hine wergðo on
mine sette     and modhete,
longsumne nið;     lisse selle,
wilna wæstme     þam þe wurðiað.
Þurh þe eorðbuende     ealle onfoð,
1760folcbearn freoðo     and freondscipe,
blisse minre     and bletsunge
on woruldrice.     Wriðende sceal
mægðe þinre     monrim wesan
swiðe under swegle     sunum and dohtrum,
1765oðþæt fromcyme     folde weorðeð,
þeodlond monig     þine gefylled."
Him þa Abraham gewat     æhte lædan
of Egipta     eðelmearce,
gumcystum god,     golde and seolfre
1770swiðfeorm and gesælig,     swa him sigora weard,
waldend usser     þurh his word abead,
ceapas from Carran;     sohton Cananea
lond and leodgeard.     Þa com leof gode
on þa eðelturf     idesa lædan,
1775swæse gebeddan     and his suhtrian
wif on willan.     Wintra hæfde
fif and hundseofontig     ða he faran sceolde,
Carran ofgifan     and cneowmagas.
Him þa feran gewat     fæder ælmihtiges
1780lare gemyndig     land sceawian
geond þa folcsceare     be frean hæse
Abraham wide,     oðþæt ellenrof
to Sicem com     siðe spedig,
cynne Cananeis.     Þa hine cyning engla
1785Abrahame     iewde selfa,
domfæst wereda     and drihten cwæð:
"þis is seo eorðe     þe ic ælgrene
tudre þinum     torhte wille
wæstmum gewlo     on geweald don,
1790rume rice."     þa se rinc gode
wibed worhte     and þa waldende
lifes leohtfruman     lac onsægde
gasta helme.     Him þa gyt gewat
Abraham eastan     eagum wlitan
1795on landa cyst,     (lisse gemunde
heofonweardes gehat,     þa him þurh halig word
sigora selfcyning     soð gecyðde),
oðþæt drihtweras     duguþum geforan
þær is botlwela     Bethlem haten.
1800Beorn bliðemod     and his broðor sunu
forð oferforan     folcmæro land
eastan mid æhtum,     æfæste men
weallsteapan hleoðu,     and him þa wic curon
þær him wlitebeorhte     wongas geþuhton.
1805Abraham þa     oðere siðe
wibed worhte.     He þær wordum god
torhtum cigde,     tiber onsægde
his liffrean,     (him þæs lean ageaf
nalles hneawlice     þurh his hand metend),
1810on þam gledstyde     gumcystum til.
Ðær ræsbora     þrage siððan
wicum wunode     and wilna breac,
beorn mid bryde,     oðþæt brohþrea
Cananea wearð     cynne getenge,
1815hunger se hearda,     hamsittendum,
wælgrim werum.     Him þa wishydig
Abraham gewat     on Egypte,
drihtne gecoren,     drohtað secan,
fleah wærfæst wean;     wæs þæt wite to strang.
1820Abraham maðelode,     geseah Egypta
hornsele hwite     and hea byrig
beorhte blican;     ongan þa his bryd frea,
wishydig wer,     wordum læran:
"Siððan Egypte     eagum moton
1825on þinne wlite wlitan     wlance monige,
þonne æðelinga     eorlas wenað,
mæg ælfscieno,     þæt þu min sie
beorht gebedda,     þe wile beorna sum
him geagnian.     Ic me onegan mæg
1830þæt me wraðra sum     wæpnes ecge
for freondmynde     feore beneote.
Saga þu, Sarra,     þæt þu sie sweostor min,
lices mæge,     þonne þe leodweras
fremde fricgen     hwæt sie freondlufu
1835ellðeodigra     uncer twega,
feorren cumenra.     Þu him fæste hel
soðan spræce;     swa þu minum scealt
feore gebeorgan,     gif me freoðo drihten
on woruldrice,     waldend usser,
1840an ælmihtig,     swa he ær dyde,
lengran lifes.     Se us þas lade sceop,
þæt we on Egiptum     are sceolde
fremena friclan     and us fremu secan."
þa com ellenrof     eorl siðian,
1845Abraham mid æhtum     on Egypte,
þær him folcweras     fremde wæron,
wine uncuðe.     Wordum spræcon
ymb þæs wifes wlite     wlonce monige,
dugeðum dealle;     him drihtlicu mæg,
1850on wlite modgum     mænegum ðuhte,
cyninges þegnum.     Hie þæt cuð dydon
heora folcfrean     þæt fægerro lyt
for æðelinge     idesa sunnon,
ac hie Sarran     swiðor micle,
1855wynsumne wlite     wordum heredon,
oðþæt he lædan heht     leoflic wif to
his selfes sele.     Sinces brytta,
æðelinga helm     heht Abrahame
duguðum stepan.     Hwæðere drihten wearð,
1860frea Faraone     fah and yrre
for wifmyne;     þæs wraðe ongeald
hearde mid hiwum     hægstealdra wyn.
Ongæt hwæðere     gumena aldor
hwæt him waldend wræc     witeswingum;
1865heht him Abraham     to egesum geðreadne
brego Egipto,     and his bryd ageaf,
wif to gewealde;     heht him wine ceosan,
ellor æðelingas,     oðre dugeðe.
Abead þa þeodcyning     þegnum sinum,
1870ombihtscealcum,     þæt hie hine arlice
ealles onsundne     eft gebrohten
of þære folcsceare,     þæt he on friðe wære.
Ða Abraham     æhte lædde
of Egypta     eðelmearce;
1875hie ellenrofe     idese feredon,
bryd and begas,     þæt hie to Bethlem
on cuðe wic     ceapas læddon,
eadge eorðwelan     oðre siðe,
wif on willan     and heora woruldgestreon.
1880Ongunnon him þa bytlian     and heora burh ræran,
and sele settan,     salo niwian.
Weras on wonge     wibed setton
neah þam þe Abraham     æror rærde
his waldende     þa westan com.
1885Þær se eadga eft     ecan drihtnes
niwan stefne     noman weorðade;
tilmodig eorl     tiber onsægde
þeodne engla,     þancode swiðe
lifes leohtfruman     lisse and ara.
1890Wunedon on þam wicum,     hæfdon wilna geniht
Abraham and Loth.     Ead bryttedon,
oðþæt hie on þam lande     ne meahton leng somed
blædes brucan     and heora begra þær
æhte habban,     ac sceoldon arfæste,
1895þa rincas þy     rumor secan
ellor eðelseld.     Oft wæron teonan
wærfæstra wera     weredum gemæne,
heardum hearmplega.     Þa se halga ongan
ara gemyndig     Abraham sprecan
1900fægre to Lothe:     "Ic eom fædera þin
sibgebyrdum,     þu min suhterga.
Ne sceolon unc betweonan     teonan weaxan,
wroht wriðian--     ne þæt wille god!
Ac wit synt gemagas;     unc gemæne ne sceal
1905elles awiht,     nymþe eall tela
lufu langsumu.     Nu þu, Loth, geþenc,
þæt unc modige     ymb mearce sittað,
þeoda þrymfæste     þegnum and gesiððum,
folc Cananea     and Feretia,
1910rofum rincum.     Ne willað rumor unc
landriht heora;     forðon wit lædan sculon,
teon of þisse stowe,     and unc staðolwangas
rumor secan.     Ic ræd sprece,
bearn Arones,     begra uncer,
1915soðne secge.     Ic þe selfes dom
life, leofa.     Leorna þe seolfa
and geþancmeta     þine mode
on hwilce healfe     þu wille hwyrft don,
cyrran mid ceape,     nu ic þe cyst abead."
1920Him þa Loth gewat     land sceawigan
be Iordane,     grene eorðan.
Seo wæs wætrum weaht     and wæstmum þeaht,
lagostreamum leoht,     and gelic godes
neorxnawange,     oðþæt nergend god
1925for wera synnum     wylme gesealde
Sodoman and Gomorran,     sweartan lige.
Him þa eard geceas     and eðelsetl
sunu Arones     on Sodoma byrig;
æhte sine     ealle lædde,
1930beagas from Bethlem     and botlgestreon,
welan, wunden gold.     Wunode siððan
be Iordane     geara mænego.
Þær folcstede     fægre wæron,
men arlease,     metode laðe.
1935Wæron Sodomisc cynn     synnum þriste,
dædum gedwolene;     drugon heora selfra
ecne unræd.     Æfre ne wolde
þam leodþeawum     Loth onfon,
ac he þære mægðe     monwisan fleah,
1940þeah þe he on þam lande     lifian sceolde,
facen and fyrene,     and hine fægre heold,
þeawfæst and geþyldig     on þam þeodscipe,
emne þon gelicost,     lara gemyndig,
þe he ne cuðe     hwæt þa cynn dydon.
1945Abraham wunode     eðeleardum
Cananea forð.     Hine cyning engla,
metod moncynnes     mundbyrde heold,
wilna wæstmum     and worulddugeðum,
lufum and lissum;     forþon his lof secgað
1950wide under wolcnum     wera cneorisse,
foldwonga bearn.     He frean hyrde
estum on eðle,     ðenden he eardes breac,
halig and higefrod;     næfre hleowlora
æt edwihtan     æfre weorðeð
1955feorhberendra     forht and acol,
mon for metode,     þe him æfter a
þurh gemynda sped     mode and dædum,
worde and gewitte,     wise þance,
oð his ealdorgedal     oleccan wile.
1960Ða ic aldor gefrægn     Elamitarna
fromne folctogan,     fyrd gebeodan,
Orlahomar;     him Ambrafel
of Sennar     side worulde
for on fultum.     Gewiton hie feower þa
1965þeodcyningas     þrymme micle
secan suð ðanon     Sodoman and Gomorran.
Þa wæs guðhergum     be Iordane
wera eðelland     wide geondsended,
folde feondum.     Sceolde forht monig
1970blachleor ides     bifiende gan
on fremdes fæðm;     feollon wergend
bryda and beaga,     bennum seoce.
Him þa togeanes     mid guðþræce
fife foran     folccyningas
1975sweotum suðon,     woldon Sodome burh
wraðum werian;     þa wintra XII
norðmonnum ær     niede sceoldon
gombon gieldan     and gafol sellan,
oðþæt þa leode     leng ne woldon
1980Elamitarna     aldor swiðan
folcgestreonum,     ac him from swicon.
Foron þa tosomne     (francan wæron hlude),
wraðe wælherigas.     Sang se wanna fugel
under deoreðsceaftum,     deawigfeðera,
1985hræs on wenan.     Hæleð onetton
on mægencorðrum,     modum þryðge,
oðþæt folcgetrume     gefaren hæfdon
sid tosomne     suðan and norðan,
helmum þeahte.     Þær wæs heard plega,
1990wælgara wrixl,     wigcyrm micel,
hlud hildesweg.     Handum brugdon
hæleð of scæðum     hringmæled sweord,
ecgum dihtig.     Þær wæs eaðfynde
eorle orlegceap,     se ðe ær ne wæs
1995niðes genihtsum.     Norðmen wæron
suðfolcum swice;     wurdon Sodomware
and Gomorre,     goldes bryttan,
æt þæm lindcrodan     leofum bedrorene,
fyrdgesteallum.     Gewiton feorh heora
2000fram þam folcstyde     fleame nergan,
secgum ofslegene;     him on swaðe feollon
æðelinga bearn,     ecgum ofþegde,
willgesiððas.     Hæfde wigsigor
Elamitarna     ordes wisa,
2005weold wælstowe.     Gewat seo wæpna laf
fæsten secan.     Fynd gold strudon,
ahyðdan þa mid herge     hordburh wera,
Sodoman and Gomorran,     þa sæl ageald,
mære ceastra.     Mægð siðedon,
2010fæmnan and wuduwan,     freondum beslægene,
from hleowstole.     Hettend læddon
ut mid æhtum     Abrahames mæg
of Sodoma byrig.     We þæt soð magon
secgan furður,     hwelc siððan wearð
2015æfter þæm gehnæste     herewulfa sið,
þara þe læddon Loth     and leoda god,
suðmonna sinc,     sigore gulpon.
Him þa secg hraðe     gewat siðian,
an gara laf,     se ða guðe genæs,
2020Abraham secan.     Se þæt orlegweorc
þam Ebriscan     eorle gecyðde,
forslegen swiðe     Sodoma folc,
leoda duguðe     and Lothes sið.
Þa þæt inwitspell     Abraham sægde
2025freondum sinum;     bæd him fultumes
wærfæst hæleð     willgeðoftan,
Aner and Manre,     Escol þriddan,
cwæð þæt him wære     weorce on mode,
sorga sarost,     þæt his suhtriga
2030þeownyd þolode;     bæd him þræcrofe
þa rincas þæs     ræd ahicgan,
þæt his hyldemæg     ahreded wurde,
beorn mid bryde.     Him þa broðor þry
æt spræce þære     spedum miclum
2035hældon hygesorge     heardum wordum,
ellenrofe,     and Abrahame
treowa sealdon,     þæt hie his torn mid him
gewræcon on wraðum,     oððe on wæl feollan.
þa se halga heht     his heorðwerod
2040wæpna onfon.     He þær wigena fand,
æscberendra,     XVIII
and CCC eac     þeodenholdra,
þara þe he wiste     þæt meahte wel æghwylc
on fyrd wegan     fealwe linde.
2045Him þa Abraham gewat     and þa eorlas þry
þe him ær treowe sealdon     mid heora folcgetrume;
wolde his mæg huru,    
Loth alynnan     of laðscipe.
Rincas wæron rofe,     randas wægon
2050forð fromlice     on foldwege.
Hildewulfas     herewicum neh
gefaren hæfdon.     Þa he his frumgaran,
wishydig wer,     wordum sægde,
þares afera,     him wæs þearf micel
2055þæt hie on twa healfe    
grimme guðgemot     gystum eowdon
heardne handplegan;     cwæð þæt him se halga,
ece drihten,     eaðe mihte
æt þam spereniðe     spede lænan.
2060Þa ic neðan gefrægn     under nihtscuwan
hæleð to hilde.     Hlyn wearð on wicum
scylda and sceafta,     sceotendra fyll,
guðflana gegrind;     gripon unfægre
under sceat werum     scearpe garas,
2065and feonda feorh     feollon ðicce,
þær hlihende     huðe feredon
secgas and gesiððas.     Sigor eft ahwearf
of norðmonna     niðgeteone,
æsctir wera.     Abraham sealde
2070wig to wedde,     nalles wunden gold,
for his suhtrigan,     sloh and fylde
feond on fitte.     Him on fultum grap
heofonrices weard.     Hergas wurdon
feower on fleame,     folccyningas,
2075leode ræswan.     Him on laste stod
hihtlic heorðwerod,     and hæleð lagon,
on swaðe sæton,     þa þe Sodoma
and Gomorra     golde berofan,
bestrudon stigwitum.     Him þæt stiðe geald
2080fædera Lothes.     Fleonde wæron
Elamitarna     aldorduguðe
dome bedrorene,     oðþæt hie Domasco
unfeor wæron.     Gewat him Abraham ða
on þa wigrode     wiðertrod seon
2085laðra monna.     Loth wæs ahreded,
eorl mid æhtum,     idesa hwurfon,
wif on willan.     Wide gesawon
freora feorhbanan     fuglas slitan
on ecgwale.     Abraham ferede
2090suðmonna eft     sinc and bryda,
æðelinga bearn,     oðle nior,
mægeð heora magum.     Næfre mon ealra
lifigendra her     lytle werede
þon wurðlicor     wigsið ateah,
2095þara þe wið swa miclum     mægne geræsde.
Þa wæs suð þanon     Sodoma folce
guðspell wegen,     hwelc gromra wearð
feonda fromlad.     Gewat him frea leoda,
eorlum bedroren,     Abraham secan,
2100freonda feasceaft.     Him ferede mid
Solomia     sinces hyrde;
þæt wæs se mæra     Melchisedec,
leoda bisceop.     Se mid lacum com
fyrdrinca fruman     fægre gretan,
2105Abraham arlice,     and him on sette
godes bletsunge,     and swa gyddode:
"Wæs ðu gewurðod     on wera rime
for þæs eagum     þe ðe æsca tir
æt guðe forgeaf!     þæt is god selfa,
2110se ðe hettendra     herga þrymmas
on geweald gebræc,     and þe wæpnum læt
rancstræte forð     rume wyrcan,
huðe ahreddan     and hæleð fyllan.
On swaðe sæton;     ne meahton siðwerod
2115guðe spowan,     ac hie god flymde,
se ðe æt feohtan     mid frumgarum
wið ofermægnes     egsan sceolde
handum sinum,     and halegu treow,
seo þu wið rodora weard     rihte healdest."
2120Him þa se beorn     bletsunga lean
þurh hand ageaf,     and þæs hereteames
ealles teoðan sceat     Abraham sealde
godes bisceope.     Þa spræc guðcyning,
Sodoma aldor,     secgum befylled,
2125to Abrahame     (him wæs ara þearf).
"Forgif me mennen     minra leoda,
þe þu ahreddest     herges cræftum
wera wælclommum!     Hafa þe wunden gold
þæt ær agen wæs     ussum folce,
2130feoh and frætwa!     Læt me freo lædan
eft on eðel     æðelinga bearn,
on weste wic     wif and cnihtas,
earme wydewan!     Eaforan syndon deade,
folcgesiðas,     nymðe fea ane,
2135þe me mid sceoldon     mearce healdan."
Him þa Abraham     andswarode
ædre for eorlum,     elne gewurðod,
dome and sigore,     drihtlice spræc:
"Ic þe gehate,     hæleða waldend,
2140for þam halgan,     þe heofona is
and þisse eorðan     agendfrea,
wordum minum,     nis woruldfeoh,
þe ic me agan wille,    
sceat ne scilling,     þæs ic on sceotendum,
2145þeoden mæra,     þines ahredde,
æðelinga helm,     þy læs þu eft cweðe
þæt ic wurde,     willgesteallum,
eadig on eorðan     ærgestreonum
Sodoma rices;     ac þu selfa most heonon
2150huðe lædan,     þe ic þe æt hilde gesloh,
ealle buton dæle     þissa drihtwera,
Aneres and Mamres     and Escoles.
Nelle ic þa rincas     rihte benæman,
ac hie me fulleodon     æt æscþræce,
2155fuhton þe æfter frofre.     Gewit þu ferian nu
ham hyrsted gold     and healsmægeð,
leoda idesa.     Þu þe laðra ne þearft
hæleða hildþræce     hwile onsittan,
norðmanna wig;     ac nefuglas
2160under beorhhleoþum     blodige sittað,
þeodherga wæle     þicce gefylled."
Gewat him þa se healdend     ham siðian
mid þy hereteame     þe him se halga forgeaf,
Ebrea leod     arna gemyndig.
2165Þa gen Abrahame     eowde selfa
heofona heahcyning     halige spræce,
trymede tilmodigne     and him to reordode:
"Meda syndon micla þina!     Ne læt þu þe þin mod asealcan,
wærfæst willan mines!     Ne þearft þu þe wiht ondrædan,
2170þenden þu mine lare læstest,     ac ic þe lifigende her
wið weana gehwam     wreo and scylde
folmum minum;     ne þearft þu forht wesan."
Abraham þa     andswarode,
dædrof drihtne sinum,     frægn hine dægrime frod:
2175"Hwæt gifest þu me,     gasta waldend,
freomanna to frofre,     nu ic þus feasceaft eom?
Ne þearf ic yrfestol     eaforan bytlian
ænegum minra,     ac me æfter sculon
mine woruldmagas     welan bryttian.
2180Ne sealdest þu me sunu;     forðon mec sorg dreceð
on sefan swiðe.     Ic sylf ne mæg
ræd ahycgan.     Gæð gerefa min
fægen freobearnum;     fæste mynteð
ingeþancum     þæt me æfter sie
2185eaforan sine     yrfeweardas.
Geseoð þæt me of bryde     bearn ne wocon."
Him þa ædre god     andswarode:
"Næfre gerefan     rædað þine
eafora yrfe,     ac þin agen bearn
2190frætwa healdeð,     þonne þin flæsc ligeð.
Sceawa heofon,     and hyrste gerim,
rodores tungel,     þa nu rume heora
wuldorfæstne wlite     wide dælað
ofer brad brymu     beorhte scinan.
2195Swilc bið mægburge     menigo þinre
folcbearnum frome.     Ne læt þu þin ferhð wesan
sorgum asæled.     Gien þe sunu weorðeð,
bearn of bryde     þurh gebyrd cumen,
se ðe æfter bið     yrfes hyrde,
2200gode mære.     Ne geomra þu!
Ic eom se waldend     se þe for wintra fela
of Caldea     ceastre alædde,
feowera sumne,     gehet þe folcstede
wide to gewealde.     Ic þe wære nu,
2205mago Ebrea,     mine selle,
þæt sceal fromcynne     folde þine,
sidland manig,     geseted wurðan,
eorðan sceatas     oð Eufraten,
and from Egypta     eðelmearce
2210swa mid niðas     swa Nilus sceadeð
and eft Wendelsæ     wide rice.
Eall þæt sculon agan     eaforan þine,
þeodlanda gehwilc,     swa þa þreo wæter
steape stanbyrig     streamum bewindað,
2215famige flodas     folcmægða byht."
þa wæs Sarran     sar on mode,
þæt him Abrahame     ænig ne wearð
þurh gebedscipe     bearn gemæne,
freolic to frofre.     Ongann þa ferhðcearig
2220to were sinum     wordum mæðlan:
"Me þæs forwyrnde     waldend heofona,
þæt ic mægburge     moste þinre
rim miclian     roderum under
eaforum þinum.     Nu ic eom orwena
2225þæt unc se eðylstæf     æfre weorðe
gifeðe ætgædere.     Ic eom geomorfrod!
Drihten min,     do swa ic þe bidde!
Her is fæmne,     freolecu mæg,
ides Egyptisc,     an on gewealde.
2230Hat þe þa recene     reste gestigan,
and afanda hwæðer     frea wille
ænigne þe     yrfewearda
on woruld lætan     þurh þæt wif cuman."
þa se eadega wer     idese larum
2235geðafode,     heht him þeowmennen
on bedd gan     bryde larum.
Hire mod astah     þa heo wæs magotimbre
be Abrahame     eacen worden.
Ongan æfþancum     agendfrean
2240halsfæst herian,     higeþryðe wæg,
wæs laðwendo,     lustum ne wolde
þeowdom þolian,     ac heo þriste ongan
wið Sarran     swiðe winnan.
Þa ic þæt wif gefrægn     wordum cyðan
2245hire mandrihtne     modes sorge,
sarferhð sægde     and swiðe cwæð:
"Ne fremest þu gerysnu     and riht wið me.
þafodest þu gena     þæt me þeowmennen,
siððan Agar ðe,     idese laste,
2250beddreste gestah,     swa ic bena wæs,
drehte dogora gehwam     dædum and wordum
unarlice.     Þæt Agar sceal ongieldan,
gif ic mot for þe     mine wealdan,
Abraham leofa.     Þæs sie ælmihtig,
2255drihtna drihten,     dema mid unc twih."
Hire þa ædre     andswarode
wishidig wer     wordum sinum:
"Ne forlæte ic þe,     þenden wit lifiað bu,
arna lease,     ac þu þin agen most
2260mennen ateon,     swa þin mod freoð."
ða wearð unbliðe     Abrahames cwen,
hire worcþeowe     wrað on mode,
heard and hreðe,     higeteonan spræc
fræcne on fæmnan.     Heo þa fleon gewat
2265þrea and þeowdom;     þolian ne wolde
yfel and ondlean,     þæs ðe ær dyde
to Sarran,     ac heo on sið gewat
westen secan.     Þær hie wuldres þegn,
engel drihtnes     an gemitte
2270geomormode,     se hie georne frægn:
"Hwider fundast þu,     feasceaft ides,
siðas dreogan?     þec Sarre ah."
Heo him ædre     andswarode:
"Ic fleah wean, wana     wilna gehwilces,
2275hlæfdigan hete,     hean of wicum,
tregan and teonan.     Nu sceal tearighleor
on westenne     witodes bidan,
hwonne of heortan     hunger oððe wulf
sawle and sorge     somed abregde."
2280Hire þa se engel     andswarode:
"Ne ceara þu feor heonon     fleame dælan
somwist incre,     ac þu sece eft,
earna þe ara,     eaðmod ongin
dreogan æfter dugeðum,     wes drihtenhold.
2285Þu scealt, Agar,     Abrahame sunu
on woruld bringan.     Ic þe wordum nu
minum secge,     þæt se magorinc sceal
mid yldum wesan     Ismahel haten.
Se bið unhyre,     orlæggifre,
2290and wiðerbreca     wera cneorissum,
magum sinum;     hine monige on
wraðe winnað     mid wæpenþræce.
Of þam frumgaran     folc awæcniað,
þeod unmæte.     Gewit þu þinne eft
2295waldend secan;     wuna þæm þe agon!"
Heo þa ædre gewat     engles larum
hire hlafordum,     swa se halga bebead,
godes ærendgast,     gleawan spræce.
Þa wearð Abrahame     Ismael geboren,
2300efne þa he on worulde     wintra hæfde
VI and LXXX.     Sunu weox and ðah,
swa se engel ær     þurh his agen word,
fæle freoðoscealc,     fæmnan sægde.
Þa se ðeoden     ymb XIII gear,
2305ece drihten,     wið Abrahame spræc:
"Leofa, swa ic þe lære,     læst uncre wel
treowrædenne!     Ic þe on tida gehwone
duguðum stepe.     Wes þu dædum from
willan mines!     Ic þa wære forð
2310soðe gelæste,     þe ic þe sealde geo
frofre to wedde,     þæs þin ferhð bemearn.
Þu scealt halgian     hired þinne.
Sete sigores tacn     soð on gehwilcne
wæpnedcynnes,     gif þu wille on me
2315hlaford habban     oððe holdne freond
þinum fromcynne.     Ic þæs folces beo
hyrde and healdend,     gif ge hyrað me
breostgehygdum     and bebodu willað
min fullian.     Sceal monna gehwilc
2320þære cneorisse     cildisc wesan
wæpnedcynnes,     þæs þe on woruld cymð,
ymb seofon niht     sigores tacne
geagnod me,     oððe of eorðan
þurh feondscipe     feor adæled,
2325adrifen from duguðum.     Doð swa ic hate!
Ic eow treowige,     gif ge þæt tacen gegaþ
soðgeleafan.     Þu scealt sunu agan,
bearn be bryde þinre,     þone sculon burhsittende
ealle Isaac hatan.     Ne þearf þe þæs eaforan sceomigan,
2330ac ic þam magorince     mine sylle
godcunde gife     gastes mihtum,
freondsped fremum.     He onfon sceal
blisse minre     and bletsunge,
lufan and lisse.     Of þam leodfruman
2335brad folc cumað,     bregowearda fela
rofe arisað,     rices hyrdas,
woruldcyningas     wide mære."
Abraham ða     ofestum legde
hleor on eorðan,     and mid hucse bewand
2340þa hleoðorcwydas     on hige sinum,
modgeðance.     He þæs mældæges
self ne wende     þæt him Sarra,
bryd blondenfeax     bringan meahte
on woruld sunu;     wiste gearwe
2345þæt þæt wif huru     wintra hæfde
efne C,     geteled rimes.
He þa metode oncwæð     missarum frod:
"Lifge Ismael     larum swilce,
þeoden, þinum,     and þe þanc wege,
2350heardrædne hyge,     heortan strange,
to dreoganne     dæges and nihtes
wordum and dædum     willan þinne."
Him þa fægere     frea ælmihtig,
ece drihten,     andswarode:
2355"þe sceal wintrum frod     on woruld bringan
Sarra sunu,     soð forð gan
wyrd æfter þissum     wordgemearcum.
Ic Ismael     estum wille
bletsian nu,     swa þu bena eart
2360þinum frumbearne,     þæt feorhdaga
on woruldrice     worn gebide,
tanum tudre.     Þu þæs tiða beo!
Hwæðre ic Isace,     eaforan þinum,
geongum bearne,     þam þe gen nis
2365on woruld cumen,     willa spedum
dugeða gehwilcre     on dagum wille
swiðor stepan     and him soðe to
modes wære     mine gelæstan,
halige higetreowa,     and him hold wesan."
2370Abraham fremede     swa him se eca bebead,
sette friðotacen     be frean hæse
on his selfes sunu,     heht þæt segn wegan
heah gehwilcne,     þe his hina wæs
wæpnedcynnes,     wære gemyndig,
2375gleaw on mode,     ða him god sealde
soðe treowa,     and þa seolf onfeng
torhtum tacne.     A his tir metod,
domfæst cyning,     dugeðum iecte
on woruldrice;     he him þæs worhte to,
2380siððan he on fære     furðum meahte
his waldendes     willan fremman.
Þa þæt wif ahloh     wereda drihtnes
nalles glædlice,     ac heo gearum frod
þone hleoðorcwyde     husce belegde
2385on sefan swiðe.     Soð ne gelyfde,
þæt þære spræce     sped folgode.
Þa þæt gehyrde     heofona waldend,
þæt on bure ahof     bryd Abrahames
hihtleasne hleahtor,     þa cwæð halig god:
2390"Ne wile Sarran     soð gelyfan
wordum minum.     Sceal seo wyrd swa þeah
forð steallian     swa ic þe æt frymðe gehet.
Soð ic þe secge,     on þas sylfan tid
of idese bið     eafora wæcned.
2395Þonne ic þas ilcan     oðre siðe
wic gesece,     þe beoð wordgehat
min gelæsted.     Þu on magan wlitest,
þin agen bearn,     Abraham leofa!"
Gewiton him þa ædre     ellorfuse
2400æfter þære spræce     spedum feran
of þam hleoðorstede,     halige gastas,
lastas legdon,     (him wæs Lothes mæg
sylfa on gesiððe),     oðþæt hie on Sodoman,
weallsteape burg,     wlitan meahton.
2405Gesawon ofer since     salo hlifian,
reced ofer readum golde.     Ongan þa rodera waldend,
arfæst wið Abraham sprecan,     sægde him unlytel spell:
"Ic on þisse byrig     bearhtm gehyre,
synnigra cyrm     swiðe hludne,
2410ealogalra gylp,     yfele spræce
werod under weallum habban;     forþon wærlogona sint,
folces firena hefige.     Ic wille fandigan nu,
mago Ebrea,     hwæt þa men don,
gif hie swa swiðe     synna fremmað
2415þeawum and geþancum,     swa hie on þweorh sprecað
facen and inwit;     þæt sceal fyr wrecan,
swefyl and sweart lig     sare and grimme,
hat and hæste     hæðnum folce."
Weras basnedon     witelaces,
2420wean under weallum,     and heora wif somed.
Duguðum wlance     drihtne guldon
god mid gnyrne,     oðþæt gasta helm,
lifes leohtfruma     leng ne wolde
torn þrowigean,     ac him to sende
2425stiðmod cyning     strange twegen
aras sine,     þa on æfentid
siðe gesohton     Sodoma ceastre.
Hie þa æt burhgeate     beorn gemitton
sylfne sittan     sunu Arones,
2430þæt þam gleawan were     geonge þuhton
men for his eagum.     Aras þa metodes þeow
gastum togeanes,     gretan eode
cuman cuðlice,     cynna gemunde
riht and gerisno,     and þam rincum bead
2435nihtfeormunge.     Him þa nergendes
æðele ærendracan     andswarodon:
"Hafa arna þanc,     þara þe þu unc bude!
Wit be þisse stræte     stille þencað
sæles bidan,     siððan sunnan eft
2440forð to morgen     metod up forlæt."
þa to fotum Loth    
þam giestum hnah,     and him georne bead
reste and gereorda     and his recedes hleow
and þegnunge.     Hie on þanc curon
2445æðelinges est,     eodon sona,
swa him se Ebrisca     eorl wisade,
in undor edoras.     Þær him se æðela geaf,
gleawferhð hæle,     giestliðnysse
fægre on flette,     oðþæt forð gewat
2450æfenscima.     Þa com æfter niht
on last dæge.     Lagustreamas wreah,
þrym mid þystro     þisses lifes,
sæs and sidland.     Comon Sodomware,
geonge and ealde,     gode unleofe
2455corðrum miclum     cuman acsian,
þæt hie behæfdon     herges mægne
Loth mid giestum.     Heton lædan ut
of þam hean hofe     halige aras,
weras to gewealde,     wordum cwædon
2460þæt mid þam hæleðum     hæman wolden
unscomlice,     arna ne gymden.
Þa aras hraðe,     se ðe oft ræd ongeat,
Loth on recede,     eode lungre ut,
spræc þa ofer ealle     æðelinga gedriht
2465sunu Arones,     snytra gemyndig:
"Her syndon inne     unwemme twa
dohtor mine.     Doð, swa ic eow bidde
(ne can þara idesa     owðer gieta
þurh gebedscipe     beorna neawest)
2470and geswicað þære synne.     Ic eow sylle þa,
ær ge sceonde     wið gesceapu fremmen,
ungifre yfel     ylda bearnum.
Onfoð þæm fæmnum,     lætað frið agon
gistas mine,     þa ic for gode wille
2475gemundbyrdan,     gif ic mot, for eow."
Him þa seo mænigeo     þurh gemæne word,
arlease cyn,     andswarode:
"þis þinceð gerisne     and riht micel,
þæt þu ðe aferige     of þisse folcsceare.
2480Þu þas werðeode     wræccan laste
freonda feasceaft     feorran gesohtest,
wineþearfende.     Wilt ðu, gif þu most,
wesan usser her     aldordema,
leodum lareow?"     þa ic on Lothe gefrægn
2485hæðne heremæcgas     handum gripan,
faum folmum.     Him fylston wel
gystas sine,     and hine of gromra þa,
cuman arfæste,     clommum abrugdon
in under edoras,     and þa ofstlice
2490anra gehwilcum     ymbstandendra
folces Sodoma     fæste forsæton
heafodsiena.     Wearð eal here sona
burhwarena blind.     Abrecan ne meahton
reðemode     reced æfter gistum,
2495swa hie fundedon,     ac þær frome wæron
godes spellbodan.     Hæfde gistmægen
stiðe strengeo,     styrnde swiðe
werode mid wite.     Spræcon wordum þa
fæle freoðoscealcas     fægre to Lothe:
2500"Gif þu sunu age     oððe swæsne mæg,
oððe on þissum folcum     freond ænigne
eac þissum idesum     þe we her on wlitað,
alæde of þysse leodbyrig,     þa ðe leofe sien,
ofestum miclum,     and þin ealdor nere,
2505þy læs þu forweorðe     mid þyssum wærlogan.
Unc hit waldend heht     for wera synnum
Sodoma and Gomorra     sweartan lige,
fyre gesyllan     and þas folc slean,
cynn on ceastrum     mid cwealmþrea
2510and his torn wrecan.     Þære tide is
neah geþrungen.     Gewit þu nergean þin
feorh foldwege.     Þe is frea milde."
Him þa ædre Loth     andswarode:
"Ne mæg ic mid idesum     aldornere mine
2515swa feor heonon     feðegange
siðe gesecan.     Git me sibblufan
and freondscipe     fægre cyðað,
treowe and hyldo     tiðiað me.
Ic wat hea burh     her ane neah,
2520lytle ceastre.     Lyfað me þær
are and reste,     þæt we aldornere
on Sigor up     secan moten.
Gif git þæt fæsten     fyre willað
steape forstandan,     on þære stowe we
2525gesunde magon     sæles bidan,
feorh generigan."     Him þa freondlice
englas arfæste     andswaredon:
"þu scealt þære bene,     nu þu ymb þa burh sprycest,
tiða weorðan.     Teng recene to
2530þam fæstenne;     wit þe friðe healdað
and mundbyrde.     Ne moton wyt
on wærlogum     wrecan torn godes,
swebban synnig cynn,     ær ðon þu on Sægor þin
bearn gelæde     and bryd somed."
2535þa onette     Abrahames mæg
to þam fæstenne.     Feðe ne sparode
eorl mid idesum,     ac he ofstum forð
lastas legde,     oðþæt he gelædde
bryd mid bearnum     under burhlocan
2540in Sægor his.     Þa sunne up,
folca friðcandel,     furðum eode,
þa ic sendan gefrægn     swegles aldor
swefl of heofnum     and sweartne lig
werum to wite,     weallende fyr,
2545þæs hie on ærdagum     drihten tyndon
lange þrage.     Him þæs lean forgeald
gasta waldend!     Grap heahþrea
on hæðencynn.     Hlynn wearð on ceastrum,
cirm arleasra     cwealmes on ore,
2550laðan cynnes.     Lig eall fornam
þæt he grenes fond     goldburgum in,
swylce þær ymbutan     unlytel dæl
sidre foldan     geondsended wæs
bryne and brogan.     Bearwas wurdon
2555to axan and to yslan,     eorðan wæstma,
efne swa wide     swa ða witelac
reðe geræhton     rum land wera.
Strudende fyr     steapes and geapes,
swogende leg,     forswealh eall geador
2560þæt on Sodoma byrig     secgas ahton
and on Gomorra.     Eall þæt god spilde,
frea mid þy folce.     Þa þæt fyrgebræc,
leoda lifgedal,     Lothes gehyrde
bryd on burgum,     under bæc beseah
2565wið þæs wælfylles.     Us gewritu secgað
þæt heo on sealtstanes     sona wurde
anlicnesse.     Æfre siððan
se monlica     (þæt is mære spell)
stille wunode,     þær hie strang begeat
2570wite, þæs heo wordum     wuldres þegna
hyran ne wolde.     Nu sceal heard and steap
on þam wicum     wyrde bidan,
drihtnes domes,     hwonne dogora rim,
woruld gewite.     Þæt is wundra sum,
2575þara ðe geworhte     wuldres aldor.
Him þa Abraham gewat     ana gangan
mid ærdæge     þæt he eft gestod
þær wordum ær     wið his waldend spræc
frod frumgara.     He geseah from foldan up
2580wide fleogan     wælgrimne rec.
Hie þæs wlenco onwod     and wingedrync
þæt hie firendæda     to frece wurdon,
synna þriste,     soð ofergeaton,
drihtnes domas,     and hwa him dugeða forgeaf,
2585blæd on burgum.     Forþon him brego engla
wylmhatne lig     to wræce sende.
Waldend usser     gemunde wærfæst þa
Abraham arlice,     swa he oft dyde
leofne mannan.     Loth generede,
2590mæg þæs oðres,     þa seo mænegeo forwearð.
Ne dorste þa     dædrof hæle
for frean egesan     on þam fæstenne
leng eardigean,     ac him Loth gewat
of byrig gangan     and his bearn somed
2595wælstowe fyrr     wic sceawian,
oðþæt hie be hliðe     heare dune
eorðscræf fundon.     Þær se eadega Loth
wærfæst wunode,     waldende leof,
dægrimes worn     and his dohtor twa.
2600Hie dydon swa;     druncnum eode
seo yldre to     ær on reste
heora bega fæder.     Ne wiste blondenfeax
hwonne him fæmnan to bryde     him bu wæron,
on ferhðcofan     fæste genearwod
2605mode and gemynde,     þæt he mægða sið
wine druncen     gewitan ne meahte.
Idesa wurdon eacne,     eaforan brohtan
willgesweostor     on woruld sunu
heora ealdan fæder.     Þara æðelinga
2610modor oðerne     Moab nemde,
Lothes dohter,     seo on life wæs
wintrum yldre.     Us gewritu secgeað,
godcunde bec,     þæt seo gingre
hire agen bearn     Ammon hete.
2615Of þam frumgarum     folces unrim,
þrymfæste twa     þeoda awocon.
Oðre þara mægða     Moabitare
eorðbuende     ealle hatað,
widmære cynn,     oðre weras nemnað,
2620æðelinga bearn,     Ammonitare.
Gewat him þa mid bryde     broðor Arones
under Abimelech     æhte lædan
mid his hiwum.     Hæleðum sægde
þæt Sarra his     sweostor wære,
2625Abraham wordum     (bearh his aldre),
þy he wiste gearwe     þæt he winemaga,
on folce lyt     freonda hæfde.
Þa se þeoden his     þegnas sende,
heht hie bringan     to him selfum.
2630Þa wæs ellþeodig     oðre siðe
wif Abrahames     from were læded
on fremdes fæðm.     Him þær fylste þa
ece drihten,     swa he oft dyde,
nergend usser.     Com nihtes self,
2635þær se waldend læg     wine druncen.
Ongan þa soðcyning     þurh swefn sprecan
to þam æðelinge     and him yrre hweop:
"þu Abrahames     idese gename,
bryde æt beorne.     Þe abregdan sceal
2640for þære dæde     deað of breostum
sawle þine."     Him symbelwerig
sinces brytta     þurh slæp oncwæð:
"Hwæt, þu æfre,     engla þeoden,
þurh þin yrre wilt     aldre lætan,
2645heah beheowan,     þæne þe her leofað
rihtum þeawum,     bið on ræde fæst,
modgeþance,     and him miltse
to þe seceð?     Me sægde ær
þæt wif hire     wordum selfa
2650unfricgendum,     þæt heo Abrahames
sweostor wære.     Næbbe ic synne wið hie,
facna ænig     gefremed gena."
Him þa ædre eft     ece drihten,
soðfæst metod,     þurh þæt swefn oncwæð:
2655"Agif Abrahame     idese sine,
wif to gewealde,     gif þu on worulde leng,
æðelinga helm,     aldres recce.
He is god and gleaw,     mæg self wið god sprecan,
geseon sweglcyning.     Þu sweltan scealt
2660mid feo and mid feorme,     gif ðu þam frumgaran
bryde wyrnest.     He abiddan mæg,
gif he ofstum me     ærendu wile
þeawfæst and geþyldig     þin abeodan,
þæt ic þe lissa     lifigendum giet
2665on dagum læte     duguþa brucan
sinces gesundne."     þa slæpe tobrægd
forht folces weard.     Heht him fetigean to
gesprecan sine,     spedum sægde
eorlum Abimeleh,     egesan geðread,
2670waldendes word.     Weras him ondredon
for þære dæde     drihtnes handa
sweng æfter swefne.     Heht sylf cyning
him þa Abraham to     ofstum miclum.
Þa reordode     rice þeoden:
2675"Mago Ebrea,     þæs þu me wylle
wordum secgean,     hu geworhte ic þæt,
siððan þu usic under,     Abraham, þine
on þas eðelturf     æhta læddest,
þæt þu me þus swiðe     searo renodest?
2680Þu ellþeodig     usic woldest
on þisse folcsceare     facne besyrwan,
synnum besmitan,     sægdest wordum
þæt Sarra þin     sweostor wære,
lices mæge,     woldest laðlice
2685þurh þæt wif on me     wrohte alecgean,
ormæte yfel.     We þe arlice
gefeormedon,     and þe freondlice
on þisse werþeode     wic getæhton,
land to lissum.     Þu us leanast nu,
2690unfreondlice     fremena þancast!"
Abraham þa     andswarode:
"Ne dyde ic for facne     ne for feondscipe
ne for wihte þæs     ic þe wean uðe.
Ac ic me, gumena baldor,     guðbordes sweng
2695leodmagum feor     lare gebearh,
siððan me se halga     of hyrde frean,
mines fæder     fyrn alædde.
Ic fela siððan     folca gesohte,
wina uncuðra,     and þis wif mid me,
2700freonda feasceaft.     Ic þæs færes a
on wenum sæt     hwonne me wraðra sum
ellþeodigne     aldre beheowe,
se ðe him þas idese eft     agan wolde.
Forðon ic wigsmiðum     wordum sægde
2705þæt Sarra min     sweostor wære
æghwær eorðan     þær wit earda leas
mid wealandum     winnan sceoldon.
Ic þæt ilce dreah     on þisse eðyltyrf,
siððan ic þina,     þeoden mæra,
2710mundbyrde geceas.     Ne wæs me on mode cuð,
hwæðer on þyssum folce     frean ælmihtiges
egesa wære,     þa ic her ærest com.
Forþon ic þegnum     þinum dyrnde
and sylfum þe     swiðost micle
2715soðan spræce,     þæt me Sarra
bryde laste     beddreste gestah."
þa ongan Abimæleh     Abraham swiðan
woruldgestreonum     and him his wif ageaf.
Sealde him to bote,     þæs þe he his bryd genam,
2720gangende feoh     and glæd seolfor
and weorcþeos.     Spræc þa wordum eac
to Abrahame     æðelinga helm:
"wuna mid usic     and þe wic geceos
on þissum lande     þær þe leofost sie,
2725eðelstowe,     þe ic agan sceal.
Wes us fæle freond,     we ðe feoh syllað!"
Cwæð þa eft raðe     oðre worde
to Sarran     sinces brytta:
"Ne þearf ðe on edwit     Abraham settan,
2730ðin freadrihten,     þæt þu flettpaðas,
mæg ælfscieno,     mine træde,
ac him hygeteonan     hwitan seolfre
deope bete.     Ne ceara incit duguða
of ðisse eðyltyrf     ellor secan,
2735winas uncuðe,     ac wuniað her."
Abraham fremede     swa hine his aldor heht,
onfeng freondscipe     be frean hæse,
lufum and lissum.     He wæs leof gode.
Forðon he sibbe     gesælig dreah
2740and his scippende     under sceade gefor,
hleowfeðrum þeaht,     her þenden lifde.
Þa gien wæs yrre     god Abimelehe
for þære synne     þe he wið Sarrai
and wið Abrahame     ær gefremede,
2745þa he gedælde     him deore twa,
wif and wæpned.     He þæs weorc gehleat,
frecne wite.     Ne meahton freo ne þeowe
heora bregoweardas     bearnum ecan
monrim mægeð,     ac him þæt metod forstod,
2750oðþæt se halga     his hlaforde
Abraham ongan     arna biddan
ecne drihten.     Him engla helm
getigðode,     tuddorsped onleac
folccyninge     freora and þeowra,
2755wera and wifa;     let weaxan eft
heora rimgetel     rodora waldend,
ead and æhta.     Ælmihtig wearð
milde on mode,     moncynnes weard,
Abimeleche,     swa hine Abraham bæd.
2760Þa com feran     frea ælmihtig
to Sarrai,     swa he self gecwæð,
waldend usser,     hæfde wordbeot
leofum gelæsted,     lifes aldor
eaforan and idese.     Abrahame woc
2765bearn of bryde,     þone brego engla,
ær ðy magotudre     modor wære
eacen be eorle,     Isaac nemde.
Hine Abraham on     mid his agene hand
beacen sette,     swa him bebead metod,
2770wuldortorht ymb wucan,     þæs þe hine on woruld
to moncynne     modor brohte.
Cniht weox and þag,     swa him cynde wæron
æðele from yldrum.     Abraham hæfde
wintra hundteontig     þa him wif sunu
2775on þanc gebær.     He þæs ðrage bad,
siððan him ærest     þurh his agen word
þone dægwillan     drihten bodode.
Þa seo wyrd gewearð     þæt þæt wif geseah
for Abrahame     Ismael plegan,
2780ðær hie æt swæsendum     sæton bu tu,
halig on hige,     and heora hiwan eall,
druncon and drymdon.     Þa cwæð drihtlecu mæg,
bryd to beorne:     "Forgif me, beaga weard,
min swæs frea,     hat siðian
2785Agar ellor     and Ismael
lædan mid hie!     Ne beoð we leng somed
willum minum,     gif ic wealdan mot.
Næfre Ismael     wið Isace,
wið min agen bearn     yrfe dæleð
2790on laste þe,     þonne þu of lice
aldor asendest."     þa wæs Abrahame
weorce on mode     þæt he on wræc drife
his selfes sunu,     þa com soð metod
freom on fultum,     wiste ferhð guman
2795cearum on clommum.     Cyning engla spræc
to Abrahame,     ece drihten:
"Læt þe aslupan     sorge of breostum,
modgewinnan,     and mægeð hire,
bryde þinre!     Hat bu tu aweg
2800Agar feran     and Ismael,
cniht of cyððe!     Ic his cynn gedo
brad and bresne     bearna tudre,
wæstmum spedig,     swa ic þe wordum gehet."
þa se wer hyrde     his waldende,
2805draf of wicum     dreorigmod tu,
idese of earde     and his agen bearn.
"Sweotol is and gesene     þæt þe soð metod
on gesiððe is,     swegles aldor,
se ðe sigor seleð     snytru mihtum
2810and þin mod trymeð,    
godcundum gifum.     Forðon ðe giena speow,
þæs þu wið freond oððe feond     fremman ongunne
wordum oððe dædum.     Waldend scufeð,
frea on forðwegas     folmum sinum
2815willan þinne.     Þæt is wide cuð
burhsittendum.     Ic þe bidde nu,
wine Ebrea,     wordum minum,
þæt þu tilmodig     treowa selle,
wæra þina,     þæt þu wille me
2820wesan fæle freond     fremena to leane,
þara þe ic to duguðum ðe     gedon hæbbe,
siððan ðu feasceaft     feorran come
on þas werþeode     wræccan laste.
Gyld me mid hyldo,     þæt ic þe hneaw ne wæs
2825landes and lissa.     Wes þissum leodum nu
and mægburge     minre arfæst,
gif þe alwalda,     ure drihten,
scirian wille,     se ðe gesceapu healdeð,
þæt þu randwigum     rumor mote
2830on ðisse folcsceare     frætwa dælan,
modigra gestreon,     mearce settan."
ða Abraham     Abimelehe
wære sealde     þæt he wolde swa.
Siððan wæs se eadega     eafora þares
2835in Filistea     folce eardfæst,
leod Ebrea     lange þrage,
feasceaft mid fremdum.     Him frea engla
wic getæhte     þæt weras hatað
burhsittende     Bersabea lond.
2840ðær se halga     heahsteap reced,
burh timbrede     and bearo sette,
weobedd worhte,     and his waldende
on þam glædstede     gild onsægde,
lac geneahe,     þam þe lif forgeaf,
2845gesæliglic     swegle under.
Þa þæs rinces     se rica ongan
cyning costigan,     cunnode georne
hwilc þæs æðelinges     ellen wære,
stiðum wordum     spræc him stefne to:
2850"Gewit þu ofestlice,     Abraham, feran,
lastas lecgan     and þe læde mid
þin agen bearn.     Þu scealt Isaac me
onsecgan, sunu ðinne,     sylf to tibre.
Siððan þu gestigest     steape dune,
2855hrincg þæs hean landes,     þe ic þe heonon getæce,
up þinum agnum fotum,     þær þu scealt ad gegærwan,
bælfyr bearne þinum,     and blotan sylf
sunu mid sweordes ecge,     and þonne sweartan lige
leofes lic forbærnan     and me lac bebeodan."
2860Ne forsæt he þy siðe,     ac sona ongann
fysan to fore.     Him wæs frean engla
word ondrysne     and his waldend leof.
Þa se eadga     Abraham sine
nihtreste ofgeaf.     Nalles nergendes
2865hæse wiðhogode,     ac hine se halga wer
gyrde grægan sweorde,     cyðde þæt him gasta weardes
egesa on breostum wunode.     Ongan þa his esolas bætan
gamolferhð goldes brytta,     heht hine geonge twegen
men mid siðian.     Mæg wæs his agen þridda
2870and he feorða sylf.     Þa he fus gewat
from his agenum hofe     Isaac lædan,
bearn unweaxen,     swa him bebead metod.
Efste þa swiðe     and onette
forð foldwege,     swa him frea tæhte
2875wegas ofer westen,     oðþæt wuldortorht,
dæges þriddan up     ofer deop wæter
ord aræmde.     Þa se eadega wer
geseah hlifigan     hea dune
swa him sægde ær     swegles aldor.
2880Ða Abraham spræc     to his ombihtum:
"Rincas mine,     restað incit
her on þissum wicum.     Wit eft cumað,
siððan wit ærende     uncer twega
gastcyninge     agifen habbað."
2885Gewat him þa se æðeling     and his agen sunu
to þæs gemearces     þe him metod tæhte,
wadan ofer wealdas.     Wudu bær sunu,
fæder fyr and sweord.     Ða þæs fricgean ongann
wer wintrum geong     wordum Abraham:
2890"Wit her fyr and sweord,     frea min, habbað;
hwær is þæt tiber,     þæt þu torht gode
to þam brynegielde     bringan þencest?"
Abraham maðelode     (hæfde on an gehogod
þæt he gedæde     swa hine drihten het):
2895"Him þæt soðcyning     sylfa findeð,
moncynnes weard,     swa him gemet þinceð."
Gestah þa stiðhydig     steape dune
up mid his eaforan,     swa him se eca bebead,
þæt he on hrofe gestod     hean landes
2900on þære stowe     þe him se stranga to,
wærfæst metod     wordum tæhte.
Ongan þa ad hladan,     æled weccan,
and gefeterode     fet and honda
bearne sinum     and þa on bæl ahof
2905Isaac geongne,     and þa ædre gegrap
sweord be gehiltum,     wolde his sunu cwellan
folmum sinum,     fyre scencan
mæges dreore.     Þa metodes ðegn,
ufan engla sum,     Abraham hlude
2910stefne cygde.     He stille gebad
ares spræce     and þam engle oncwæð.
Him þa ofstum to     ufan of roderum
wuldorgast godes     wordum mælde:
"Abraham leofa,     ne sleah þin agen bearn,
2915ac þu cwicne abregd     cniht of ade,
eaforan þinne!     Him an wuldres god!
Mago Ebrea,     þu medum scealt
þurh þæs halgan hand,     heofoncyninges,
soðum sigorleanum     selfa onfon,
2920ginfæstum gifum.     Þe wile gasta weard
lissum gyldan     þæt þe wæs leofre his
sibb and hyldo     þonne þin sylfes bearn."
Ad stod onæled.     Hæfde Abrahame
metod moncynnes,     mæge Lothes,
2925breost geblissad,     þa he him his bearn forgeaf,
Isaac cwicne.     Ða se eadega bewlat,
rinc ofer exle,     and him þær rom geseah
unfeor þanon     ænne standan,
broðor Arones,     brembrum fæstne.
2930Þone Abraham genam     and hine on ad ahof
ofestum miclum     for his agen bearn.
Abrægd þa mid þy bille,     brynegield onhread,
reccendne weg     rommes blode,
onbleot þæt lac gode,     sægde leana þanc
2935and ealra þara sælða     þe he him sið and ær,
gifena drihten,     forgifen hæfde.