Christ and Satan

Verse Indeterminate Unknown

Þæt wearð underne     eorðbuendum,
þæt meotod hæfde     miht and strengðo
ða he gefestnade     foldan sceatas.
Seolfa he gesette     sunnan and monan,
5stanas and eorðan,     stream ut on sæ,
wæter and wolcn,     ðurh his wundra miht.
Deopne ymblyt     clene ymbhaldeð
meotod on mihtum,     and alne middangeard.
He selfa mæg     sæ geondwlitan,
10grundas in geofene,     godes agen bearn,
and he ariman mæg     rægnas scuran,
dropena gehwelcne.     Daga enderim
seolua he gesette     þurh his soðan miht.
Swa se wyrhta     þurh his wuldres gast
15serede and sette     on six dagum
eorðan dæles,     up on heofonum,
and heanne holm.     Hwa is þæt ðe cunne
orðonc clene     nymðe ece god?
Dreamas he gedelde,     duguðe and geþeode,
20Adam ærest,     and þæt æðele cyn,
engla ordfruman,     þæt þe eft forwarð.
Ðuhte him on mode     þæt hit mihte swa,
þæt hie weron seolfe     swegles brytan,
wuldres waldend.     Him ðær wirse gelamp,
25ða heo in helle     ham staðeledon,
an æfter oðrum,     in þæt atole scref,
þær heo brynewelme     bidan sceolden
saran sorge,     nales swegles leoht
habban in heofnum     heahgetimbrad,
30ac gedufan sceolun     in ðone deopan wælm
niðær undęr nessas     in ðone neowlan grund,
gredige and gifre.     God ana wat
hu he þæt scyldige werud     forscrifen hęfde!
Cleopað ðonne se alda     ut of helle,
35wriceð wordcwedas     weregan reorde,
eisegan stefne:     "Hwær com engla ðrym,
þe we on heofnum     habban sceoldan?
þis is ðeostræ ham,     ðearle gebunden
fæstum fyrclommum;     flor is on welme
40attre onæled.     Nis nu ende feor
þæt we sceolun ætsomne     susel þrowian,
wean and wergu,     nalles wuldres blæd
habban in heofnum,     hehselda wyn.
Hwæt, we for dryhtene iu     dreamas hefdon,
45song on swegle     selrum tidum,
þær nu ymb ðone æcan     æðele stondað,
heleð ymb hehseld,     herigað drihten
wordum and wercum,     and ic in wite sceal
bidan in bendum,     and me bættran ham
50for oferhygdum     æfre ne wene."
ða him andsweradan     atole gastas,
swarte and synfulle,     susle begnornende:
"þu us gelærdæst     ðurh lyge ðinne
þæt we helende     heran ne scealdon.
55Ðuhte þe anum     þæt ðu ahtest alles gewald,
heofnes and eorþan,     wære halig god,
scypend seolfa.     Nu earttu sceaðana sum,
in fyrlocan     feste gebunden.
Wendes ðu ðurh wuldor     ðæt þu woruld ahtest,
60alra onwald,     and we englas mid ðec.
Atol is þin onseon!     Habbað we alle swa
for ðinum leasungum     lyðre gefered.
Segdest us to soðe     þæt ðin sunu wære
meotod moncynnes;     hafustu nu mare susel!"
65Swa firenfulle     facnum wordum
heora aldorðægn     on reordadon,
on cearum cwidum.     Crist heo afirde,
dreamum bedelde.     Hæfdan dryhtnes liht
for oferhygdum     ufan forleton,
70hæfdon hym to hyhte     helle floras,
beornende bealo.     Blace hworfon
scinnan forscepene,     sceaðan hwearfedon,
earme æglecan,     geond þæt atole scref,
for ðam anmedlan     þe hie ær drugon.
75Eft reordade     oðre siðe
feonda aldor.     Wæs þa forht agen,
seoððan he ðes wites     worn gefelde.
He spearcade,     ðonne he spreocan ongan
fyre and atre;     ne bið swelc fæger dream
80ðonne he in witum     wordum indraf:
"Ic wæs iu in heofnum     halig ængel,
dryhtene deore;     hefde me dream mid gode,
micelne for meotode,     and ðeos menego swa some.
Þa ic in mode     minum hogade
85þæt ic wolde towerpan     wuldres leoman,
bearn helendes,     agan me burga gewald
eall to æhte,     and ðeos earme heap
þe ic hebbe to helle     ham geledde.
Wene þæt tacen sutol     þa ic aseald wes on wærgðu,
90niðer under nessas     in ðone neowlan grund.
Nu ic eow hebbe to hæftum     ham gefærde
alle of earde.     Nis her eadiges tir,
wloncra winsele,     ne worulde dream,
ne ængla ðreat,     ne we upheofon
95agan moten.     Is ðes atola ham
fyre onæled.     Ic eom fah wið god.
Æce æt helle duru     dracan eardigað,
hate on reðre;     heo us helpan ne magon.
Is ðæs walica ham     wites afylled;
100nagan we ðæs heolstres     þæt we us gehydan mægon
in ðissum neowlan genipe.     Hær is nedran swæg,
wyrmas gewunade.     Is ðis wites clom
feste gebunden.     Feond seondon reðe,
dimme and deorce.     Ne her dæg lyhteð
105for scedes sciman,     sceppendes leoht.
Iu ahte ic gewald     ealles wuldres,
ær ic moste in ðeossum atolan     æðele gebidan
hwæt me drihten god     deman wille,
fagum on flora.     Nu ic feran com
110deofla menego     to ðissum dimman ham.
Ac ic sceal on flyge     and on flyhte ðragum
earda neosan,     and eower ma,
þe ðes oferhydes     ord onstaldon.
Ne ðurfon we ðes wenan,     þæt us wuldorcyning
115æfre wille     eard alefan,
æðel to æhte,     swa he ær dyde,
ecne onwald;     ah him alles gewald,
wuldres and wita,     waldendes sunu.
Forðon ic sceal hean and earm     hweorfan ðy widor,
120wadan wræclastas,     wuldre benemed,
duguðum bedeled,     nænigne dream agan
uppe mid ænglum,     þes ðe ic ær gecwæð
þæt ic wære seolfa     swægles brytta,
wihta wealdend.     Ac hit me wyrse gelomp!"
125Swa se werega gast     wordum sæde
his earfoðo     ealle ætsomne,
fah in fyrnum,     (fyrleoma stod
geond þæt atole scræf     attre geblonden):
"Ic eom limwæstmum     þæt ic gelutian ne mæg
130on þyssum sidan sele,     synnum forwundod.
Hwæt, her hat and ceald     hwilum mencgað;
hwilum ic gehere     hellescealcas,
gnornende cynn,     grundas mænan,
niðer under næssum;     hwilum nacode men
135winnað ymb wyrmas.     Is þes windiga sele
eall inneweard     atole gefylled.
Ne mot ic hihtlicran     hames brucan,
burga ne bolda,     ne on þa beorhtan gescæft
ne mot ic æfre ma     eagum starian.
140Is me nu wyrsa     þæt ic wuldres leoht
uppe mid englum     æfre cuðe,
song on swegle,     þær sunu meotodes
habbað eadige bearn     ealle ymbfangen
seolfa mid sange.     Ne ic þam sawlum ne mot
145ænigum sceððan,    
butan þam anum     þe he agan nyle;
þa ic mot to hæftum     ham geferian,
bringan to bolde     in þone biteran grund.
Ealle we syndon     ungelice
150þonne þe we iu in heofonum     hæfdon ærror
wlite and weorðmynt.     Ful oft wuldres sweg
brohton to bearme     bearn hælendes,
þær we ymb hine utan     ealle hofan,
leomu ymb leofne,     lofsonga word,
155drihtne sædon.     Nu ic eom dædum fah,
gewundod mid wommum;     sceal nu þysne wites clom
beoran beornende     in bæce minum,
hat on helle,     hyhtwillan leas."
þa gyt feola cwiðde     firna herde,
160atol æglæca,     ut of helle,
witum werig.     Word spearcum fleah
attre gelicost,     þonne he ut þorhdraf:
"Eala drihtenes þrym!     Eala duguða helm!
Eala meotodes miht!     Eala middaneard!
165Eala dæg leohta!     Eala dream godes!
Eala engla þreat!     Eala upheofen!
Eala þæt ic eam ealles leas     ecan dreames,
þæt ic mid handum ne mæg     heofon geræcan,
ne mid eagum ne mot     up locian,
170ne huru mid earum ne sceal     æfre geheran
þære byrhtestan     beman stefne!
Ðæs ic wolde of selde     sunu meotodes,
drihten adrifan,     and agan me þæs dreames gewald,
wuldres and wynne,     me þær wyrse gelamp
175þonne ic to hihte     agan moste.
Nu ic eom asceaden     fram þære sciran driht,
alæded fram leohte     in þone laðan ham.
Ne mæg ic þæt gehicgan     hu ic in ðæm becwom,
in þis neowle genip,     niðsynnum fah,
180aworpen of worulde.     Wat ic nu þa
þæt bið alles leas     ęcan dreamas
se ðe heofencyninge     heran ne þenceð,
meotode cweman.     Ic þæt morðer sceal,
wean and witu     and wrace dreogan,
185goda bedæled,     iudædum fah,
þæs ðe ic geþohte adrifan     drihten of selde,
weoroda waldend;     sceal nu wreclastas
settan sorhgcearig,     siðas wide."
Hwearf þa to helle     þa he gehened wæs,
190godes andsaca;     dydon his gingran swa,
gifre and grædige,     þa hig god bedraf
in þæt hate hof     þam is hel nama.
Forþan sceal gehycgan     hæleða æghwylc
þæt he ne abælige     bearn waldendes.
195Læte him to bysne     hu þa blacan feond
for oferhygdum     ealle forwurdon.
Neoman us to wynne     weoroda drihten,
uppe ecne gefean,     engla waldend.
He þæt gecydde     þæt he mægencræft hæfde,
200mihta miccle,     þa he þa mænego adraf,
hæftas of ðæm hean selde.     Gemunan we þone halgan drihten,
ecne in wuldre     mid alra gescefta ealdre;
ceosan us eard in wuldre     mid ealra cyninga cyninge,
se is Crist genemned;    
205beoran on breostum     bliðe geþohtas,
sibbe and snytero;     gemunan soð and riht,
þonne we to hehselde     hnigan þencað,
and þone anwaldan     ara biddan.
Þonne behofað     se ðe her wunað
210weorulde wynnum     þæt him wlite scine
þonne he oðer lif     eft geseceð,
fægere land     þonne þeos folde seo;
is þær wlitig and wynsum,     wæstmas scinað,
beorhte ofer burgum.     Þær is brade lond,
215hyhtlicra ham     in heofonrice,
Criste gecwemra.     Uta cerran þider
þær he sylfa sit,     sigora waldend,
drihten hælend,     in ðæm deoran ham,
and ymb þæt hehsetl     hwite standað
220engla feðan     and eadigra,
halige heofenþreatas     herigað drihten
wordum and weorcum.     Heora wlite scineð
geond ealra worulda woruld     mid wuldorcyninge.
Ða get ic furðor gefregen     feond ondetan;
225wæs him eall ful strang wom and witu;     hæfdon wuldorcyning
for oferhigdum     anforlæten;
cwædon eft hraðe     oðre worde:
"Nu is gesene     þæt we syngodon
uppe on earde.     Sceolon nu æfre þæs
230dreogan domlease gewinn     drihtnes mihtum.
Hwæt, we in wuldres wlite     wunian moston
þær we halgan gode     heran woldon,
and him sang ymb seld     secgan sceoldon
þusendmælum.     Þa we þær wæron,
235wunodon on wynnum,     geherdon wuldres sweg,
beman stefne.     Byrhtword aras
engla ordfruma,     and to þæm æþelan
hnigan him sanctas;     sigetorht aras
ece drihten,     ofer us gestod
240and gebletsode     bilewitne heap
dogra gehwilcne,     and his se deora sunu,
gasta scyppend.     God seolfa wæs
eallum andfeng     þe ðær up becom,
and hine on eorðan     ær gelefde.
245Þa ðæs ofþuhte     þæt se þeoden wæs
strang and stiðmod.     Ongan ic þa steppan forð
ana wið englum,     and to him eallum spræc:
'Ic can eow læran     langsumne ræd,
gif ge willað minre     mihte gelefan.
250Uta oferhycgan     helm þone micclan,
weroda waldend,     agan us þis wuldres leoht,
eall to æhte.     Þis is idel gylp
þæt we ær drugon     ealle hwile.'
ða gewearð usic     þæt we woldon swa
255drihten adrifan     of þam deoran ham,
cyning of cestre.     Cuð is wide
þæt wreclastas     wunian moton,
grimme grundas.     God seolfa him
rice haldeð.     He is ana cyning,
260þe us eorre gewearð,     ece drihten,
meotod mihtum swið.     Sceal nu þeos menego her
licgan on leahtrum,     sume on lyft scacan,
fleogan ofer foldan;     fyr bið ymbutan
on æghwylcum,     þæh he uppe seo.
265Ne mot he þam sawlum     þe ðær secað up,
eadige of eorþan     æfre gehrinan,
ah ic be hondum mot     hæþenre sceale
gripan to grunde,     godes andsacan.
Sume sceolon hweorfan     geond hæleða land
270and unsibbe     oft onstyrian
monna mægðum     geond middaneard.
Ic her geþolian sceal     þinga æghwylces,
bitres niðæs     beala gnornian,
sic and sorhful,     þæs ic seolfa weold,
275þonne ic on heofonum     ham staðelode,
hwæðer us se eca     æfre wille
on heofona rice     ham alefan,
eðel to æhte,     swa he ær dyde."
Swa gnornedon     godes andsacan,
280hate on helle.     Him wæs hælend god
wrað geworden     for womcwidum.
Forþon mæg gehycgan,     se ðe his heorte deah,
þæt he him afirre     frecne geþohtas,
laðe leahtras,     lifigendra gehwylc.
285Gemunan symle on mode     meotodes strengðo;
gearwian us togenes     grene stræte
up to englum,     þær is se ælmihtiga god.
And us befæðman wile     freobearn godes,
gif we þæt on eorðan     ær geþencað,
290and us to þam halgan     helpe gelefað.
Þonne he us no forlæteð,     ah lif syleð
uppe mid englum,     eadigne dream.
Tæceð us se torhta     trumlicne ham,
beorhte burhweallas.     Beorhte scinað
295gesælige sawle,     sorgum bedælde,
þær heo æfre forð     wunian moten
cestre and cynestol.     Uton cyþan þæt!
Deman we on eorðan,     ærror lifigend,
onlucan mid listum     locen waldendes,
300ongeotan gastlice!     Us ongean cumað
þusend engla,     gif þider moton,
and þæt on eorðan     ær gewyrcað.
Forþon se bið eadig     se ðe æfre wile
man oferhycgen,     meotode cweman,
305synne adwæscan.     Swa he sylfa cwæð:
"Soðfæste men,     sunnan gelice,
fægre gefrætewod     in heora fæder rice
scinað in sceldbyrig."     þær heo sceppend seolf
friðe befæðmeð,     fæder mancynnes,
310ahefeð holdlice     in heofones leoht,
þær heo mid wuldorcyninge     wunian moton
awa to aldre,    
agan dreama dream     mid drihtne gode,
a to worulde     a buton ende.
315Eala hwæt! Se awyrgda     wraðe geþohte
þæt he heofencyninge     heran ne wolde,
fæder frefergendum.     Flor attre weol,
hat under hæftum;     hreopan deofla,
wide geond windsele     wean cwanedon,
320man and morður.     Wæs seo menego þær
swylce onæled;     wæs þæt eall full strong,
þonne wæs heora aldor,     þe ðær ærest com
forð on feþan,     fæste gebunden
fyre and lige.     Þæt wæs fæstlic þreat;
325ec sceoldon his þegnas     þær gewunian
atolan eðles,     nalles up þanon
geheran in heofonum     haligne dream,
þær heo oft fægerne     folgað hæfdon
uppe mid englum.     Wæron þa alles þæs
330goda lease,     ah nymþe gryndes ad
wunian ne moten     and þone werigan sele
þær is wom and wop     wide gehered,
and gristbitungc     and gnornungc mecga.
Nabbað he to hyhte     nymþe cyle and fyr,
335wean and witu     and wyrma þreat,
dracan and næddran     and þone dimman ham.
Forðon mihte geheran,     se ðe æt hylle wæs
twelf milum neh,     þæt ðær wæs toða geheaw,
hlude and geomre.     Godes andsacan
340hweorfan geond helle     hate onæled
ufan and utan     (him wæs æghwær wa),
witum werige,     wuldres bescyrede,
dreamum bedælde.     Heofon deop gehygd,
þa heo on heofonum     ham staðelodon,
345þæt hie woldon benæman     nergendne Crist
rodera rices,     ah he on riht geheold
hired heofona     and þæt halige seld.
Nis nænig swa snotor     ne swa cræftig,
ne þæs swa gleaw,     nymþe god seolfa,
350þæt asecgan mæge     swegles leoman,
hu scima þær     scineð ymbutan
meotodes mihte,     geond þæt mære cynn,
þær habbað englas     eadigne dream,
sanctas singað     (þæt is se seolfa) for god.
355Þonne beoð þa eadigan     þe of eorðan cumað,
bringað to bearme     blostman stences,
wyrte wynsume     (þæt synd word godes),
þonne hie befæðmeð     fæder mancynnes,
and hie gesegnað     mid his swiðran hond,
360lædeð to lihte,     þær hi lif agon
a to aldre,     uplicne ham,
byrhtne burhstyde.     Blæd bið æghwæm
þæm ðe hælende     heran þenceð,
and wel is þam     ðe þæt wyrcan mot.
365Wæs þæt encgelcyn     ær genemned,
Lucifer haten,     leohtberende,
on geardagum     in godes rice.
Þa he in wuldre     wrohte onstalde
þæt he oferhyda     agan wolde.
370þa Satanus     swearte geþohte
þæt he wolde on heofonum     hehseld wyrcan
uppe mid þam ecan.     Þæt wæs ealdor heora,
yfeles ordfruma.     Him þæt eft gehreaw,
þa he to helle     hnigan sceolde,
375and his hired mid hine,     in hynðo geglidan,
nergendes nið,     and no seoððan
þæt hi mosten in þone ecan     andwlitan seon
buton ende.     Þa him egsa becom,
dyne for deman,     þa he duru in helle
380bræc and begde.     Blis wearð monnum
þa hi hælendes     heafod gesawon.
Þonne wæs þam atolan     þe we ær nemdon
þa wæron mid egsan     ealle afyrhte,
wide geond windsele     wordum mændon:
385"þis is stronglic,     nu þes storm becom,
þegen mid þreate,     þeoden engla.
Him beforan fereð     fægere leoht
þonne we æfre ær     eagum gesawon,
buton þa we mid englum     uppe wæron.
390Wile nu ure witu     þurh his wuldres cræft
eall toweorpan.     Nu ðes egsa com,
dyne for drihtne,     sceal þes dreorga heap
ungeara nu     atol þrowian.
Hit is se seolfa     sunu waldendes,
395engla drihten.     Wile uppe heonan
sawla lædan,     and we seoððan a
þæs yrreweorces     henðo geþoliað."
Hwearf þa to helle     hæleða bearnum,
meotod þurh mihte;     wolde manna rim,
400fela þusenda,     forð gelædan
up to eðle.     Þa com engla sweg,
dyne on dægred;     hæfde drihten seolf
feond oferfohten.     Wæs seo fæhðe þa gyt
open on uhtan,     þa se egsa becom.
405Let þa up faran     eadige sawle,
Adames cyn,     ac ne moste Efe þa gyt
wlitan in wuldre     ær heo wordum cwæð:
"Ic þe æne abealh,     ece drihten,
þa wit Adam twa     eaples þigdon
410þurh næddran nið,     swa wit na ne sceoldon.
Gelærde unc se atola,     se ðe æfre nu
beorneð on bendum,     þæt wit blæd ahton,
haligne ham,     heofon to gewalde.
Þa wit ðæs awærgdan     wordum gelyfdon,
415namon mid handum     on þam halgan treo
beorhte blæda;     unc þæs bitere forgeald
þa wit in þis hate scræf     hweorfan sceoldon,
and wintra rim     wunian seoððan,
þusenda feolo,     þearle onæled.
420Nu ic þe halsige,     heofenrices weard,
for þan hirede     þe ðu hider læddest,
engla þreatas,     þæt ic up heonon
mæge and mote     mid minre mægðe.
And ymb þreo niht com     þegen hælendes
425ham to helle;     is nu hæftum strong,
witum werig,     swylce him wuldorcyning
for onmædlan     eorre geworden.
Segdest us to soðe     þætte seolfa god
wolde helwarum     ham gelihtan.
430Aras þa anra gehwylc,     and wið earm gesæt,
hleonade wið handa.     Þeah hylle gryre
egeslic þuhte,     wæron ealle þæs
fægen in firnum     þæt freodrihten
wolde him to helpe     helle gesecan."
435Ræhte þa mid handum     to heofencyninge,
bæd meotod miltse     þurh Marian had:
"Hwæt, þu fram minre dohtor,     drihten, onwoce
in middangeard     mannum to helpe.
Nu is gesene     þæt ðu eart sylfa god
440and ece ordfruma     ealra gesceafta."
Let þa up faran     ece drihten;
wuldre hæfde     wites clomma
feondum oðfæsted,     and heo furðor sceaf
in þæt neowle genip,     nearwe gebeged,
445þær nu Satanus     swearte þingað,
earm aglæca,     and þa atolan mid him,
witum werige.     Nalles wuldres leoht
habban moton,     ah in helle grund,
ne hi edcerres     æfre moton
450wenan seoððan.     Him wæs drihten god
wrað geworden,     sealde him wites clom,
atole to æhte,     and egsan gryre,
dimne and deorcne     deaðes scuwan,
hatne helle grund,     hinsiðgryre.
455þæt, la, wæs fæger,     þæt se feða com
up to earde,     and se eca mid him,
meotod mancynnes     in þa mæran burh!
Hofon hine mid him     handum halige
witigan up to eðle,     Abrahames cynn.
460Hæfde þa drihten seolf     deað oferwunnen,
feond geflemed;     þæt in fyrndagum
witegan sædon     þæt he swa wolde.
Þis wæs on uhtan     eall geworden,
ær dægrede,     þæt se dyne becom,
465hlud of heofonum,     þa he helle duru
forbræc and forbegde;     ban weornodon
þa hie swa leohtne     leoman gesawon.
Gesæt þa mid þære fyrde     frumbearn godes,
sæde soðcwidum:     "Snotre gastas,
470ic eow þurh mine     mihte geworhte,
Adam ærest     and þæt æðele wif.
Þa hie begeton     on godes willan
feowertig bearna,     þæt forð þonon
on middangeard     menio onwocon,
475and wintra feola     wunian moston,
eorlas on eðle,     oððæt eft gelamp
þæt hie afyrde eft     feond in firenum;
fah is æghwær.    
Ic on neorxnawonge     niwe asette
480treow mid telgum,     þæt ða tanas up
æpla bæron,     and git æton þa
beorhtan blæda,     swa inc se balewa het,
handþegen helle.     Hæfdon forþon hatne grund,
þæs git ofergymdon     hælendes word,
485æten þa egsan.     Wæs se atola beforan,
se inc bam forgeaf     balewe geþohtas.
Þa me gereaw     þæt min handgeweorc
þæs carcernes     clom ðrowade.
Næs ða monna gemet,     ne mægen engla,
490ne witegena weorc,     ne wera snytero,
þæt eow mihte helpan,     nimðe hælend god,
se þæt wite ær     to wrece gesette.
Ferde to foldan     þurh fæmnan had
ufan from eðle,     and on eorþan gebad
495tintregan fela     and teonan micelne.
Me seredon ymb     secgas monige
dæges and nihtes,     hu heo me deaðes cwealm,
rices rædboran,     hrefnan mihten.
Þa wæs þæs mæles     mearc agangen
500þæt on worulde wæs     wintra gerimes
þreo and þritig geara     ær ic þrowode.
Gemunde ic ðæs mænego     on þam minnan ham
lange þæs ðe ic of hæftum     ham gelædde
up to earde,     þæt heo agan sceolon
505drihtnes domas     and duguðe þrym;
wuniað in wynnum,     habbað wuldres blæd
þusendmælum.     Ic eow þingade
þa me on beame     beornas sticedon,
garum on galgum.     Heow se giunga þær,
510and ic eft up becom     ece dreamas
to haligum drihtne."    
Swa wuldres weard     wordum sæde,
meotod moncynnes     ær on morgen
þæs þe drihten god     of deaðe aras.
515Næs nan þæs stronglic     stan gefæstnod,
þeah he wære mid irne     eall ymbfangen,
þæt mihte þam miclan     mægne wiðhabban,
ah he ut eode,     engla drihten,
on þæm fæstenne,     and gefatian het
520englas eallbeorhte     andleofan gingran,
and huru secgan het     Simon Petre
þæt he moste in Galileam     god sceawian,
ecne and trumne,     swa he ær dyde.
Þa ic gongan gefregn     gingran ætsomne
525ealle to Galileam;     hæfdon gastes bled,
ongeton haligne     godes sunu
swa heo gesegon     hwær sunu meotodes
þa on upp gestod,     ece drihten,
god in Galileam.     To ðæs gingran þider
530ealle urnon,     þær se eca wæs.
Feollon on foldan,     and to fotum hnigon;
þanceden þeodne     þæt hit þus gelomp
þæt hi sceawodon     scyppend engla.
Þa sona spræc     Simon Petrus:
535"Eart þu þis, drihten,     dome gewurðad?
We ðe gesawon     æt sumum cyrre,
þec gelegdon     on laðne bend
hæþene mid hondum;     him þæt gehreowan mæg
þonne heo endestæf     eft gesceawiað."
540Sume hie ne mihton     mode oncnawan
þæt wæs se deora     (Didimus wæs haten)
ær he mid hondum     hælend genom
sylfne be sidan     þær he his swat forlet;
feollon to foldan     fulwihtes bæðe.
545Fæger wæs þæt ongin     þæt freodrihten
geþrowode,     þeoden ure.
He on beame astah     and his blod ageat,
god on galgan,     þurh his gastes mægen.
Forþon men sceolon     mæla gehwylce
550secgan drihtne þanc     dædum and weorcum,
þæs ðe he us of hæftum     ham gelædde
up to eðle,     þær we agan sceolon
drihtnes domas,    
and we in wynnum     wunian moton.
555Us is wuldres leoht    
torht ontyned,     þam ðe teala þenceð.
Þa wæs on eorðan     ece drihten
feowertig daga     folgad folcum,
gecyðed mancynne,     ær he in þa mæran gesceaft,
560burhleoda fruma,     bringan wolde
haligne gast     to heofonrice.
Astah up on heofonum     engla scyppend,
weoroda waldend.     Þa com wolcna sweg,
halig of heofonum.     Mid wæs hond godes,
565onfeng freodrihten,     and hine forð lædde
to þam halgan ham     heofna ealdor.
Him ymbflugon     engla þreatas
þusendmælum.     Þa hit þus gelomp,
þa gyt nergende Crist     gecwæð þæt he þæs
570ymb tene niht     twelf apostolas
mid his gastes gife,     gingran geswiðde.
Hæfde þa gesette     sawla unrim
god lifigende.     Þa wæs Iudas of,
se ðe ær on tifre     torhtne gesalde,
575drihten hælend;     him seo dæd ne geþeah,
þæs he bebohte     bearn wealdendes
on seolfres sinc;     him þæt swearte forgeald
earm æglæca     innon helle.
Siteð nu on þa swiðran hond     sunu his fæderes;
580dæleð dogra gehwæm     drihten weoroda
help and hælo     hæleþa bearnum
geond middangeard.     Þæt is monegum cuð
þæt he ana is     ealra gescefta
wyrhta and waldend     þurh his wuldres cræft.
585Siteð him on heofnum     halig encgel,
waldend mid witegum.     Hafað wuldres bearn
his seolfes seld     swegl betolden.
Leaðað us þider to leohte     þurh his læcedom,
þær we moton seolfe     sittan mid drihtne,
590uppe mid englum,     habban þæt ilce leoht,
þær his hired nu     halig eardað,
wunað in wynnum,     þær is wuldres bled
torht ontyned.     Uton teala hycgan
þæt we hælende     heran georne,
595Criste cweman.     Þær is cuðre lif
þonne we on eorðan mægen     æfre gestreonan.
Hafað nu geþingod to us     þeoden mæra,
ælmihtig god,    
on domdæge     drihten seolfa.
600Hateð hehenglas     hluddre stefne
beman blawan     ofer burga geseotu
geond foldan sceatas.    
þonne of þisse moldan     men onwecnað;
deade of duste arisað     þurh drihtnes miht.
605Þæt bið daga lengust,     and dinna mæst
hlud gehered,     þonne hælend cymeð,
waldend mid wolcnum     in þas woruld færeð.
Wile þonne gesceadan     wlitige and unclæne
on twa healfe,     tile and yfle.
610Him þa soðfæstan     on þa swiðran hond
mid rodera weard     reste gestigað.
Þonne beoð bliðe     þa in burh moton
gongan in godes rice,    
and heo gesenað     mid his swiðran hond
615cynincg alwihta,     cleopað ofer ealle:
"Ge sind wilcuman!     Gað in wuldres leoht
to heofona rice,     þær ge habbað
a to aldre     ece reste."
þonne stondað þa forworhtan,     þa ðe firnedon;
620beoð beofigende     hwonne him bearn godes
deman wille     þurh his dæda sped.
Wenað þæt heo moten     to þære mæran byrig
up to englum     swa oðre dydon,
ac him bið reordende    
625ece drihten,     ofer ealle gecwæð:
"Astigað nu, awyrgde,     in þæt witehus
ofostum miclum.     Nu ic eow ne con."
Sona æfter þæm wordum     werige gastas,
helle hæftas,     hwyrftum scriþað
630þusendmælum,     and þider leaðað
in þæt sceaðena scræf,     scufað to grunde
in þæt nearwe nið,     and no seoððan
þæt hie up þonan     æfre moton,
ah þær geþolian sceolon     earmlic wite,
635clom and carcern,     and þone caldan grund
deopne adreogan     and deofles spellunge,
hu hie him on edwit     oft asettað
swarte suslbonan,     stæleð feondas
fæhðe and firne,     þær ðe hie freodrihten,
640ecne anwaldan,     oft forgeaton,
þone þe hie him to hihte     habban sceoldon.
Uton, la, geþencan     geond þas worulde,
þæt we hælende     heran onginnen!
Georne þurh godes gife     gemunan gastes bled,
645hu eadige þær     uppe sittað
selfe mid swegle,     sunu hælendes!
Þær is geat gylden     gimmum gefrætewod,
wynnum bewunden,     þæm þe in wuldres leoht
gongan moten     to godes rice,
650and ymb þa weallas     wlitige scinað
engla gastas     and eadige sawla,
þa ðe heonon ferað.    
þær martiras     meotode cwemað,
and herigað hehfæder     halgum stefnum,
655cyning in cestre.     Cweþað ealle þus:
"þu eart hæleða helm     and heofendema,
engla ordfruma,     and eorðan tudor
up gelæddest     to þissum eadigan ham."
Swa wuldres weard     wordum herigað
660þegnas ymb þeoden,     þær is þrym micel,
sang æt selde,     is sylf cyning,
ealra aldor,     in ðære ecan gesceft.
Þæt is se drihten,     seðe deað for us
geþrowode,     þeoden engla.
665Swylce he fæste     feowertig daga,
metod mancynnes,     þurh his mildsa sped.
Þa gewearð þone weregan,     þe ær aworpen wæs
of heofonum     þæt he in helle gedeaf,
þa costode     cyning alwihta.
670Brohte him to bearme     brade stanas,
bæd him for hungre     hlafas wyrcan--
"gif þu swa micle     mihte hæbbe."
þa him andswarode     ece drihten:
"Wendest þu, awyrgda,     þæt awriten nære,
675nymþe me ænne    
ac geseted hafast,     sigores agend,
lifigendum liht,     lean butan ende,
on heofenrice,     halige dreamas."
    þa he mid hondum genom
680atol þurh edwit,     and on esle ahof,
herm bealowes gast,     and on beorh astah,
asette on dune     drihten hælend:
"Loca nu ful wide     ofer londbuende.
Ic þe geselle     on þines seolfes dom
685folc and foldan.     Foh hider to me
burh and breotone     bold to gewealde,
rodora rices,     gif þu seo riht cyning
engla and monna,     swa ðu ær myntest."
þa him andswarode     ece drihten:
690"Gewit þu, awyrgda,     in þæt witescræf,
Satanus seolf;     þe is susl weotod
gearo togegnes,     nalles godes rice.
Ah ic þe hate     þurh þa hehstan miht
þæt ðu hellwarum     hyht ne abeode,
695ah þu him secgan miht     sorga mæste,
þæt ðu gemettes     meotod alwihta,
cyning moncynnes.     Cer ðe on bæcling!
Wite þu eac, awyrgda,     hu wid and sid
helheoðo dreorig,     and mid hondum amet.
700Grip wið þæs grundes;     gang þonne swa
oððæt þu þone ymbhwyrft     alne cunne,
and ærest amet     ufan to grunde,
and hu sid seo     se swarta eðm.
Wast þu þonne þe geornor     þæt þu wið god wunne,
705seoððan þu þonne hafast     handum ametene
hu heh and deop     hell inneweard seo,
grim græfhus.     Gong ricene to,
ær twa seondon     tida agongene,
þæt ðu merced hus     ameten hæbbe."
710þa þam werigan wearð     wracu getenge.
Satan seolua ran     and on susle gefeol,
earm æglęce.     Hwilum mid folmum mæt
wean and witu.     Hwilum se wonna læg
læhte wið þes laþan.     Hwilum he licgan geseah
715hæftas in hylle.     Hwilum hream astag,
ðonne he on þone atolan     eagum gesawun.
Hæfdon gewunnon     godes andsacan
blac bealowes gast,     þæt he on botme stod.
Þa him þuhte     þæt þanon wære
720to helleduru     hund þusenda
mila gemearcodes,     swa hine se mihtiga het
þæt þurh sinne cræft     susle amæte.
ða he gemunde     þæt he on grunde stod.
Locade leas wiht     geond þæt laðe scræf,
725atol mid egum,     oððæt egsan gryre
deofla mænego     þonne up astag.
Wordum in witum     ongunnon þa werigan gastas
reordian and cweðan:    
"La, þus beo nu on yfele!     Noldæs ær teala!"
730Finit Liber II. Amen.