The Judgment Day II

Verse Indeterminate Saxon

Hwæt! Ic ana sæt     innan bearwe,
mid helme beþeht,     holte tomiddes,
þær þa wæterburnan     swegdon and urnon
on middan gehæge,     eal swa ic secge.
5Eac þær wynwyrta     weoxon and bleowon
innon þam gemonge     on ænlicum wonge,
and þa wudubeamas     wagedon and swegdon
þurh winda gryre;     wolcn wæs gehrered,
and min earme mod     eal wæs gedrefed.
10Þa ic færinga,     forht and unrot,
þas unhyrlican fers     onhefde mid sange,
eall swylce þu cwæde,     synna gemunde,
lifes leahtra,     and þa langan tid,
þæs dimman cyme     deaðes on eorðan.
15Ic ondræde me eac     dom þone miclan
for mandædum     minum on eorðan,
and þæt ece ic eac     yrre ondræde me
and synfulra gehwam     æt sylfum gode,
and hu mihtig frea     eall manna cynn
20todæleð and todemeð     þurh his dihlan miht.
Ic gemunde eac     mærðe drihtnes
and þara haligra     on heofonan rice,
swylce earmsceapenra     yfel and witu.
Ic gemunde þis mid me,     and ic mearn swiðe,
25and ic murcnigende cwæð,     mode gedrefed:
"Nu ic eow, æddran,     ealle bidde
þæt ge wylspringas     wel ontynan,
hate of hleorum,     recene to tearum,
þænne ic synful slea     swiðe mid fyste,
30breost mine beate     on gebedstowe,
and minne lichaman     lecge on eorðan
and geearnade sar     ealle ic gecige.
Ic bidde eow     benum nu ða
þæt ge ne wandian     wiht for tearum,
35ac dreorige hleor     dreccað mid wope
and sealtum dropum     sona ofergeotaþ,
and geopeniað man     ecum drihtne.
Ne þær owiht     inne ne belife
on heortscræfe     heanra gylta,
40þæt hit ne sy dægcuð,     þæt þæt dihle wæs,
openum wordum     eall abæred,
breostes and tungan     and flæsces swa some.
Ðis is an hæl     earmre sauwle
and þam sorgiendum     selest hihta,
45þæt he wunda her     wope gecyðe
uplicum læce,     se ana mæg
aglidene mod     gode gehælan
and ræplingas     recene onbindan,
ne mid swiðran his     swyþe nele brysan
50wanhydige mod     wealdend engla,
ne þone wlacan smocan     waces fleaxes
wyle waldend Crist     wætere gedwæscan.
Hu ne gesceop þe se scaþa     scearplice bysne
þe mid Criste wæs     cwylmed on rode,
55hu micel forstent     and hu mære is
seo soðe hreow     synna and gylta?
Se sceaþa wæs on rode     scyldig and manful,
mid undædum     eall gesymed;
he drihtene swa þeah,     deaðe gehende,
60his bena bebead     breostgehigdum.
He mid lyt wordum     ac geleaffullum
his hæle begeat     and help recene,
and in gefor     þa ænlican geatu
neorxnawonges     mid nerigende.
65Ic acsige þe, la,     earme geþanc,
hwi latast þu swa lange,     þæt þu ðe læce ne cyþst,
oððe hwi swigast þu,     synnigu tunge,
nu þu forgifnesse hæfst     gearugne timan,
nu þe ælmihtig     earum atihtum,
70heofonrices weard,     gehyreð mid lustum?
Ac se dæg cymeð     ðonne demeð god
eorðan ymbhwyrft;     þu ana scealt
gyldan scad wordum     wið scyppend god,
and þam rican frean     riht agyldan.
75Ic lære þæt þu beo hrædra     mid hreowlicum tearum,
and þæt yrre forfoh     eces deman.
Hwæt ligst þu on horwe     leahtrum afylled,
flæsc, mid synnum?     Hwi ne feormast þu
mid teara gyte     torne synne?
80Hwi ne bidst þu þe     beþunga and plaster,
lifes læcedomes     æt lifes frean?
Nu þu scealt greotan,     tearas geotan,
þa hwile tima sy     and tid wopes;
nu is halwende     þæt man her wepe
85and dædbote do     drihtne to willan.
Glæd bið se godes sunu,     gif þu gnorn þrowast
and þe sylfum demst     for synnum on eorðan,
ne heofenes god     henða and gyltas
ofer ænne syþ wrecan wile     ænigum men.
90Ne scealt þu forhyccan     heaf and wopas
and forgifnesse     gearugne timan.
Gemyne eac on mode,     hu micel is þæt wite
þe þara earmra byð     for ærdædum,
oþþe hu egeslice     and hu andrysne
95heahþrymme cyningc     her wile deman
anra gehwylcum     be ærdædum,
oþþe hwylce forebeacn     feran onginnað
and Cristes cyme     cyþað on eorðan.
Eall eorðe bifað,     eac swa þa duna
100dreosað and hreosað,    
and beorga hliðu     bugað and myltað,
and se egeslica sweg     ungerydre sæ
eall manna mod     miclum gedrefeð.
Eal bið eac upheofon    
105sweart and gesworcen,     swiðe geþuxsað,
deorc and dimhiw,     and dwolma sweart.
Þonne stedelease     steorran hreosað,
and seo sunne forswyrcð     sona on morgen,
ne se mona næfð     nanre mihte wiht,
110þæt he þære nihte     genipu mæge flecgan.
Eac þonne cumað hider     ufon of heofone
deaðbeacnigende tacn,     bregað þa earman;
þonne cumað upplice     eoredheapas,
stiþmægen astyred,     styllað embutan
115eal engla werod,     ecne behlænað,
ðone mæran metod     mihte and þrymme.
Sitt þonne sigelbeorht     swegles brytta
on heahsetle,     helme beweorðod.
We beoð færinga     him beforan brohte,
120æghwanum cumene     to his ansyne,
þæt gehwylc underfo    
dom be his dædum     æt drihtne sylfum.
Ic bidde, man, þæt þu gemune     hu micel bið se broga
beforan domsetle     drihtnes þænne;
125stent hergea mæst     heortleas and earh,
amasod and amarod,     mihtleas, afæred.
Þænne samod becumað     of swegles hleo
eall engla werod,     ecne ymtrymmað.
þænne bið geban micel,     and aboden þider
130eal Adames cnosl     eorðbuendra
þe on foldan wearð     feded æfre
oððe modar gebær     to manlican,
oþþe þa þe wæron     oððe woldon beon
oþþe towearde     geteald wæron awiht.
135Ðonne eallum beoð     ealra gesweotolude
digle geþancas     on þære dægtide,
eal þæt seo heorte     hearmes geþohte
oððe seo tunge     to teonan geclypede
oþþe mannes hand     manes gefremede
140on þystrum scræfum     þinga on eorðan;
eal þæt hwæne sceamode     scylda on worulde,
þæt he ænigum men     ypte oððe cyðde,
þonne bið eallum     open ætsomne,
gelice alyfed     þæt man lange hæl.
145Ufenan eall þis     eac byð gefylled
eal uplic lyft     ættrenum lige.
Færð fyr ofer eall,     ne byð þær nan foresteal,
ne him man na ne mæg     miht forwyrnan;
eal þæt us þincð æmtig     eahgemearces
150under roderes ryne,     readum lige
bið emnes mid þy     eal gefylled.
Ðonne fyren lig     blaweð and braslað,
read and reaðe,     ræsct and efesteð,
hu he synfullum     susle gefremme;
155ne se wrecenda bryne     wile forbugan
oððe ænigum þær     are gefremman,
buton he horwum sy     her afeormad,
and þonne þider cume,     þearle aclænsad.
Þonne fela mægða,     folca unrim,
160heora sinnigan breost     swiðlice beatað
forhte mid fyste     for fyrenlustum.
Þær beoð þearfan     and þeodcyningas,
earm and eadig,     ealle beoð afæred;
þær hæfð ane lage     earm and se welega,
165forðon hi habbað ege     ealle ætsomne.
Ðæt reðe flod     ræscet fyre
and biterlice     bærnð ða earman saula,
and heora heortan     horxlice wyrmas,
synscyldigra,     ceorfað and slitað.
170Ne mæg þær æni man     be agnum gewyrhtum
gedyrstig wesan,     deman gehende,
ac ealle þurhyrnð     oga ætsomne,
breostgehyda     and se bitera wop,
and þær stænt astifad,     stane gelicast,
175eal arleas heap     yfeles on wenan.
Hwæt dest þu, la, flæsc?     Hwæt dreogest þu nu?
Hwæt miht þu on þa tid     þearfe gewepan?
Wa þe nu, þu þe þeowast     þissere worulde,
and her glæd leofast     on galnysse
180and þe mid stiðum astyrest     sticelum þæs gælsan!
Hwi ne forhtas þu     fyrene egsan,
and þe sylfum ondræd     swiðlice witu,
ða deoflum geo     drihten geteode,
awyrgedum gastum,     weana to leane?
185Þa oferswiðað     sefan and spræce
manna gehwylces     for micelnysse.
Nænig spræc mæg beon,     spellum areccan
ænegum on eorðan     earmlice witu,
fulle stowa     fyres on grunde,
190þe wæs in grimmum     susle on helle.
Þær synt to sorge     ætsomne gemenged
se þrosma lig     and se þrece gicela,
swiðe hat and ceald     helle tomiddes.
Hwilum þær eagan     ungemetum wepað
195for þæs ofnes bryne     (eal he is bealuwes full);
hwilum eac þa teþ for miclum cyle     manna þær gryrrað.
Þis atule gewrixl     earmsceapene men
on worulda woruld     wendað þær inne
betwyx forsworcenum     sweartum nihtum
200and weallendes pices     wean and þrosme.
þær nan stefn styreð     butan stearcheard
wop and wanung,     nawiht elles;
ne bið þær ansyn gesewen     ænigre wihte,
butan þara cwelra     þe cwylmað ða earman.
205Ne bið þær inne     aht gemeted
butan lig and cyle     and laðlic ful;
hy mid nosan ne magon     naht geswæccan
butan unstences     ormætnesse.
Þær beoð þa wanigendan     welras gefylde
210ligspiwelum bryne     laðlices fyres,
and hy wælgrimme     wyrmas slitað
and heora ban gnagað     brynigum tuxlum.
Ufenon eal þis     bið þæt earme breost
mid bitere care     breged and swenced,
215for hwi fyrngende flæsc     on þas frecnan tid
hym selfum swa fela     synna geworhte,
þæt hit on cweartern     cwylmed wurde,
þær ða atelan synd     ecan witu;
þær leohtes ne leoht     lytel sperca
220earmum ænig,     ne þær arfæstnes
ne sib ne hopa     ne swige gegladað
ne þara wependra     worn wihte.
Flyhð frofor aweg;     ne bið þær fultum nan
þæt wið þa biteran þing     gebeorh mæge fremman.
225Ne bið þær ansyn gemet     ænigre blisse,
ac þær bið angryslic     ege and fyrhtu
and sari mod,     swiðlic gristbigtung;
þær bið unrotnes     æghwær wælhreow,
adl and yrre     and æmelnes,
230and þær synnge eac     sauwle on lige
on blindum scræfe     byrnað and yrnað.
Þonne deriende     gedwinað heonone
þysse worulde gefean,     gewitað mid ealle;
þonne druncennes     gedwineð mid wistum,
235and hleahter and plega     hleapað ætsomne,
and wrænnes eac     gewiteð heonone,
and fæsthafolnes     feor gewiteð,
uncyst onweg     and ælc gælsa
scyldig scyndan     on sceade þonne,
240and se earma flyhð     uncræftiga slæp
sleac mid sluman     slincan on hinder.
Ðonne blindum beseah     biterum ligum
earme on ende     þæt unalyfed is nu;
leofest on life     lað bið þænne,
245and þæt werige mod     wendað þa gyltas
swiðe mid sorgum     and mid sargunge.
Eala, se bið gesælig     and ofersælig
and on worulda woruld     wihta gesæligost,
se þe mid gesyntum     swylce cwyldas
250and witu mæg     wel forbugon,
and samod bliðe     on woruld ealle
his þeodne geþeon,     and þonne mot
habban heofonrice;     þæt is hihta mæst.
Þær niht ne genimð     næfre þeostrum
255þæs heofenlican     leohtes sciman;
ne cymð þær sorh ne sar     ne geswenced yld,
ne þær ænig geswinc     æfre gelimpeð,
oððe hunger oþþe þurst     oððe heanlic slæp,
ne bið þær fefur ne adl     ne færlic cwyld,
260nanes liges gebrasl     ne se laðlica cyle.
Nis þær unrotnes     ne þær æmelnys,
ne hryre ne caru     ne hreoh tintrega,
ne bið þær liget     ne laðlic storm,
winter ne þunerrad     ne wiht cealdes,
265ne þær hagulscuras     hearde mid snawe,
ne bið þær wædl ne lyre     ne deaðes gryre
ne yrmð ne agnes     ne ænigu gnornung,
ac þær samod ricxað     sib mid spede,
and arfæstnes     and ece god,
270wuldor and wurðmynt,    
swylce lof and lif     and leoflic geþwærnes.
Ufenan eal þis     ece drihten
him ealra goda gehwylc     glædlice ðenað,
þær a andweard     ealle weorðaþ
275and fehþ and geblyssað     fæder ætsomne,
wuldraþ and wel hylt,    
fægere frætuað     and freolice lufað
and on heofonsetle     hean geregnað.
His sunu bliðe,     sigores brytta,
280sylð anra gehwam     ece mede,
heofonlice hyrsta,     þæt is healic gifu,
gemang þam ænlican     engla werode
and þæra haligra     heapum and þreatum.
þær hy beoð geþeode     þeodscipum on gemang
285betwyx heahfæderas     and halige witegan,
blissiendum modum,     byrgum tomiddes,
þær þa ærendracan synd     ælmihtiges godes,
and betweoh rosena     reade heapas,
þær symle scinað.    
290þær þæra hwittra     hwyrfð mædenheap,
blostmum behangen,     beorhtost wereda,
þe ealle læt     ænlicu godes drut,
seo frowe þe us     frean acende,
metod on moldan,     meowle seo clæne.
295Þæt is Maria,     mædena selast;
heo let þurh þa scenan     scinendan ricu,
gebletsodost ealra,     þæs breman fæder,
betweox fæder and sunu,     freolicum werede,
and betwyx þære ecan     uplicum sibbe
300rice rædwitan,     rodera weardas.
Hwæt mæg beon heardes     her on life,
gif þu wille secgan     soð þæm ðe frineð,
wið þam þu mote     gemang þam werode
eardian unbleoh     on ecnesse,
305and on upcundra     eadegum setlum
brucan bliðnesse     butan ende forð?"