Andreas

Verse Indeterminate Saxon

Hwæt! We gefrunan     on fyrndagum
twelfe under tunglum     tireadige hæleð,
þeodnes þegnas.     No hira þrym alæg
camprædenne     þonne cumbol hneotan,
5syððan hie gedældon,     swa him dryhten sylf,
heofona heahcyning,     hlyt getæhte.
Þæt wæron mære     men ofer eorðan,
frome folctogan     ond fyrdhwate,
rofe rincas,     þonne rond ond hand
10on herefelda     helm ealgodon,
on meotudwange.     Wæs hira Matheus sum,
se mid Iudeum ongan     godspell ærest
wordum writan     wundorcræfte.
Þam halig god     hlyt geteode
15ut on þæt igland     þær ænig þa git
ellþeodigra     eðles ne mihte
blædes brucan.     Oft him bonena hand
on herefelda     hearde gesceode.
Eal wæs þæt mearcland     morðre bewunden,
20feondes facne,     folcstede gumena,
hæleða eðel.     Næs þær hlafes wist
werum on þam wonge,     ne wæteres drync
to bruconne,     ah hie blod ond fel,
fira flæschoman,     feorrancumenra,
25ðegon geond þa þeode.     Swelc wæs þeaw hira
Þæt hie æghwylcne     ellðeodigra
dydan him to mose     meteþearfendum,
þara þe þæt ealand     utan sohte.
Swylc wæs þæs folces     freoðoleas tacen,
30unlædra eafoð,     þæt hie eagena gesihð,
hettend heorogrimme,     heafodgimmas
agetton gealgmode     gara ordum.
Syððan him geblendan     bitere tosomne,
dryas þurh dwolcræft,     drync unheorne,
35se onwende gewit,     wera ingeþanc,
heortan on hreðre,     (hyge wæs oncyrred),
þæt hie ne murndan     æfter mandreame,
hæleþ heorogrædige,     ac hie hig ond gærs
for meteleaste     meðe gedrehte.
40Þa wæs Matheus     to þære mæran byrig
cumen in þa ceastre.     Þær wæs cirm micel
geond Mermedonia,     manfulra hloð,
fordenera gedræg,     syþþan deofles þegnas
geascodon     æðelinges sið.
45Eodon him þa togenes,     garum gehyrsted,
lungre under linde,     (nalas late wæron),
eorre æscberend,     to þam orlege.
Hie þam halgan þær     handa gebundon
ond fæstnodon     feondes cræfte,
50hæleð hellfuse,     ond his heafdes segl
abreoton mid billes ecge.     Hwæðre he in breostum þa git
herede in heortan     heofonrices weard,
þeah ðe he atres drync     atulne onfenge.
Eadig ond onmod,     he mid elne forð
55wyrðode wordum     wuldres aldor,
heofonrices weard,     halgan stefne,
of carcerne.     Him wæs Cristes lof
on fyrhðlocan     fæste bewunden.
He þa wepende     weregum tearum
60his sigedryhten     sargan reorde
grette, gumena brego,     geomran stefne,
weoruda wilgeofan,     ond þus wordum cwæð:
"Hu me elþeodige     inwitwrasne
searonet seowað!     A ic symles wæs
65on wega gehwam     willan þines
georn on mode;     nu ðurh geohða sceal
dæde fremman     swa þa dumban neat.
Þu ana canst     ealra gehygdo,
meotud mancynnes,     mod in hreðre.
70Gif þin willa sie,     wuldres aldor,
þæt me wærlogan     wæpna ecgum,
sweordum, aswebban,     ic beo sona gearu
to adreoganne     þæt ðu, drihten min,
engla eadgifa,     eðelleasum,
75dugeða dædfruma,     deman wille.
Forgif me to are,     ælmihtig god,
leoht on þissum life,     þy læs ic lungre scyle,
ablended in burgum,     æfter billhete
þurh hearmcwide     heorugrædigra,
80laðra leodsceaðena,     leng þrowian
edwitspræce.     Ic to anum þe,
middangeardes weard,     mod staþolige,
fæste fyrhðlufan,     ond þe, fæder engla,
beorht blædgifa,     biddan wille
85ðæt ðu me ne gescyrige     mid scyldhetum,
werigum wrohtsmiðum,     on þone wyrrestan,
dugoða demend,     deað ofer eorðan."
Æfter þyssum wordum     com wuldres tacen
halig of heofenum,     swylce hadre segl
90to þam carcerne.     Þær gecyðed wearð
þæt halig god     helpe gefremede,
ða wearð gehyred     heofoncyninges stefn
wrætlic under wolcnum,     wordhleoðres sweg
mæres þeodnes.     He his maguþegne
95under hearmlocan     hælo ond frofre
beadurofum abead     beorhtan stefne:
"Ic þe, Matheus,     mine sylle sybbe
under swegle.     Ne beo ðu on sefan to forht,
ne on mode ne murn.     Ic þe mid wunige
100ond þe alyse     of þyssum leoðubendum,
ond ealle þa menigo     þe þe mid wuniað
on nearonedum.     Þe is neorxnawang,
blæda beorhtost,     boldwela fægrost,
hama hyhtlicost,     halegum mihtum
105torht ontyned.     Þær ðu tyres most,
to widan feore     willan brucan.
Geþola þeoda þrea!     Nis seo þrah micel
þæt þe wærlogan     witebendum,
synnige ðurh searocræft,     swencan motan.
110Ic þe Andreas     ædre onsende
to hleo ond to hroðre     in þas hæðenan burg.
He ðe alyseð     of þyssum leodhete.
Is to þære tide     tælmet hwile
emne mid soðe     seofon ond twentig
115nihtgerimes,     þæt ðu of nede most,
sorgum geswenced,     sigore gewyrðod,
hweorfan of henðum     in gehyld godes."
Gewat him þa se halga     helm ælwihta,
engla scyppend,     to þam uplican
120eðelrice.     He is on riht cyning,
staðolfæst styrend,     in stowa gehwam.
Ða wæs Matheus     miclum onbryrded
niwan stefne.     Nihthelm toglad,
lungre leorde.     Leoht æfter com,
125dægredwoma.     Duguð samnade,
hæðne hildfrecan,     heapum þrungon,
(guðsearo gullon,     garas hrysedon),
bolgenmode,     under bordhreoðan.
Woldon cunnian     hwæðer cwice lifdon
130þa þe on carcerne     clommum fæste
hleoleasan wic     hwile wunedon,
hwylcne hie to æte     ærest mihton
æfter fyrstmearce     feores berædan.
Hæfdon hie on rune     ond on rimcræfte
135awriten, wælgrædige,     wera endestæf,
hwænne hie to mose     meteþearfendum
on þære werþeode     weorðan sceoldon.
Cirmdon caldheorte,     (corðor oðrum getang),
reðe ræsboran.     Rihtes ne gimdon,
140meotudes mildse.     Oft hira mod onwod
under dimscuan     deofles larum,
þonne hie unlædra     eafeðum gelyfdon.
Hie ða gemetton     modes glawne,
haligne hæle,     under heolstorlocan
145bidan beadurofne     þæs him beorht cyning,
engla ordfruma,     unnan wolde.
Ða wæs first agan     frumrædenne
þinggemearces     butan þrim nihtum,
swa hit wælwulfas     awriten hæfdon
150þæt hie banhringas     abrecan þohton,
lungre tolysan     lic ond sawle,
ond þonne todælan     duguðe ond geogoðe,
werum to wiste     ond to wilþege,
fæges flæschoman.     Feorh ne bemurndan,
155grædige guðrincas,     hu þæs gastes sið
æfter swyltcwale     geseted wurde.
Swa hie symble ymb þritig     þing gehedon
nihtgerimes;     wæs him neod micel
þæt hie tobrugdon     blodigum ceaflum
160fira flæschoman     him to foddorþege.
Þa wæs gemyndig,     se ðe middangeard
gestaðelode     strangum mihtum,
hu he in ellþeodigum     yrmðum wunode,
belocen leoðubendum,     þe oft his lufan adreg
165for Ebreum     ond Israhelum;
swylce he Iudea     galdorcræftum
wiðstod stranglice.     Þa sio stefn gewearð
gehered of heofenum,     þær se halga wer
in Achaia,     Andreas, wæs,
170(leode lærde     on lifes weg),
þa him cirebaldum     cininga wuldor,
meotud mancynnes,     modhord onleac,
weoruda drihten,     ond þus wordum cwæð:
"ðu scealt feran     ond frið lædan,
175siðe gesecan,     þær sylfætan
eard weardigað,     eðel healdaþ
morðorcræftum.     Swa is þære menigo þeaw
þæt hie uncuðra     ængum ne willað
on þam folcstede     feores geunnan
180syþþan manfulle     on Mermedonia
onfindaþ feasceaftne.     Þær sceall feorhgedal,
earmlic ylda cwealm,     æfter wyrþan.
Ðær ic seomian wat     þinne sigebroðor
mid þam burgwarum     bendum fæstne.
185Nu bið fore þreo niht     þæt he on þære þeode sceal
fore hæðenra     handgewinne
þurh gares gripe     gast onsendan,
ellorfusne,     butan ðu ær cyme."
Ædre him Andreas     agef andsware:
190"Hu mæg ic, dryhten min,     ofer deop gelad
fore gefremman     on feorne weg
swa hrædlice,     heofona scyppend,
wuldres waldend,     swa ðu worde becwist?
Ðæt mæg engel þin     eað geferan,
195halig of heofenum     con him holma begang,
sealte sæstreamas     ond swanrade,
waroðfaruða gewinn     ond wæterbrogan,
wegas ofer widland.     Ne synt me winas cuðe,
eorlas elþeodige,     ne þær æniges wat
200hæleða gehygdo,     ne me herestræta
ofer cald wæter     cuðe sindon."
Him ða ondswarude     ece dryhten:
"Eala, Andreas,     þæt ðu a woldest
þæs siðfætes     sæne weorþan!
205Nis þæt uneaðe     eallwealdan gode
to gefremmanne     on foldwege,
ðæt sio ceaster hider     on þas cneorisse
under swegles gang     aseted wyrðe,
breogostol breme,     mid þam burgwarum,
210gif hit worde becwið     wuldres agend.
Ne meaht ðu þæs siðfætes     sæne weorðan,
ne on gewitte to wac,     gif ðu wel þencest
wið þinne waldend     wære gehealdan,
treowe tacen.     Beo ðu on tid gearu;
215ne mæg þæs ærendes     ylding wyrðan.
Ðu scealt þa fore geferan     ond þin feorh beran
in gramra gripe,     ðær þe guðgewinn
þurh hæðenra     hildewoman,
beorna beaducræft,     geboden wyrðeð.
220Scealtu æninga     mid ærdæge,
emne to morgene,     æt meres ende
ceol gestigan     ond on cald wæter
brecan ofer bæðweg.     Hafa bletsunge
ofer middangeard     mine, þær ðu fere!"
225Gewat him þa se halga     healdend ond wealdend,
upengla fruma,     eðel secan,
middangeardes weard,     þone mæran ham,
þær soðfæstra     sawla moton
æfter lices hryre     lifes brucan.
230Þa wæs ærende     æðelum cempan
aboden in burgum,     ne wæs him bleað hyge,
ah he wæs anræd     ellenweorces,
heard ond higerof,     nalas hildlata,
gearo, guðe fram,     to godes campe.
235Gewat him þa on uhtan     mid ærdæge
ofer sandhleoðu     to sæs faruðe,
þriste on geþance,     ond his þegnas mid,
gangan on greote.     Garsecg hlynede,
beoton brimstreamas.     Se beorn wæs on hyhte,
240syðþan he on waruðe     widfæðme scip
modig gemette.     Þa com morgentorht
beacna beorhtost     ofer breomo sneowan,
halig of heolstre.     Heofoncandel blac
ofer lagoflodas.     He ðær lidweardas,
245þrymlice þry     þegnas gemette,
modiglice menn,     on merebate
sittan siðfrome,     swylce hie ofer sæ comon.
Þæt wæs drihten sylf,     dugeða wealdend,
ece ælmihtig,     mid his englum twam.
250Wæron hie on gescirplan     scipferendum,
eorlas onlice     ealiðendum,
þonne hie on flodes fæðm     ofer feorne weg
on cald wæter     ceolum lacað.
Hie ða gegrette,     se ðe on greote stod,
255fus on faroðe,     fægn reordade:
"Hwanon comon ge     ceolum liðan,
macræftige menn,     on mereþissan,
ane ægflotan?     Hwanon eagorstream
ofer yða gewealc     eowic brohte?"
260Him ða ondswarode     ælmihti god,
swa þæt ne wiste,     se ðe þæs wordes bad,
hwæt se manna wæs     meðelhegendra,
þe he þær on waroðe     wiðþingode:
"We of Marmedonia     mægðe syndon
265feorran geferede.     Us mid flode bær
on hranrade     heahstefn naca,
snellic sæmearh,     snude bewunden,
oðþæt we þissa leoda     land gesohton,
wære bewrecene,     swa us wind fordraf."
270Him þa Andreas     eaðmod oncwæð:
"Wolde ic þe biddan,     þeh ic þe beaga lyt,
sincweorðunga,     syllan meahte,
þæt ðu us gebrohte     brante ceole,
hea hornscipe,     ofer hwæles eðel
275on þære mægðe.     Bið ðe meorð wið god,
þæt ðu us on lade     liðe weorðe."
Eft him ondswarode     æðelinga helm
of yðlide,     engla scippend:
"Ne magon þær gewunian     widferende,
280ne þær elþeodige     eardes brucað,
ah in þære ceastre     cwealm þrowiað,
þa ðe feorran þyder     feorh gelædaþ,
ond þu wilnast nu     ofer widne mere
þæt ðu on þa fægðe     þine feore spilde."
285Him þa Andreas     agef ondsware:
"Usic lust hweteð     on þa leodmearce,
mycel modes hiht,     to þære mæran byrig,
þeoden leofesta,     gif ðu us þine wilt
on merefaroðe     miltse gecyðan."
290Him ondswarode     engla þeoden,
neregend fira,     of nacan stefne:
"We ðe estlice     mid us willað
ferigan freolice     ofer fisces bæð
efne to þam lande     þær þe lust myneð
295to gesecanne,     syððan ge eowre
gafulrædenne     agifen habbað,
sceattas gescrifene,     swa eow scipweardas,
aras ofer yðbord,     unnan willað."
Him þa ofstlice     Andreas wið,
300wineþearfende,     wordum mælde:
"Næbbe ic fæted gold     ne feohgestreon,
welan ne wiste     ne wira gespann,
landes ne locenra beaga,     þæt ic þe mæge lust ahwettan,
willan in worulde,     swa ðu worde becwist."
305Him þa beorna breogo,     þær he on bolcan sæt,
ofer waroða geweorp     wiðþingode:
"Hu gewearð þe þæs,     wine leofesta,
ðæt ðu sæbeorgas     secan woldes,
merestreama gemet,     maðmum bedæled,
310ofer cald cleofu     ceoles neosan?
Nafast þe to frofre     on faroðstræte
hlafes wiste     ne hlutterne
drync to dugoðe.     Is se drohtað strang
þam þe lagolade     lange cunnaþ."
315Ða him Andreas     ðurh ondsware,
wis on gewitte,     wordhord onleac:
"Ne gedafenað þe,     nu þe dryhten geaf
welan ond wiste     ond woruldspede,
ðæt ðu ondsware     mid oferhygdum,
320sece sarcwide.     Selre bið æghwam
þæt he eaðmedum     ellorfusne
oncnawe cuðlice,     swa þæt Crist bebead,
þeoden þrymfæst.     We his þegnas synd
gecoren to cempum.     He is cyning on riht,
325wealdend ond wyrhta     wuldorþrymmes,
an ece god     eallra gesceafta,
swa he ealle befehð     anes cræfte,
hefon ond eorðan,     halgum mihtum,
sigora selost.     He ðæt sylfa cwæð,
330fæder folca gehwæs,     ond us feran het
geond ginne grund     gasta streonan:
'Farað nu geond ealle     eorðan sceatas
emne swa wide     swa wæter bebugeð,
oððe stedewangas     stræte gelicgaþ.
335Bodiað æfter burgum     beorhtne geleafan
ofer foldan fæðm.     Ic eow freoðo healde.
Ne ðurfan ge on þa fore     frætwe lædan,
gold ne seolfor.     Ic eow goda gehwæs
on eowerne agenne dom     est ahwette.'
340Nu ðu seolfa miht     sið userne
gehyran hygeþancol.     Ic sceal hraðe cunnan
hwæt ðu us to duguðum     gedon wille."
Him þa ondswarode     ece dryhten:
"Gif ge syndon þegnas     þæs þe þrym ahof
345ofer middangeard,     swa ge me secgaþ,
ond ge geheoldon þæt eow     se halga bead,
þonne ic eow mid gefean     ferian wille
ofer brimstreamas,     swa ge benan sint."
Þa in ceol stigon     collenfyrhðe,
350ellenrofe,     æghwylcum wearð
on merefaroðe     mod geblissod.
Ða ofer yða geswing     Andreas ongann
mereliðendum     miltsa biddan
wuldres aldor,     ond þus wordum cwæð:
355"Forgife þe dryhten     domweorðunga,
willan in worulde     ond in wuldre blæd,
meotud manncynnes,     swa ðu me hafast
on þyssum siðfæte     sybbe gecyðed!"
Gesæt him þa se halga     helmwearde neah,
360æðele be æðelum.     Æfre ic ne hyrde
þon cymlicor     ceol gehladenne
heahgestreonum.     Hæleð in sæton,
þeodnas þrymfulle,     þegnas wlitige.
Ða reordode     rice þeoden,
365ece ælmihtig,     heht his engel gan,
mærne maguþegn,     ond mete syllan,
frefran feasceafte     ofer flodes wylm,
þæt hie þe eað mihton     ofer yða geþring
drohtaþ adreogan.     Þa gedrefed wearð,
370onhrered hwælmere.     Hornfisc plegode,
glad geond garsecg,     ond se græga mæw
wælgifre wand.     Wedercandel swearc,
windas weoxon,     wægas grundon,
streamas styredon,     strengas gurron,
375wædo gewætte.     Wæteregsa stod
þreata þryðum.     Þegnas wurdon
acolmode.     Ænig ne wende
þæt he lifgende     land begete,
þara þe mid Andreas     on eagorstream
380ceol gesohte.     Næs him cuð þa gyt
hwa þam sæflotan     sund wisode.
Him þa se halga     on holmwege
ofer argeblond,     Andreas þa git,
þegn þeodenhold,     þanc gesægde,
385ricum ræsboran,     þa he gereordod wæs:
"ðe þissa swæsenda     soðfæst meotud,
lifes leohtfruma,     lean forgilde,
weoruda waldend,     ond þe wist gife,
heofonlicne hlaf,     swa ðu hyldo wið me
390ofer firigendstream     freode gecyðdest!
Nu synt geþreade     þegnas mine,
geonge guðrincas.     Garsecg hlymmeð,
geofon geotende.     Grund is onhrered,
deope gedrefed,     duguð is geswenced,
395modigra mægen     myclum gebysgod."
Him of helman oncwæð     hæleða scyppend:
"Læt nu geferian     flotan userne,
lid to lande     ofer lagufæsten,
ond þonne gebidan     beornas þine,
400aras on earde,     hwænne ðu eft cyme."
Edre him þa eorlas     agefan ondsware,
þegnas þrohthearde,     þafigan ne woldon
ðæt hie forleton     æt lides stefnan
leofne lareow     ond him land curon:
405"Hwider hweorfað we     hlafordlease,
geomormode,     gode orfeorme,
synnum wunde,     gif we swicað þe?
We bioð laðe     on landa gehwam,
folcum fracoðe,     þonne fira bearn,
410ellenrofe,     æht besittaþ,
hwylc hira selost     symle gelæste
hlaforde æt hilde,     þonne hand ond rond
on beaduwange     billum forgrunden
æt niðplegan     nearu þrowedon."
415Þa reordade     rice þeoden,
wærfæst cining,     word stunde ahof:
"Gif ðu þegn sie     þrymsittendes,
wuldorcyninges,     swa ðu worde becwist,
rece þa gerynu,     hu he reordberend
420lærde under lyfte.     Lang is þes siðfæt
ofer fealuwne flod;     frefra þine
mæcgas on mode.     Mycel is nu gena
lad ofer lagustream,     land swiðe feorr
to gesecanne.     Sund is geblonden,
425grund wið greote.     God eaðe mæg
heaðoliðendum     helpe gefremman."
Ongan þa gleawlice     gingran sine,
wuldorspedige weras     wordum trymman:
"Ge þæt gehogodon,     þa ge on holm stigon,
430þæt ge on fara folc     feorh gelæddon,
ond for dryhtnes lufan     deað þrowodon,
on ælmyrcna     eðelrice
sawle gesealdon.     Ic þæt sylfa wat,
þæt us gescyldeð     scyppend engla,
435weoruda dryhten.     Wæteregesa sceal,
geðyd ond geðreatod     þurh þryðcining,
lagu lacende,     liðra wyrðan.
Swa gesælde iu,     þæt we on sæbate
ofer waruðgewinn     wæda cunnedan,
440faroðridende.     Frecne þuhton
egle ealada.     Eagorstreamas
beoton bordstæðu,     brim oft oncwæð,
yð oðerre.     Hwilum upp astod
of brimes bosme     on bates fæðm
445egesa ofer yðlid.     Ælmihtig þær,
meotud mancynnes,     on mereþyssan
beorht basnode.     Beornas wurdon
forhte on mode,     friðes wilnedon,
miltsa to mærum.     Þa seo menigo ongan
450clypian on ceole,     cyning sona aras,
engla eadgifa,     yðum stilde,
wæteres wælmum.     Windas þreade,
sæ sessade,     smylte wurdon
merestreama gemeotu.     Ða ure mod ahloh
455syððan we gesegon     under swegles gang
windas ond wægas     ond wæterbrogan
forhte gewordne     for frean egesan.
Forþan ic eow to soðe     secgan wille,
þæt næfre forlæteð     lifgende god
460eorl on eorðan,     gif his ellen deah."
Swa hleoðrode     halig cempa,
ðeawum geþancul.     Þegnas lærde
eadig oreta,     eorlas trymede,
oððæt hie semninga     slæp ofereode,
465meðe be mæste.     Mere sweoðerade,
yða ongin     eft oncyrde,
hreoh holmþracu.     Þa þam halgan wearð
æfter gryrehwile     gast geblissod.
Ongan ða reordigan     rædum snottor,
470wis on gewitte,     wordlocan onspeonn:
"Næfre ic sælidan     selran mette,
macræftigran,     þæs ðe me þynceð,
rowend rofran,     rædsnotterran,
wordes wisran.     Ic wille þe,
475eorl unforcuð,     anre nu gena
bene biddan,     þeah ic þe beaga lyt,
sincweorðunga,     syllan mihte,
fætedsinces.     Wolde ic freondscipe,
þeoden þrymfæst,     þinne, gif ic mehte,
480begitan godne.     Þæs ðu gife hleotest,
haligne hyht     on heofonþrymme,
gif ðu lidwerigum     larna þinra
este wyrðest.     Wolde ic anes to ðe,
cynerof hæleð,     cræftes neosan,
485ðæt ðu me getæhte,     nu þe tir cyning
ond miht forgef,     manna scyppend,
hu ðu wægflotan     wære bestemdon,
sæhengeste,     sund wisige.
Ic wæs on gifeðe     iu ond nu þa
490syxtyne siðum     on sæbate,
mere hrerendum     mundum freorig,
eagorstreamas,     (is ðys ane ma),
swa ic æfre ne geseah     ænigne mann,
þryðbearn hæleða,     þe gelicne,
495steoran ofer stæfnan.     Streamwelm hwileð,
beateþ brimstæðo.     Is þes bat ful scrid,
færeð famigheals,     fugole gelicost
glideð on geofone.     Ic georne wat
þæt ic æfre ne geseah     ofer yðlade
500on sæleodan     syllicran cræft.
Is þon geliccost     swa he on landsceare
stille stande,     þær hine storm ne mæg,
wind awecgan,     ne wæterflodas
brecan brondstæfne,     hwæðere on brim snoweð
505snel under segle.     Ðu eart seolfa geong,
wigendra hleo,     nalas wintrum frod,
hafast þe on fyrhðe,     faroðlacende,
eorles ondsware.     Æghwylces canst
worda for worulde     wislic andgit."
510Him ondswarode     ece dryhten:
"Oft þæt gesæleð,     þæt we on sælade,
scipum under scealcum,     þonne sceor cymeð,
brecað ofer bæðweg,     brimhengestum.
Hwilum us on yðum     earfoðlice
515gesæleð on sæwe,     þeh we sið nesan,
frecne geferan.     Flodwylm ne mæg
manna ænigne     ofer meotudes est
lungre gelettan:     ah him lifes geweald,
se ðe brimu bindeð,     brune yða
520ðyð ond þreatað.     He þeodum sceal
racian mid rihte,     se ðe rodor ahof
ond gefæstnode     folmum sinum,
worhte ond wreðede,     wuldras fylde
beorhtne boldwelan,     swa gebledsod wearð
525engla eðel     þurh his anes miht.
Forþan is gesyne,     soð orgete,
cuð oncnawen,     þæt ðu cyninges eart
þegen geþungen,     þrymsittendes,
forþan þe sona     sæholm oncneow,
530garsecges begang,     þæt ðu gife hæfdes
haliges gastes.     Hærn eft onwand,
aryða geblond.     Egesa gestilde,
widfæðme wæg.     Wædu swæðorodon
seoðþan hie ongeton     þæt ðe god hæfde
535wære bewunden,     se ðe wuldres blæd
gestaðolade     strangum mihtum."
Þa hleoðrade     halgan stefne
cempa collenferhð,     cyning wyrðude,
wuldres waldend,     ond þus wordum cwæð:
540"Wes ðu gebledsod,     brego mancynnes,
dryhten hælend!     A þin dom lyfað!
Ge neh ge feor     is þin nama halig,
wuldre gewlitegad     ofer werþeoda,
miltsum gemærsod.     Nænig manna is
545under heofonhwealfe,     hæleða cynnes,
ðætte areccan mæg     oððe rim wite
hu ðrymlice,     þeoda baldor,
gasta geocend,     þine gife dælest.
Huru is gesyne,     sawla nergend,
550þæt ðu þissum hysse     hold gewurde
ond hine geongne     geofum wyrðodest,
wis on gewitte     ond wordcwidum.
Ic æt efenealdum     æfre ne mette
on modsefan     maran snyttro."
555Him ða of ceole oncwæð     cyninga wuldor,
frægn fromlice     fruma ond ende:
"Saga, þances gleaw     þegn, gif ðu cunne,
hu ðæt gewurde     be werum tweonum,
þæt ða arleasan     inwidþancum,
560Iudea cynn     wið godes bearne
ahof hearmcwide.     Hæleð unsælige
no ðær gelyfdon     in hira liffruman,
grome gealgmode,     þæt he god wære,
þeah ðe he wundra feala     weorodum gecyðde,
565sweotulra ond gesynra.     Synnige ne mihton
oncnawan þæt cynebearn,     se ðe acenned wearð
to hleo ond to hroðre     hæleða cynne,
eallum eorðwarum.     Æþelinge weox
word ond wisdom,     ah he þara wundra a,
570domagende,     dæl nænigne
frætre þeode     beforan cyðde."
Him ða Andreas     agef andsware:
"Hu mihte þæt gewyrðan     in werþeode,
þæt ðu ne gehyrde     hælendes miht,
575gumena leofost,     hu he his gif cyðde
geond woruld wide,     wealdendes bearn?
Sealde he dumbum gesprec,     deafe gehyrdon,
healtum ond hreofum     hyge blissode,
ða þe limseoce     lange wæron,
580werige, wanhale,     witum gebundene,
æfter burhstedum     blinde gesegon.
Swa he on grundwæge     gumena cynnes
manige missenlice     men of deaðe
worde awehte.     Swylce he eac wundra feala
585cynerof cyðde     þurh his cræftes miht.
He gehalgode     for heremægene
win of wætere     ond wendan het,
beornum to blisse,     on þa beteran gecynd.
Swylce he afedde     of fixum twam
590ond of fif hlafum     fira cynnes
fif ðusendo.     Feðan sæton,
reonigmode,     reste gefegon,
werige æfter waðe,     wiste þegon,
menn on moldan,     swa him gemedost wæs.
595Nu ðu miht gehyran,     hyse leofesta,
hu us wuldres weard     wordum ond dædum
lufode in life,     ond þurh lare speon
to þam fægeran gefean,     þær freo moton,
eadige mid englum,     eard weardigan,
600þa ðe æfter deaðe     dryhten secað."
Ða gen weges weard     wordhord onleac,
beorn ofer bolcan,     beald reordade:
"Miht ðu me gesecgan,     þæt ic soð wite,
hwæðer wealdend þin     wundor on eorðan,
605þa he gefremede     nalas feam siðum,
folcum to frofre     beforan cyðde,
þær bisceopas     ond boceras
ond ealdormenn     æht besæton,
mæðelhægende?     Me þæt þinceð,
610ðæt hie for æfstum     inwit syredon
þurh deopne gedwolan.     Deofles larum
hæleð hynfuse     hyrdon to georne,
wraðum wærlogan.     Hie seo wyrd beswac,
forleolc ond forlærde.     Nu hie lungre sceolon,
615werige mid werigum,     wræce þrowian,
biterne bryne     on banan fæðme."
Him ða Andreas     agef ondsware:
"Secge ic ðe to soðe     ðæt he swiðe oft
beforan fremede     folces ræswum
620wundor æfter wundre     on wera gesiehðe,
swylce deogollice     dryhten gumena
folcræd fremede,     swa he to friðe hogode."
Him ondswarode     æðelinga helm:
"Miht ðu, wis hæleð,     wordum gesecgan,
625maga mode rof,     mægen þa he cyðde,
deormod on digle,     ða mid dryhten oft,
rodera rædend,     rune besæton?"
Him þa Andreas     ondsware agef:
"Hwæt frinest ðu me,     frea leofesta,
630wordum wrætlicum,     ond þe wyrda gehwære
þurh snyttra cræft     soð oncnawest?"
ða git him wæges weard     wiðþingode:
"Ne frine ic ðe for tæle     ne ðurh teoncwide
on hranrade,     ac min hige blissað,
635wynnum wridað,     þurh þine wordlæðe,
æðelum ecne.     Ne eom ic ana ðæt,
ac manna gehwam     mod bið on hyhte,
fyrhð afrefred,     þam þe feor oððe neah
on mode geman     hu se maga fremede,
640godbearn on grundum.     Gastas hweorfon,
sohton siðfrome     swegles dreamas,
engla eðel     þurh þa æðelan miht."
Edre him Andreas     agef ondsware:
"Nu ic on þe sylfum     soð oncnawe,
645wisdomes gewit,     wundorcræfte
sigesped geseald,     (snyttrum bloweð,
beorhtre blisse,     breost innanweard),
nu ic þe sylfum     secgan wille
oor ond ende,     swa ic þæs æðelinges
650word ond wisdom     on wera gemote
þurh his sylfes muð     symle gehyrde.
Oft gesamnodon     side herigeas,
folc unmæte,     to frean dome,
þær hie hyrcnodon     haliges lare.
655Ðonne eft gewat     æðelinga helm,
beorht blædgifa,     in bold oðer,
ðær him togenes,     god herigende,
to ðam meðelstede     manige comon,
snottre selerædend.     Symble gefegon,
660beornas bliðheorte,     burhweardes cyme.
Swa gesælde iu     þæt se sigedema
ferde, frea mihtig.     Næs þær folces ma
on siðfate,     sinra leoda,
nemne ellefne     orettmæcgas,
665geteled tireadige.     He wæs twelfta sylf.
Þa we becomon     to þam cynestole,
þær getimbred wæs     tempel dryhtnes,
heah ond horngeap,     hæleðum gefrege,
wuldre gewlitegod.     Huscworde ongan
670þurh inwitðanc     ealdorsacerd
herme hyspan,     hordlocan onspeon,
wroht webbade.     He on gewitte oncneow
þæt we soðfæstes     swaðe folgodon,
læston larcwide.     He lungre ahof
675woðe wiðerhydig     wean onblonden:
'Hwæt, ge syndon earme     ofer ealle menn!
Wadað widlastas,     weorn geferað
earfoðsiða,     ellþeodiges nu
butan leodrihte     larum hyrað,
680eadiges orhlytte     æðeling cyðað,
secgað soðlice     þæt mid suna meotudes
drohtigen dæghwæmlice.     Þæt is duguðum cuð
hwanon þam ordfruman     æðelu onwocon.
He wæs afeded     on þysse folcsceare,
685cildgeong acenned     mid his cneomagum.
Þus syndon haten     hamsittende,
fæder ond modur,     þæs we gefrægen habbað
þurh modgemynd,     Maria ond Ioseph.
Syndon him on æðelum     oðere twegen
690beornas geborene,     broðorsybbum,
suna Iosephes,     Simon ond Iacob.'
Swa hleoðrodon     hæleða ræswan,
dugoð domgeorne,     dyrnan þohton
meotudes mihte.     Man eft gehwearf,
695yfel endeleas,     þær hit ær aras.
Þa se þeoden gewat     þegna heape
fram þam meðelstede     mihtum geswiðed,
dugeða dryhten,     secan digol land.
He þurh wundra feala     on þam westenne
700cræfta gecyðde     þæt he wæs cyning on riht
ofer middangeard,     mægene geswiðed,
waldend ond wyrhta     wuldorþrymmes,
an ece god     eallra gesceafta.
Swylce he oðerra     unrim cyðde
705wundorworca     on wera gesyhðe.
Syþþan eft gewat     oðre siðe
getrume mycle,     þæt he in temple gestod,
wuldres aldor.     Wordhleoðor astag
geond heahræced.     Haliges lare
710synnige ne swulgon,     þeah he soðra swa feala
tacna gecyðde,     þær hie to segon.
Swylce he wrætlice     wundor agræfene,
anlicnesse     engla sinra
geseh, sigora frea,     on seles wage,
715on twa healfe     torhte gefrætwed,
wlitige geworhte.     He worde cwæð:
'ðis is anlicnes     engelcynna
þæs bremestan     þe mid þam burgwarum
in þære ceastre is.     Cheruphim et Seraphim
720þa on swegeldreamum     syndon nemned.
Fore onsyne     ecan dryhtnes
standað stiðferðe,     stefnum herigað,
halgum hleoðrum,     heofoncyninges þrym,
meotudes mundbyrd.     Her amearcod is
725haligra hiw,     þurh handmægen
awriten on wealle     wuldres þegnas.'
Þa gen worde cwæð     weoruda dryhten,
heofonhalig gast,     fore þam heremægene:
'Nu ic bebeode     beacen ætywan,
730wundor geweorðan     on wera gemange,
ðæt þeos onlicnes     eorðan sece,
wlitig of wage,     ond word sprece,
secge soðcwidum,     (þy sceolon gelyfan
eorlas on cyððe),     hwæt min æðelo sien.'
735Ne dorste þa forhylman     hælendes bebod
wundor fore weorodum,     ac of wealle ahleop,
frod fyrngeweorc,     þæt he on foldan stod,
stan fram stane.     Stefn æfter cwom,
hlud þurh heardne,     hleoðor dynede,
740wordum wemde.     Wrætlic þuhte
stiðhycgendum     stanes ongin.
Septe sacerdas     sweotolum tacnum,
witig werede     ond worde cwæð:
'Ge synd unlæde,     earmra geþohta
745searowum beswicene,     oððe sel nyton,
mode gemyrde.     Ge mon cigað
godes ece bearn,     þone þe grund ond sund,
heofon ond eorðan     ond hreo wægas,
salte sæstreamas     ond swegl uppe
750amearcode     mundum sinum.
Þis is se ilca     ealwalda god
ðone on fyrndagum     fæderas cuðon.
He Abrahame     ond Isace
ond Iocobe     gife bryttode,
755welum weorðode,     wordum sægde
ærest Habrahame     æðeles geþingu,
þæt of his cynne     cenned sceolde
weorðan wuldres god.     Is seo wyrd mid eow
open, orgete,     magan eagum nu
760geseon sigores god,     swegles agend.'
Æfter þyssum wordum     weorud hlosnode
geond þæt side sel,     (swigodon ealle),
ða ða yldestan     eft ongunnon
secgan synfulle,     (soð ne oncneowan),
765þæt hit drycræftum     gedon wære,
scingelacum,     þæt se scyna stan
mælde for mannum.     Man wridode
geond beorna breost,     brandhata nið
weoll on gewitte,     weorm blædum fag,
770attor ælfæle.     Þær orcnawe wearð
þurh teoncwide     tweogende mod,
mæcga misgehygd     morðre bewunden.
Ða se þeoden bebead     þryðweorc faran,
stan on stræte     of stedewange,
775ond forð gan     foldweg tredan,
grene grundas,     godes ærendu
larum lædan     on þa leodmearce
to Channaneum,     cyninges worde
beodan Habrahame     mid his eaforum twæm
780of eorðscræfe     ærest fremman,
lætan landreste,     leoðo gadrigean,
gaste onfon     ond geogoðhade,
edniwinga     andweard cuman,
frode fyrnweotan,     folce gecyðan,
785hwylcne hie god mihtum     ongiten hæfdon.
Gewat he þa feran,     swa him frea mihtig,
scyppend wera,     gescrifen hæfde,
ofer mearcpaðu,     þæt he on Mambre becom
beorhte blican,     swa him bebead meotud,
790þær þa lichoman     lange þrage,
heahfædera hra,     beheled wæron.
Het þa ofstlice     up astandan
Habraham ond Isaac,     æðeling þriddan
Iacob of greote     to godes geþinge,
795sneome of slæpe þæm fæstan.     Het hie to þam siðe gyrwan,
faran to frean dome.     Sceoldon hie þam folce gecyðan
hwa æt frumsceafte     furðum teode
eorðan eallgrene     ond upheofon,
hwær se wealdend wære     þe þæt weorc staðolade.
800Ne dorston þa gelettan     leng owihte
wuldorcyninges word.     Geweotan ða ða witigan þry
modige mearcland tredan.     Forlætan moldern wunigean
open eorðscræfu,     woldon hie ædre gecyðan
frumweorca fæder.     Þa þæt folc gewearð
805egesan geaclod,     þær þa æðelingas
wordum weorðodon     wuldres aldor.
Hie ða ricene het     rices hyrde
to eadwelan     oþre siðe
secan mid sybbe     swegles dreamas,
810ond þæs to widan feore     willum neotan.
Nu ðu miht gehyran,     hyse leofesta,
hu he wundra worn     wordum cyðde,
swa þeah ne gelyfdon     larum sinum
modblinde menn.     Ic wat manig nu gyt
815mycel mære spell     ðe se maga fremede,
rodera rædend,     ða ðu aræfnan ne miht,
hreðre behabban,     hygeþances gleaw."
Þus Andreas     ondlangne dæg
herede hleoðorcwidum     haliges lare,
820oððæt hine semninga     slæp ofereode
on hronrade     heofoncyninge neh.
Ða gelædan het     lifes brytta
ofer yða geþræc     englas sine,
fæðmum ferigean     on fæder wære
825leofne mid lissum     ofer lagufæsten,
oððæt sæwerige     slæp ofereode.
Þurh lyftgelac     on land becwom
to þære ceastre     þe him cining engla
    ða þa aras siðigean,
830eadige on upweg,     eðles neosan.
Leton þone halgan     be herestræte
swefan on sybbe     under swegles hleo,
bliðne bidan     burhwealle neh,
his niðhetum,     nihtlangne fyrst,
835oðþæt dryhten forlet     dægcandelle
scire scinan.     Sceadu sweðerodon,
wonn under wolcnum.     Þa com wederes blæst,
hador heofonleoma,     ofer hofu blican.
Onwoc þa wiges heard,     (wang sceawode),
840fore burggeatum.     Beorgas steape,
hleoðu hlifodon,     ymbe harne stan
tigelfagan trafu,     torras stodon,
windige weallas.     Þa se wisa oncneow
þæt he Marmedonia     mægðe hæfde
845siðe gesohte,     swa him sylf bebead,
þa he him fore gescraf,     fæder mancynnes.
Geseh he þa on greote     gingran sine,
beornas beadurofe,     biryhte him
swefan on slæpe.     He sona ongann
850wigend weccean,     ond worde cwæð:
"Ic eow secgan mæg     soð orgete,
þæt us gystrandæge     on geofones stream
ofer arwelan     æðeling ferede.
In þam ceole wæs     cyninga wuldor,
855waldend werðeode.     Ic his word oncneow,
þeh he his mægwlite     bemiðen hæfde."
Him þa æðelingas     ondsweorodon,
geonge gencwidum,     gastgerynum:
"We ðe, Andreas,     eaðe gecyðað
860sið userne,     þæt ðu sylfa miht
ongitan gleawlice     gastgehygdum.
Us sæwerige     slæp ofereode.
Þa comon earnas     ofer yða wylm
faran on flyhte,     feðerum hremige,
865us ofslæpendum     sawle abrugdon,
mid gefean feredon     flyhte on lyfte,
brehtmum bliðe,     beorhte ond liðe.
Lissum lufodon     ond in lofe wunedon,
þær wæs singal sang     ond swegles gong,
870wlitig weoroda heap     ond wuldres þreat.
Utan ymbe æðelne     englas stodon,
þegnas ymb þeoden,     þusendmælum,
heredon on hehðo     halgan stefne
dryhtna dryhten.     Dream wæs on hyhte.
875We ðær heahfæderas     halige oncneowon
ond martyra     mægen unlytel,
sungon sigedryhtne     soðfæstlic lof,
dugoð domgeorne.     Þær wæs Dauid mid,
eadig oretta,     Essages sunu,
880for Crist cumen,     cining Israhela.
Swylce we gesegon     for suna meotudes,
æðelum ecne,     eowic standan,
twelfe getealde,     tireadige hæleð.
Eow þegnodon     þrymsittende,
885halige heahenglas.     Ðam bið hæleða well
þe þara blissa     brucan moton.
Þær wæs wuldres wynn,     wigendra þrym,
æðelic onginn,     næs þær ænigum gewinn.
Þam bið wræcsið witod,     wite geopenad,
890þe þara gefeana sceal     fremde weorðan,
hean hwearfian,     þonne heonon gangaþ."
Þa wæs modsefa     myclum geblissod
haliges on hreðre,     syðþan hleoðorcwide
gingran gehyrdon,     þæt hie god wolde
895onmunan swa mycles     ofer menn ealle,
ond þæt word gecwæð     wigendra hleo:
"Nu ic, god dryhten,     ongiten hæbbe
þæt ðu on faroðstræte     feor ne wære,
cyninga wuldur,     þa ic on ceol gestah,
900ðeh ic on yðfare,     engla þeoden,
gasta geocend,     ongitan ne cuðe.
Weorð me nu milde,     meotud ælmihtig,
bliðe, beorht cyning!     Ic on brimstreame
spræc worda worn,     wat æfter nu
905hwa me wyrðmyndum     on wudubate
ferede ofer flodas.     Þæt is frofre gast
hæleða cynne.     Þær is help gearu,
milts æt mærum,     manna gehwylcum,
sigorsped geseald,     þam þe seceð to him."
910Ða him fore eagum     onsyne wearð
æðeling oðywed     in þa ilcan tid,
cining cwicera gehwæs,     þurh cnihtes had.
Þa he worde cwæð,     wuldres aldor:
"Wes ðu, Andreas, hal,     mid þas willgedryht,
915ferðgefeonde!     Ic þe friðe healde,
þæt þe ne moton     mangeniðlan,
grame grynsmiðas,     gaste gesceððan."
Feoll þa to foldan,     frioðo wilnode
wordum wis hæleð,     winedryhten frægn:
920"Hu geworhte ic þæt,     waldend fira,
synnig wið seolfne,     sawla nergend,
þæt ic þe swa godne     ongitan ne meahte
on wægfære,     þær ic worda gespræc
minra for meotude     ma þonne ic sceolde?"
925Him andswarode     ealwalda god:
"No ðu swa swiðe     synne gefremedest
swa ðu in Achaia     ondsæc dydest,
ðæt ðu on feorwegas     feran ne cuðe
ne in þa ceastre     becuman mehte,
930þing gehegan     þreora nihta
fyrstgemearces,     swa ic þe feran het
ofer wega gewinn.     Wast nu þe gearwor
þæt ic eaðe mæg     anra gehwylcne
fremman ond fyrþran     freonda minra
935on landa gehwylc,     þær me leofost bið.
Aris nu hrædlice,     ræd ædre ongit,
beorn gebledsod,     swa þe beorht fæder
geweorðað wuldorgifum     to widan aldre,
cræfte ond mihte.     Ðu in þa ceastre gong
940under burglocan,     þær þin broðor is.
Wat ic Matheus     þurh mænra hand
hrinen heorudolgum,     heafodmagan
searonettum beseted.     Þu hine secan scealt,
leofne alysan     of laðra hete,
945ond eal þæt mancynn     þe him mid wunige,
elþeodigra     inwitwrasnum,
bealuwe gebundene.     Him sceal bot hraðe
weorþan in worulde     ond in wuldre lean,
swa ic him sylfum ær     secgende wæs.
950Nu ðu, Andreas, scealt     edre geneðan
in gramra gripe.     Is þe guð weotod,
heardum heoruswengum     scel þin hra dæled
wundum weorðan,     wættre geliccost
faran flode blod.     Hie þin feorh ne magon
955deaðe gedælan,     þeh ðu drype ðolie,
synnigra slege.     Ðu þæt sar aber;
ne læt þe ahweorfan     hæðenra þrym,
grim gargewinn,     þæt ðu gode swice,
dryhtne þinum.     Wes a domes georn;
960læt ðe on gemyndum     hu þæt manegum wearð
fira gefrege     geond feala landa,
þæt me bysmredon     bennum fæstne
weras wansælige.     Wordum tyrgdon,
slogon ond swungon,     synnige ne mihton
965þurh sarcwide     soð gecyðan.
Þa ic mid Iudeum     gealgan þehte,
(rod wæs aræred),     þær rinca sum
of minre sidan     swat ut forlet,
dreor to foldan.     Ic adreah feala
970yrmþa ofer eorðan.     Wolde ic eow on ðon
þurh bliðne hige     bysne onstellan,
swa on ellþeode     ywed wyrðeð.
Manige syndon     in þysse mæran byrig
þara þe ðu gehweorfest     to heofonleohte
975þurh minne naman,     þeah hie morðres feala
in fyrndagum     gefremed habban."
Gewat him þa se halga     heofonas secan,
eallra cyninga cining,     þone clænan ham,
eaðmedum upp,     þær is ar gelang
980fira gehwylcum,     þam þe hie findan cann.
Ða wæs gemyndig     modgeþyldig,
beorn beaduwe heard,     eode in burh hraðe,
anræd oretta,     elne gefyrðred,
maga mode rof,     meotude getreowe,
985stop on stræte,     (stig wisode),
swa him nænig gumena     ongitan ne mihte,
synfulra geseon.     Hæfde sigora weard
on þam wangstede     wære betolden
leofne leodfruman     mid lofe sinum.
990Hæfde þa se æðeling     in geþrungen,
Cristes cempa,     carcerne neh.
Geseh he hæðenra     hloð ætgædere,
fore hlindura     hyrdas standan,
seofone ætsomne.     Ealle swylt fornam,
995druron domlease.     Deaðræs forfeng
hæleð heorodreorige.     Ða se halga gebæd
bilwytne fæder,     breostgehygdum
herede on hehðo     heofoncyninges þrym,
godes dryhtendom.     Duru sona onarn
1000þurh handhrine     haliges gastes,
ond þær in eode,     elnes gemyndig,
hæle hildedeor.     Hæðene swæfon,
dreore druncne,     deaðwang rudon.
Geseh he Matheus     in þam morðorcofan,
1005hæleð higerofne     under heolstorlocan,
secgan dryhtne lof,     domweorðinga
engla ðeodne.     He ðær ana sæt
geohðum geomor     in þam gnornhofe.
Geseh þa under swegle     swæsne geferan,
1010halig haligne.     Hyht wæs geniwad.
Aras þa togenes,     gode þancade
þæs ðe hie onsunde     æfre moston
geseon under sunnan.     Syb wæs gemæne
bam þam gebroðrum,     blis edniwe.
1015Æghwæðer oðerne     earme beþehte,
cyston hie ond clypton.     Criste wæron begen
leofe on mode.     Hie leoht ymbscan
halig ond heofontorht.     Hreðor innan wæs
wynnum awelled.     Þa worde ongan
1020ærest Andreas     æðelne geferan
on clustorcleofan     mid cwide sinum
gretan godfyrhtne,     sæde him guðgeðingu,
feohtan fara monna:     "Nu is þis folc on luste,
hæleð hyder on    
1025gewyrht     eardes neosan."
Æfter þyssum wordum     wuldres þegnas,
begen þa gebroðor,     to gebede hyldon,
sendon hira bene     fore bearn godes.
Swylce se halga     in þam hearmlocan
1030his god grette     ond him geoce bæd,
hælend helpe,     ær þan hra crunge
fore hæðenra     hildeþrymme,
ond þa gelædde     of leoðobendum
fram þam fæstenne     on frið dryhtnes
1035tu ond hundteontig     geteled rime,
swylce feowertig,    
generede fram niðe,     (þær he nænigne forlet
under burglocan     bennum fæstne),
ond þær wifa þa gyt,     weorodes to eacan,
1040anes wana þe fiftig    
forhte gefreoðode.     Fægen wæron siðes,
lungre leordan,     nalas leng bidon
in þam gnornhofe     guðgeþingo.
Gewat þa Matheus     menigo lædan
1045on gehyld godes,     swa him se halga bebead.
Weorod on wilsið     wolcnum beþehte,
þe læs him scyldhatan     scyððan comon
mid earhfare,     ealdgeniðlan.
Þær þa modigan mid him     mæðel gehedan,
1050treowgeþoftan,     ær hie on tu hweorfan.
Ægðer þara eorla     oðrum trymede
heofonrices hyht,     helle witu
wordum werede.     Swa ða wigend mid him,
hæleð higerofe,     halgum stefnum
1055cempan coste     cyning weorðadon,
wyrda waldend,     þæs wuldres ne bið
æfre mid eldum     ende befangen.
Gewat him þa Andreas     inn on ceastre
glædmod gangan,     to þæs ðe he gramra gemot,
1060fara folcmægen,     gefrægen hæfde,
oððæt he gemette     be mearcpaðe
standan stræte neah     stapul ærenne.
Gesæt him þa be healfe,     hæfde hluttre lufan,
ece upgemynd     engla blisse;
1065þanon basnode     under burhlocan
hwæt him guðweorca     gifeðe wurde.
Þa gesamnedon     side herigeas,
folces frumgaras.     To þam fæstenne
wærleasra werod     wæpnum comon,
1070hæðne hildfrecan,     to þæs þa hæftas ær
under hlinscuwan     hearm þrowedon.
Wendan ond woldon     wiðerhycgende
þæt hie on elþeodigum     æt geworhton,
weotude wiste.     Him seo wen gelah,
1075syððan mid corðre     carcernes duru
eorre æscberend     opene fundon,
onhliden hamera geweorc,     hyrdas deade.
Hie þa unhyðige     eft gecyrdon,
luste belorene,     laðspell beran,
1080sægdon þam folce     þæt ðær feorrcundra,
ellreordigra,     ænigne to lafe
in carcerne     cwicne ne gemetton,
ah þær heorodreorige     hyrdas lagan,
gæsne on greote,     gaste berofene,
1085fægra flæschaman.     Þa wearð forht manig
for þam færspelle     folces ræswa,
hean, hygegeomor,     hungres on wenum,
blates beodgastes.     Nyston beteran ræd,
þonne hie þa belidenan     him to lifnere
1090deade gefeormedon.     Duruþegnum wearð
in ane tid     eallum ætsomne
þurh heard gelac     hildbedd styred.
Ða ic lungre gefrægn     leode tosomne
burgwaru bannan.     Beornas comon,
1095wiggendra þreat,     wicgum gengan,
on mearum modige,     mæðelhegende,
æscum dealle.     Þa wæs eall geador
to þam þingstede     þeod gesamnod.
Leton him þa betweonum     taan wisian
1100hwylcne hira ærest     oðrum sceolde
to foddurþege     feores ongyldan;
hluton hellcræftum,     hæðengildum
teledon betwinum.     Ða se tan gehwearf
efne ofer ænne     ealdgesiða,
1105se wæs uðweota     eorla dugoðe,
heriges on ore.     Hraðe siððan wearð
fetorwrasnum fæst,     feores orwena.
Cleopode þa collenferhð     cearegan reorde,
cwæð he his sylfes sunu     syllan wolde
1110on æhtgeweald,     eaforan geongne,
lifes to lisse.     Hie ða lac hraðe
þegon to þance.     Þeod wæs oflysted,
metes modgeomre,     næs him to maðme wynn,
hyht to hordgestreonum.     Hungre wæron
1115þearle geþreatod,     swa se ðeodsceaða
reow ricsode.     Þa wæs rinc manig,
guðfrec guma,     ymb þæs geongan feorh
breostum onbryrded.     To þam beadulace
wæs þæt weatacen     wide gefrege,
1120geond þa burh bodad     beorne manegum,
þæt hie þæs cnihtes cwealm     corðre gesohton,
duguðe ond eogoðe,     dæl onfengon
lifes to leofne.     Hie lungre to þæs,
hæðene herigweardas,     here samnodan
1125ceastrewarena.     Cyrm upp astah
ða se geonga ongann     geomran stefne,
gehæfted for herige,     hearmleoð galan,
freonda feasceaft,     friðes wilnian.
Ne mihte earmsceapen     are findan,
1130freoðe æt þam folce,     þe him feores wolde,
ealdres geunnan.     Hæfdon æglæcan
sæcce gesohte.     Sceolde sweordes ecg,
scerp ond scurheard,     of sceaðan folme,
fyrmælum fag,     feorh acsigan.
1135Ða þæt Andrea     earmlic þuhte,
þeodbealo þearlic     to geðolianne,
þæt he swa unscyldig     ealdre sceolde
lungre linnan.     Wæs se leodhete
þrist ond þrohtheard.     Þrymman sceocan,
1140modige maguþegnas,     morðres on luste,
woldon æninga,     ellenrofe,
on þam hysebeorðre     heafolan gescenan,
garum agetan.     Hine god forstod,
halig of hehðo,     hæðenum folce.
1145Het wæpen wera     wexe gelicost
on þam orlege     eall formeltan,
þy læs scyldhatan     sceððan mihton,
egle ondsacan,     ecga þryðum.
Swa wearð alysed     of leodhete,
1150geong of gyrne.     Gode ealles þanc,
dryhtna dryhtne,     þæs ðe he dom gifeð
gumena gehwylcum,     þara þe geoce to him
seceð mid snytrum.     Þær bið symle gearu
freod unhwilen,     þam þe hie findan cann.
1155Þa wæs wop hæfen     in wera burgum,
hlud heriges cyrm.     Hreopon friccan,
mændon meteleaste,     meðe stodon,
hungre gehæfte.     Hornsalu wunedon,
weste winræced,     welan ne benohton
1160beornas to brucanne     on þa bitran tid,
gesæton searuþancle     sundor to rune
ermðu eahtigan.     Næs him to eðle wynn.
Fregn þa gelome     freca oðerne:
"Ne hele se ðe hæbbe     holde lare,
1165on sefan snyttro!     Nu is sæl cumen,
þrea ormæte,     is nu þearf mycel
þæt we wisfæstra     wordum hyran."
Þa for þære dugoðe     deoful ætywde,
wann ond wliteleas,     hæfde weriges hiw.
1170Ongan þa meldigan     morþres brytta,
hellehinca,     þone halgan wer
wiðerhycgende,     ond þæt word gecwæð:
"Her is gefered     ofer feorne weg
æðelinga sum     innan ceastre,
1175ellþeodigra,     þone ic Andreas
nemnan herde.     He eow neon gesceod
ða he aferede     of fæstenne
manncynnes ma     þonne gemet wære.
Nu ge magon eaðe     oncyðdæda
1180wrecan on gewyrhtum.     Lætað wæpnes spor
iren ecgheard,     ealdorgeard sceoran,
fæges feorhhord.     Gað fromlice
þæt ge wiðerfeohtend     wiges gehnægan."
Him þa Andreas     agef ondsware:
1185"Hwæt, ðu þristlice     þeode lærest,
bældest to beadowe!     Wæst þe bæles cwealm,
hatne in helle,     ond þu here fysest,
feðan to gefeohte.     Eart ðu fag wið god,
dugoða demend.     Hwæt, ðu deofles stræl,
1190icest þine yrmðo.     Ðe se ælmihtiga
heanne gehnægde,     ond on heolstor besceaf,
þær þe cyninga cining     clamme belegde,
ond þe syððan a     Satan nemdon,
ða ðe dryhtnes a     deman cuðon."
1195Ða gyt se wiðermeda     wordum lærde
folc to gefeohte,     feondes cræfte:
"Nu ge gehyrað     hæleða gewinnan,
se ðyssum herige mæst     hearma gefremede.
Ðæt is Andreas,     se me on fliteð
1200wordum wrætlicum     for wera menigo."
Ða wæs beacen boden     burhsittendum.
Ahleopon hildfrome     heriges brehtme
ond to weallgeatum     wigend þrungon,
cene under cumblum,     corðre mycle
1205to ðam orlege,     ordum ond bordum.
Þa worde cwæð     weoroda dryhten,
meotud mihtum swið     sægde his magoþegne:
"Scealt ðu, Andreas,     ellen fremman!
Ne mið ðu for menigo,     ah þinne modsefan
1210staðola wið strangum!     Nis seo stund latu
þæt þe wælreowe     witum belecgaþ,
cealdan clommum.     Cyð þe sylfne,
herd hige þinne,     heortan staðola,
þæt hie min on ðe     mægen oncnawan.
1215Ne magon hie ond ne moton     ofer mine est
þinne lichoman,     lehtrum scyldige,
deaðe gedælan,     ðeah ðu drype þolige,
mirce manslaga.     Ic þe mid wunige."
Æfter þam wordum com     werod unmæte,
1220lyswe larsmeoðas,     mid lindgecrode,
bolgenmode;     bæron ut hræðe
ond þam halgan þær     handa gebundon.
Siþþan geypped wæs     æðelinga wynn,
ond hie andweardne     eagum meahton
1225gesion sigerofne,     þær wæs sec manig
on þam welwange     wiges oflysted
leoda duguðe.     Lyt sorgodon
hwylc him þæt edlean     æfter wurde.
Heton þa lædan     ofer landsceare,
1230ðragmælum teon,     torngeniðlan,
swa hie hit frecnost     findan meahton.
Drogon deormodne     æfter dunscræfum,
ymb stanhleoðo,     stærcedferþne,
efne swa wide swa     wegas to lagon,
1235enta ærgeweorc,     innan burgum,
stræte stanfage.     Storm upp aras
æfter ceasterhofum,     cirm unlytel
hæðnes heriges.     Wæs þæs halgan lic
sarbennum soden,     swate bestemed,
1240banhus abrocen.     Blod yðum weoll,
hatan heolfre.     Hæfde him on innan
ellen untweonde,     wæs þæt æðele mod
asundrad fram synnum,     þeah he sares swa feala
deopum dolgslegum     dreogan sceolde.
1245Swa wæs ealne dæg     oððæt æfen com
sigetorht swungen.     Sar eft gewod
ymb þæs beornes breost,     oðþæt beorht gewat
sunne swegeltorht     to sete glidan.
Læddan þa leode     laðne gewinnan
1250to carcerne.     He wæs Criste swa þeah
leof on mode.     Him wæs leoht sefa
halig heortan neh,     hige untyddre.
Þa se halga wæs     under heolstorscuwan,
eorl ellenheard,     ondlange niht
1255searoþancum beseted.     Snaw eorðan band
wintergeworpum.     Weder coledon
heardum hægelscurum,     swylce hrim ond forst,
hare hildstapan,     hæleða eðel
lucon, leoda gesetu.     Land wæron freorig
1260cealdum cylegicelum,     clang wæteres þrym
ofer eastreamas,     is brycgade
blæce brimrade.     Bliðheort wunode
eorl unforcuð,     elnes gemyndig,
þrist ond þrohtheard     in þreanedum
1265wintercealdan niht.     No on gewitte blon,
acol for þy egesan,     þæs þe he ær ongann,
þæt he a domlicost     dryhten herede,
weorðade wordum,     oððæt wuldres gim
heofontorht onhlad.     Ða com hæleða þreat
1270to ðære dimman ding,     duguð unlytel,
wadan wælgifre     weorodes brehtme.
Heton ut hræðe     æðeling lædan
in wraðra geweald,     wærfæstne hæleð.
Ða wæs eft swa ær     ondlangne dæg
1275swungen sarslegum.     Swat yðum weoll
þurh bancofan,     blodlifrum swealg,
hatan heolfre.     Hra weorces ne sann,
wundum werig.     Þa cwom wopes hring
þurh þæs beornes breost,     blat ut faran,
1280weoll waðuman stream,     ond he worde cwæð:
"Geseoh nu, dryhten god,     drohtað minne,
weoruda willgeofa!     þu wæst ond const
anra gehwylces     earfeðsiðas.
Ic gelyfe to ðe,     min liffruma,
1285þæt ðu mildheort me     for þinum mægenspedum,
nerigend fira,     næfre wille,
ece ælmihtig,     anforlætan,
swa ic þæt gefremme,     þenden feorh leofað,
min on moldan,     þæt ic, meotud, þinum
1290larum leofwendum     lyt geswice.
Þu eart gescyldend     wið sceaðan wæpnum,
ece eadfruma,     eallum þinum;
ne læt nu bysmrian     banan manncynnes,
facnes frumbearn,     þurh feondes cræft
1295leahtrum belecgan     þa þin lof berað."
Ða ðær ætywde     se atola gast,
wrað wærloga.     Wigend lærde
for þam heremægene     helle dioful
awerged in witum,     ond þæt word gecwæð:
1300"Sleað synnigne     ofer seolfes muð,
folces gewinnan!     Nu to feala reordaþ."
Þa wæs orlege     eft onhrered,
niwan stefne.     Nið upp aras
oþðæt sunne gewat     to sete glidan
1305under niflan næs.     Niht helmade,
brunwann oferbræd     beorgas steape,
ond se halga wæs     to hofe læded,
deor ond domgeorn,     in þæt dimme ræced;
sceal þonne in neadcofan     nihtlangne fyrst
1310wærfæst wunian     wic unsyfre.
Þa com seofona sum     to sele geongan,
atol æglæca     yfela gemyndig,
morðres manfrea     myrce gescyrded,
deoful deaðreow     duguðum bereafod,
1315ongan þa þam halgan     hospword sprecan:
"Hwæt hogodest ðu, Andreas,     hidercyme þinne
on wraðra geweald?     Hwæt is wuldor þin,
þe ðu oferhigdum     upp arærdest,
þa ðu goda ussa     gild gehnægdest?
1320Hafast nu þe anum     eall getihhad
land ond leode,     swa dyde lareow þin.
Cyneþrym ahof,     þam wæs Crist nama,
ofer middangeard,     þynden hit meahte swa.
Þone Herodes     ealdre besnyðede,
1325forcom æt campe     cyning Iudea,
rices berædde,     ond hine rode befealg,
þæt he on gealgan     his gast onsende.
Swa ic nu bebeode     bearnum minum,
þegnum þryðfullum,     ðæt hie ðe hnægen,
1330gingran æt guðe.     Lætað gares ord,
earh ættre gemæl,     in gedufan
in fæges ferð.     Gað fromlice,
ðæt ge guðfrecan     gylp forbegan."
Hie wæron reowe,     ræsdon on sona
1335gifrum grapum.     Hine god forstod,
staðulfæst steorend,     þurh his strangan miht.
Syððan hie oncneowon     Cristes rode
on his mægwlite,     mære tacen,
wurdon hie ða acle     on þam onfenge,
1340forhte, afærde,     ond on fleam numen.
Ongan eft swa ær     ealdgeniðla,
helle hæftling,     hearmleoð galan:
"Hwæt wearð eow swa rofum,     rincas mine,
lindgesteallan,     þæt eow swa lyt gespeow?"
1345Him þa earmsceapen     agef ondsware,
fah fyrnsceaþa,     ond his fæder oncwæð:
"Ne magan we him lungre     lað ætfæstan,
swilt þurh searwe.     Ga þe sylfa to!
Þær þu gegninga     guðe findest,
1350frecne feohtan,     gif ðu furður dearst
to þam anhagan     aldre geneðan.
We ðe magon eaðe,     eorla leofost,
æt þam secgplegan     selre gelæran;
ær ðu gegninga     guðe fremme,
1355wiges woman,     weald, hu ðe sæle
æt þam gegnslege.     Utan gangan eft,
þæt we bysmrigen     bendum fæstne,
oðwitan him his wræcsið.     Habbað word gearu
wið þam æglæcan     eall getrahtod!"
1360þa hleoðrade     hludan stefne,
witum bewæled,     ond þæt word gecwæð:
"þu þe, Andreas,     aclæccræftum
lange feredes!     Hwæt, ðu leoda feala
forleolce ond forlærdest!     Nu leng ne miht
1365gewealdan þy weorce.     Þe synd witu þæs grim
weotud be gewyrhtum.     Þu scealt werigmod,
hean, hroðra leas,     hearm þrowigan,
sare swyltcwale.     Secgas mine
to þam guðplegan     gearwe sindon,
1370þa þe æninga     ellenweorcum
unfyrn faca     feorh ætþringan.
Hwylc is þæs mihtig     ofer middangeard,
þæt he þe alyse     of leoðubendum,
manna cynnes,     ofer mine est?"
1375Him þa Andreas     agef ondsware:
"Hwæt, me eaðe     ælmihtig god,
niða neregend,     se ðe in niedum iu
gefæstnode     fyrnum clommum!
Þær ðu syððan a,     susle gebunden,
1380in wræc wunne,     wuldres blunne,
syððan ðu forhogedes     heofoncyninges word.
Þær wæs yfles or,     ende næfre
þines wræces weorðeð.     Ðu scealt widan feorh
ecan þine yrmðu.     Þe bið a symble
1385of dæge on dæg     drohtaþ strengra."
Ða wearð on fleame     se ðe ða fæhðo iu
wið god geara     grimme gefremede.
Com þa on uhtan     mid ærdæge
hæðenra hloð     haliges neosan
1390leoda weorude.     Heton lædan ut
þrohtheardne þegn     þriddan siðe,
woldon aninga     ellenrofes
mod gemyltan.     Hit ne mihte swa!
Ða wæs niowinga     nið onhrered,
1395heard ond hetegrim.     Wæs se halga wer
sare geswungen,     searwum gebunden,
dolgbennum þurhdrifen,     ðendon dæg lihte.
Ongan þa geomormod     to gode cleopian,
heard of hæfte,     halgan stefne
1400weop werigferð,     ond þæt word gecwæð:
"Næfre ic geferde     mid frean willan
under heofonhwealfe     heardran drohtnoð,
þær ic dryhtnes æ     deman sceolde.
Sint me leoðu tolocen,     lic sare gebrocen,
1405banhus blodfag,     benne weallað,
seonodolg swatige.     Hwæt, ðu sigora weard,
dryhten hælend,     on dæges tide
mid Iudeum     geomor wurde
ða ðu of gealgan,     god lifigende,
1410fyrnweorca frea,     to fæder cleopodest,
cininga wuldor,     ond cwæde ðus:
'Ic ðe, fæder engla,     frignan wille,
lifes leohtfruma,     hwæt forlætest ðu me?'
Ond ic nu þry dagas     þolian sceolde
1415wælgrim witu.     Bidde ic, weoroda god,
þæt ic gast minne     agifan mote,
sawla symbelgifa,     on þines sylfes hand.
Ðu ðæt gehete     þurh þin halig word,
þa ðu us twelfe     trymman ongunne,
1420þæt us heterofra     hild ne gesceode,
ne lices dæl     lungre oððeoded,
ne synu ne ban     on swaðe lagon,
ne loc of heafde     to forlore wurde,
gif we þine lare     læstan woldon.
1425Nu sint sionwe toslopen,     is min swat adropen,
licgað æfter lande     loccas todrifene,
fex on foldan.     Is me feorhgedal
leofre mycle     þonne þeos lifcearo."
Him þa stefn oncwæð,     stiðhycgendum,
1430wuldorcyninges     word hloðrode:
"Ne wep þone wræcsið,     wine leofesta,
nis þe to frecne.     Ic þe friðe healde,
minre mundbyrde     mægene besette.
Me is miht ofer eall,    
1435sigorsped geseald.     Soð þæt gecyðeð
mænig æt meðle     on þam myclan dæge,
þæt ðæt geweorðeð,     þæt ðeos wlitige gesceaft,
heofon ond eorðe,     hreosaþ togadore,
ær awæged sie     worda ænig
1440þe ic þurh minne muð     meðlan onginne.
Geseoh nu seolfes swæðe,     swa þin swat aget
þurh bangebrec     blodige stige,
lices lælan.     No þe laðes ma
þurh daroða gedrep     gedon motan,
1445þa þe heardra mæst     hearma gefremedan."
Þa on last beseah     leoflic cempa
æfter wordcwidum     wuldorcyninges.
Geseh he geblowene     bearwas standan
blædum gehrodene,     swa he ær his blod aget.
1450Ða worde cwæð     wigendra hleo:
"Sie ðe ðanc ond lof,     þeoda waldend,
to widan feore     wuldor on heofonum,
ðæs ðu me on sare,     sigedryhten min,
ellþeodigne,     an ne forlæte."
1455Swa se dædfruma     dryhten herede
halgan stefne     oððæt hador sægl
wuldortorht gewat     under waðu scriðan.
Þa þa folctogan     feorðan siðe,
egle ondsacan,     æðeling læddon
1460to þam carcerne,     woldon cræfta gehygd,
magorædendes     mod oncyrran
on þære deorcan niht.     Þa com dryhten god
in þæt hlinræced,     hæleða wuldor,
ond þa wine synne     wordum grette
1465ond frofre gecwæð,     fæder manncynnes,
lifes lareow,     heht his lichoman
hales brucan:     "Ne scealt ðu in henðum a leng
searohæbbendra     sar þrowian."
Aras þa mægene rof,     sægde meotude þanc,
1470hal of hæfte     heardra wita.
Næs him gewemmed wlite,     ne wloh of hrægle
lungre alysed,     ne loc of heafde,
ne ban gebrocen,     ne blodig wund
lice gelenge,     ne laðes dæl,
1475þurh dolgslege     dreore bestemed,
ac wæs eft swa ær     þurh þa æðelan miht
lof lædende,     ond on his lice trum.
Hwæt, ic hwile nu     haliges lare,
leoðgiddinga,     lof þæs þe worhte,
1480wordum wemde,     wyrd undyrne
ofer min gemet.     Mycel is to secganne,
langsum leornung,     þæt he in life adreag,
eall æfter orde.     Þæt scell æglæwra
mann on moldan     þonne ic me tælige
1485findan on ferðe,     þæt fram fruman cunne
eall þa earfeðo     þe he mid elne adreah,
grimra guða.     Hwæðre git sceolon
lytlum sticcum     leoðworda dæl
furður reccan.     Þæt is fyrnsægen,
1490hu he weorna feala     wita geðolode,
heardra hilda,     in þære hæðenan byrig.
He be wealle geseah     wundrum fæste
under sælwage     sweras unlytle,
stapulas standan,     storme bedrifene,
1495eald enta geweorc.     He wið anne þæra,
mihtig ond modrof,     mæðel gehede,
wis, wundrum gleaw,     word stunde ahof:
"Geher ðu, marmanstan,     meotudes rædum,
fore þæs onsyne     ealle gesceafte
1500forhte geweorðað,     þonne hie fæder geseoð
heofonas ond eorðan     herigea mæste
on middangeard     mancynn secan.
Læt nu of þinum staþole     streamas weallan,
ea inflede,     nu ðe ælmihtig
1505hateð, heofona cyning,     þæt ðu hrædlice
on þis fræte folc     forð onsende
wæter widrynig     to wera cwealme,
geofon geotende.     Hwæt, ðu golde eart,
sincgife, sylla!     On ðe sylf cyning
1510wrat, wuldres god,     wordum cyðde
recene geryno,     ond ryhte æ
getacnode     on tyn wordum,
meotud mihtum swið.     Moyse sealde,
swa hit soðfæste     syðþan heoldon,
1515modige magoþegnas,     magas sine,
godfyrhte guman,     Iosua ond Tobias.
Nu ðu miht gecnawan     þæt þe cyning engla
gefrætwode     furður mycle
giofum geardagum     þonne eall gimma cynn.
1520Þurh his halige hæs     þu scealt hræðe cyðan
gif ðu his ondgitan     ænige hæbbe."
Næs þa wordlatu     wihte þon mare
þæt se stan togan.     Stream ut aweoll,
fleow ofer foldan.     Famige walcan
1525mid ærdæge     eorðan þehton,
myclade mereflod.     Meoduscerwen wearð
æfter symbeldæge,     slæpe tobrugdon
searuhæbbende.     Sund grunde onfeng,
deope gedrefed.     Duguð wearð afyrhted
1530þurh þæs flodes fær.     Fæge swulton,
geonge on geofene     guðræs fornam
þurh sealtne weg.     Þæt wæs sorgbyrþen,
biter beorþegu.     Byrlas ne gældon,
ombehtþegnas.     Þær wæs ælcum genog
1535fram dæges orde     drync sona gearu.
Weox wæteres þrym.     Weras cwanedon,
ealde æscberend.     Wæs him ut myne
fleon fealone stream,     woldon feore beorgan,
to dunscræfum     drohtað secan,
1540eorðan ondwist.     Him þæt engel forstod,
se ða burh oferbrægd     blacan lige,
hatan heaðowælme.     Hreoh wæs þær inne
beatende brim.     Ne mihte beorna hloð
of þam fæstenne     fleame spowan.
1545Wægas weoxon,     wadu hlynsodon,
flugon fyrgnastas,     flod yðum weoll.
Ðær wæs yðfynde     innan burgum
geomorgidd wrecen.     Gehðo mændan
forhtferð manig,     fusleoð golon.
1550Egeslic æled     eagsyne wearð,
heardlic hereteam,     hleoðor gryrelic.
Þurh lyftgelac     leges blæstas
weallas ymbwurpon,     wæter mycladon.
Þær wæs wop wera     wide gehyred,
1555earmlic ylda gedræg.     Þa þær an ongann,
feasceaft hæleð,     folc gadorigean,
hean, hygegeomor,     heofende spræc:
"Nu ge magon sylfe     soð gecnawan,
þæt we mid unrihte     ellþeodigne
1560on carcerne     clommum belegdon,
witebendum.     Us seo wyrd scyðeð,
heard ond hetegrim.     Þæt is her swa cuð,
is hit mycle selre,     þæs þe ic soð talige,
þæt we hine alysan     of leoðobendum,
1565ealle anmode,     (ofost is selost),
ond us þone halgan     helpe biddan,
geoce ond frofre.     Us bið gearu sona
sybb æfter sorge,     gif we secaþ to him."
Þa þær Andrea     orgete wearð
1570on fyrhðlocan     folces gebæro,
þær wæs modigra     mægen forbeged,
wigendra þrym.     Wæter fæðmedon,
fleow firgendstream,     flod wæs on luste,
oþþæt breost oferstag,     brim weallende,
1575eorlum oð exle.     Þa se æðeling het
streamfare stillan,     stormas restan
ymbe stanhleoðu.     Stop ut hræðe
cene collenferð,     carcern ageaf,
gleawmod, gode leof.     Him wæs gearu sona
1580þurh streamræce     stræt gerymed.
Smeolt wæs se sigewang,     symble wæs dryge
folde fram flode,     swa his fot gestop.
Wurdon burgware     bliðe on mode,
ferhðgefeonde.     Þa wæs forð cumen
1585geoc æfter gyrne.     Geofon swaðrode
þurh haliges hæs,     hlyst yst forgeaf,
brimrad gebad.     Þa se beorg tohlad,
eorðscræf egeslic,     ond þær in forlet
flod fæðmian,     fealewe wægas,
1590geotende gegrind     grund eall forswealg.
Nalas he þær yðe     ane bisencte,
ach þæs weorodes eac     ða wyrrestan,
faa folcsceaðan,     feowertyne
gewiton mid þy wæge     in forwyrd sceacan
1595under eorþan grund.     Þa wearð acolmod,
forhtferð manig     folces on laste.
Wendan hie wifa     ond wera cwealmes,
þearlra geþinga     ðrage hnagran,
syððan mane faa,     morðorscyldige,
1600guðgelacan     under grund hruron.
Hie ða anmode     ealle cwædon:
"Nu is gesyne     ðæt þe soð meotud,
cyning eallwihta,     cræftum wealdeð,
se ðisne ar     hider onsende
1605þeodum to helpe.     Is nu þearf mycel
þæt we gumcystum     georne hyran."
Þa se halga ongann     hæleð blissigean,
wigendra þreat     wordum retan:
"Ne beoð ge to forhte,     þeh þe fell curen
1610synnigra cynn.     Swylt þrowode,
witu be gewyrhtum.     Eow is wuldres leoht
torht ontyned,     gif ge teala hycgað."
Sende þa his bene     fore bearn godes,
bæd haligne     helpe gefremman
1615gumena geogoðe,     þe on geofene ær
þurh flodes fæðm     feorh gesealdon,
ðæt þa gastas,     gode orfeorme,
in wita forwyrd,     wuldre bescyrede,
in feonda geweald     gefered ne wurdan.
1620Þa ðæt ærende     ealwealdan gode
æfter hleoðorcwidum     haliges gastes
wæs on þanc sprecen,     ðeoda ræswan.
Het þa onsunde     ealle arisan,
geonge of greote,     þa ær geofon cwealde.
1625Þa þær ofostlice     upp astodon
manige on meðle,     mine gefrege,
eaforan unweaxne,     ða wæs eall eador
leoðolic ond gastlic,     þeah hie lungre ær
þurh flodes fær     feorh aleton.
1630Onfengon fulwihte     ond freoðuwære,
wuldres wedde     witum aspedde,
mundbyrd meotudes.     Þa se modiga het,
cyninges cræftiga,     ciricean getimbran,
gerwan godes tempel,     þær sio geogoð aras
1635þurh fæder fulwiht     ond se flod onsprang.
Þa gesamnodon     secga þreate
weras geond þa winburg     wide ond side,
eorlas anmode,     ond hira idesa mid,
cwædon holdlice     hyran woldon,
1640onfon fromlice     fullwihtes bæð
dryhtne to willan,     ond diofolgild,
ealde eolhstedas,     anforlætan.
Þa wæs mid þy folce     fulwiht hæfen,
æðele mid eorlum,     ond æ godes
1645riht aræred,     ræd on lande
mid þam ceasterwarum,     cirice gehalgod.
Þær se ar godes     anne gesette,
wisfæstne wer,     wordes gleawne,
in þære beorhtan byrig     bisceop þam leodum,
1650ond gehalgode     fore þam heremægene
þurh apostolhad,     Platan nemned,
þeodum on þearfe,     ond þriste bebead
þæt hie his lare     læston georne,
feorhræd fremedon.     Sægde his fusne hige,
1655þæt he þa goldburg     ofgifan wolde,
secga seledream     ond sincgestreon,
beorht beagselu,     ond him brimþisan
æt sæs faroðe     secan wolde.
Þæt wæs þam weorode     weorc to geþoligenne,
1660þæt hie se leodfruma     leng ne wolde
wihte gewunian.     Þa him wuldres god
on þam siðfæte     sylfum ætywde,
ond þæt word gecwæð,     weoruda dryhten:
"folc of firenum?     Is him fus hyge
1665gað geomriende,     geohðo mænað
weras wif samod.     Hira wop becom,
murnende mod    
    fore sneowan.
Ne scealt ðu þæt eowde     anforlætan
1670on swa niowan gefean,     ah him naman minne
on ferðlocan     fæste getimbre.
Wuna in þære winbyrig,     wigendra hleo,
salu sinchroden,     seofon nihta fyrst.
Syððan ðu mid mildse     minre ferest."
1675Þa eft gewat     oðre siðe
modig, mægene rof,     Marmedonia
ceastre secan.     Cristenra weox
word ond wisdom,     syððan wuldres þegn,
æþelcyninges ar,     eagum sawon.
1680Lærde þa þa leode     on geleafan weg,
trymede torhtlice,     tireadigra
wenede to wuldre     weorod unmæte,
to þam halgan ham     heofona rices,
þær fæder ond sunu     ond frofre gast
1685in þrinnesse     þrymme wealdeð
in woruld worulda     wuldorgestealda.
Swylce se halga     herigeas þreade,
deofulgild todraf     ond gedwolan fylde.
Þæt wæs Satane     sar to geþolienne,
1690mycel modes sorg,     þæt he ða menigeo geseah
hweorfan higebliðe     fram helltrafum
þurh Andreas     este lare
to fægeran gefean,     þær næfre feondes ne bið,
gastes gramhydiges,     gang on lande.
1695Þa wæron gefylde     æfter frean dome
dagas on rime,     swa him dryhten bebead,
þæt he þa wederburg     wunian sceolde.
Ongan hine þa fysan     ond to flote gyrwan,
blissum hremig,     wolde on brimþisan
1700Achaie     oðre siðe
sylfa gesecan,     þær he sawulgedal,
beaducwealm gebad.     Þæt þam banan ne wearð
hleahtre behworfen,     ah in helle ceafl
sið asette,     ond syððan no,
1705fah, freonda leas,     frofre benohte.
Ða ic lædan gefrægn     leoda weorode
leofne lareow     to lides stefnan,
mæcgas modgeomre.     Þær manegum wæs
hat æt heortan     hyge weallende.
1710Hie ða gebrohton     æt brimes næsse
on wægþele     wigan unslawne.
Stodon him ða on ofre     æfter reotan
þendon hie on yðum     æðelinga wunn
ofer seolhpaðu     geseon mihton,
1715ond þa weorðedon     wuldres agend,
cleopodon on corðre,     ond cwædon þus:
"An is ece god     eallra gesceafta!
Is his miht ond his æht     ofer middangeard
breme gebledsod,     ond his blæd ofer eall
1720in heofonþrymme     halgum scineð,
wlitige on wuldre     to widan ealdre,
ece mid englum.     Þæt is æðele cyning!"