Elene

Verse Indeterminate Saxon

þa wæs agangen     geara hwyrftum
tu hund ond þreo     geteled rimes,
swylce XXX eac,     þinggemearces,
wintra for worulde,     þæs þe wealdend god
5acenned wearð,     cyninga wuldor,
in middangeard     þurh mennisc heo,
soðfæstra leoht.     Þa wæs syxte gear
Constantines     caserdomes,
þæt he Romwara     in rice wearð
10ahæfen, hildfruma,     to hereteman.
Wæs se leodhwata     lindgeborga
eorlum arfæst.     æðelinges weox
rice under roderum.     He wæs riht cyning,
guðweard gumena.     Hine god trymede
15mærðum ond mihtum,     þæt he manegum wearð
geond middangeard     mannum to hroðer,
werþeodum to wræce,     syððan wæpen ahof
wið hetendum.     Him wæs hild boden,
wiges woma.     Werod samnodan
20Huna leode     ond Hreðgotan,
foron fyrdhwate     Francan ond Hugas.
Wæron hwate weras,    
gearwe to guðe.     Garas lixtan,
wriðene wælhlencan.     Wordum ond bordum
25hofon herecombol.     Þa wæron heardingas
sweotole gesamnod     ond eal sib geador.
For folca gedryht.     Fyrdleoð agol
wulf on wealde,     wælrune ne mað.
Urigfeðera     earn sang ahof,
30laðum on laste.     Lungre scynde
ofer burg enta     beaduþreata mæst,
hergum to hilde,     swylce Huna cyning
ymbsittendra     awer meahte
abannan to beadwe     burgwigendra.
35For fyrda mæst.     Feðan trymedon
eoredcestum,     þæt on ælfylce
deareðlacende     on Danubie,
stærcedfyrhðe,     stæðe wicedon
ymb þæs wæteres wylm.     Werodes breahtme
40woldon Romwara     rice geþringan,
hergum ahyðan.     Þær wearð Huna cyme
cuð ceasterwarum.     Þa se casere heht
ongean gramum     guðgelæcan
under earhfære     ofstum myclum
45bannan to beadwe,     beran ut þræce
rincas under roderum.     Wæron Romware,
secgas sigerofe,     sona gegearwod
wæpnum to wigge,     þeah hie werod læsse
hæfdon to hilde     þonne Huna cining;
50ridon ymb rofne,     þonne rand dynede,
campwudu clynede,     cyning þreate for,
herge to hilde.     Hrefen uppe gol,
wan ond wælfel.     Werod wæs on tyhte.
Hleopon hornboran,     hreopan friccan,
55mearh moldan træd.     Mægen samnode,
cafe to cease.     Cyning wæs afyrhted,
egsan geaclad,     siððan elþeodige,
Huna ond Hreða     here sceawede,
ðæt he on Romwara     rices ende
60ymb þæs wæteres stæð     werod samnode,
mægen unrime.     Modsorge wæg
Romwara cyning,     rices ne wende
for werodleste,     hæfde wigena to lyt,
eaxlgestealna     wið ofermægene,
65hrora to hilde.     Here wicode,
eorlas ymb æðeling,     egstreame neah
on neaweste     nihtlangne fyrst,
þæs þe hie feonda gefær     fyrmest gesægon.
Þa wearð on slæpe     sylfum ætywed
70þam casere,     þær he on corðre swæf,
sigerofum gesegen     swefnes woma.
Þuhte him wlitescyne     on weres hade
hwit ond hiwbeorht     hæleða nathwylc
geywed ænlicra     þonne he ær oððe sið
75gesege under swegle.     He of slæpe onbrægd,
eofurcumble beþeaht.     Him se ar hraðe,
wlitig wuldres boda,     wið þingode
ond be naman nemde,     (nihthelm toglad):
"Constantinus,     heht þe cyning engla,
80wyrda wealdend,     wære beodan,
duguða dryhten.     Ne ondræd þu ðe,
ðeah þe elþeodige     egesan hwopan,
heardre hilde.     Þu to heofenum beseoh
on wuldres weard,     þær ðu wraðe findest,
85sigores tacen."     He wæs sona gearu
þurh þæs halgan hæs,     hreðerlocan onspeon,
up locade,     swa him se ar abead,
fæle friðowebba.     Geseah he frætwum beorht
wliti wuldres treo     ofer wolcna hrof,
90golde geglenged,     (gimmas lixtan);
wæs se blaca beam     bocstafum awriten,
beorhte ond leohte:     "Mid þys beacne ðu
on þam frecnan fære     feond oferswiðesð,
geletest lað werod."     þa þæt leoht gewat,
95up siðode,     ond se ar somed,
on clænra gemang.     Cyning wæs þy bliðra
ond þe sorgleasra,     secga aldor,
on fyrhðsefan,     þurh þa fægeran gesyhð.
Heht þa onlice     æðelinga hleo,
100beorna beaggifa,     swa he þæt beacen geseah,
heria hildfruma,     þæt him on heofonum ær
geiewed wearð,     ofstum myclum,
Constantinus,     Cristes rode,
tireadig cyning,     tacen gewyrcan.
105Heht þa on uhtan     mid ærdæge
wigend wreccan,     ond wæpenþræce
hebban heorucumbul,     ond þæt halige treo
him beforan ferian     on feonda gemang,
beran beacen godes.     Byman sungon
110hlude for hergum.     Hrefn weorces gefeah,
urigfeðra,     earn sið beheold,
wælhreowra wig.     Wulf sang ahof,
holtes gehleða.     Hildegesa stod.
Þær wæs borda gebrec     ond beorna geþrec,
115heard handgeswing     ond herga gring,
syððan heo earhfære     ærest metton.
On þæt fæge folc     flana scuras,
garas ofer geolorand     on gramra gemang,
hetend heorugrimme,     hildenædran,
120þurh fingra geweald     forð onsendan.
Stopon stiðhidige,     stundum wræcon,
bræcon bordhreðan,     bil in dufan,
þrungon þræchearde.     Þa wæs þuf hafen,
segn for sweotum,     sigeleoð galen.
125Gylden grima,     garas lixtan
on herefelda.     Hæðene grungon,
feollon friðelease.     Flugon instæpes
Huna leode,     swa þæt halige treo
aræran heht     Romwara cyning,
130heaðofremmende.     Wurdon heardingas
wide towrecene.     Sume wig fornam.
Sume unsofte     aldor generedon
on þam heresiðe.     Sume healfcwice
flugon on fæsten     ond feore burgon
135æfter stanclifum,     stede weardedon
ymb Danubie.     Sume drenc fornam
on lagostreame     lifes æt ende.
Ða wæs modigra     mægen on luste,
ehton elþeoda     oð þæt æfen forð
140fram dæges orde.     Daroðæsc flugon,
hildenædran.     Heap wæs gescyrded,
laðra lindwered.     Lythwon becwom
Huna herges     ham eft þanon.
Þa wæs gesyne     þæt sige forgeaf
145Constantino     cyning ælmihtig
æt þam dægweorce,     domweorðunga,
rice under roderum,     þurh his rode treo.
Gewat þa heriga helm     ham eft þanon,
huðe hremig,     (hild wæs gesceaden),
150wigge geweorðod.     Com þa wigena hleo
þegna þreate     þryðbold secan,
beadurof cyning     burga neosan.
Heht þa wigena weard     þa wisestan
snude to sionoðe,     þa þe snyttro cræft
155þurh fyrngewrito     gefrigen hæfdon,
heoldon higeþancum     hæleða rædas.
Ða þæs fricggan ongan     folces aldor,
sigerof cyning,     ofer sid weorod,
wære þær ænig     yldra oððe gingra
160þe him to soðe     secggan meahte,
galdrum cyðan,     hwæt se god wære,
boldes brytta,     "þe þis his beacen wæs
þe me swa leoht oðywde     ond mine leode generede,
tacna torhtost,     ond me tir forgeaf,
165wigsped wið wraðum,     þurh þæt wlitige treo."
Hio him ondsware     ænige ne meahton
agifan togenes,     ne ful geare cuðon
sweotole gesecggan     be þam sigebeacne.
Þa þa wisestan     wordum cwædon
170for þam heremægene     þæt hit heofoncyninges
tacen wære,     ond þæs tweo nære.
Þa þæt gefrugnon     þa þurh fulwihte
lærde wæron,     (him wæs leoht sefa,
ferhð gefeonde,     þeah hira fea wæron),
175ðæt hie for þam casere     cyðan moston
godspelles gife,     hu se gasta helm,
in þrynesse     þrymme geweorðad,
acenned wearð,     cyninga wuldor,
ond hu on galgan wearð     godes agen bearn
180ahangen for hergum     heardum witum.
Alysde leoda bearn     of locan deofla,
geomre gastas,     ond him gife sealde
þurh þa ilcan gesceaft     þe him geywed wearð
sylfum on gesyhðe,     sigores tacen,
185wið þeoda þræce.     Ond hu ðy þriddan dæge
of byrgenne     beorna wuldor
of deaðe aras,     dryhten ealra
hæleða cynnes,     ond to heofonum astah.
Ðus gleawlice     gastgerynum
190sægdon sigerofum,     swa fram Siluestre
lærde wæron.     Æt þam se leodfruma
fulwihte onfeng     ond þæt forð geheold
on his dagana tid,     dryhtne to willan.
Ða wæs on sælum     sinces brytta,
195niðheard cyning.     Wæs him niwe gefea
befolen in fyrhðe,     wæs him frofra mæst
ond hyhta nihst     heofonrices weard.
Ongan þa dryhtnes æ     dæges ond nihtes
þurh gastes gife     georne cyðan,
200ond hine soðlice     sylfne getengde
goldwine gumena     in godes þeowdom,
æscrof, unslaw.     Þa se æðeling fand,
leodgebyrga,     þurh larsmiðas,
guðheard, garþrist,     on godes bocum
205hwær ahangen wæs     heriges beorhtme
on rode treo     rodora waldend
æfstum þurh inwit,     swa se ealda feond
forlærde ligesearwum,     leode fortyhte,
Iudea cyn,     þæt hie god sylfne
210ahengon, herga fruman.     Þæs hie in hynðum sculon
to widan feore     wergðu dreogan!
Þa wæs Cristes lof     þam casere
on firhðsefan,     forð gemyndig
ymb þæt mære treo,     ond þa his modor het
215feran foldwege     folca þreate
to Iudeum,     georne secan
wigena þreate     hwær se wuldres beam,
halig under hrusan,     hyded wære,
æðelcyninges rod.     Elene ne wolde
220þæs siðfates     sæne weorðan,
ne ðæs wilgifan     word gehyrwan,
hiere sylfre suna,     ac wæs sona gearu,
wif on willsið,     swa hire weoruda helm,
byrnwiggendra,     beboden hæfde.
225Ongan þa ofstlice     eorla mengu
to flote fysan.     Fearoðhengestas
ymb geofenes stæð     gearwe stodon,
sælde sæmearas,     sunde getenge.
Ða wæs orcnæwe     idese siðfæt,
230siððan wæges helm     werode gesohte.
Þær wlanc manig     æt Wendelsæ
on stæðe stodon.     Stundum wræcon
ofer mearcpaðu,     mægen æfter oðrum,
ond þa gehlodon     hildesercum,
235bordum ond ordum,     byrnwigendum,
werum ond wifum,     wæghengestas.
Leton þa ofer fifelwæg     famige scriðan
bronte brimþisan.     Bord oft onfeng
ofer earhgeblond     yða swengas;
240sæ swinsade.     Ne hyrde ic sið ne ær
on egstreame     idese lædan,
on merestræte,     mægen fægerre.
þær meahte gesion,     se ðone sið beheold,
brecan ofer bæðweg,     brimwudu snyrgan
245under swellingum,     sæmearh plegean,
wadan wægflotan.     Wigan wæron bliðe,
collenferhðe,     cwen siðes gefeah,
syþþan to hyðe     hringedstefnan
ofer lagofæsten     geliden hæfdon
250on Creca land.     Ceolas leton
æt sæfearoðe,     sande bewrecene,
ald yðhofu,     oncrum fæste
on brime bidan     beorna geþinges,
hwonne heo sio guðcwen     gumena þreate
255ofer eastwegas     eft gesohte.
Ðær wæs on eorle     eðgesyne
brogden byrne     ond bill gecost,
geatolic guðscrud,     grimhelm manig,
ænlic eoforcumbul.     Wæron æscwigan,
260secggas ymb sigecwen,     siðes gefysde.
Fyrdrincas frome     foron on luste
on Creca land,     caseres bodan,
hilderincas,     hyrstum gewerede.
Þær wæs gesyne     sincgim locen
265on þam hereþreate,     hlafordes gifu.
Wæs seo eadhreðige     Elene gemyndig,
þriste on geþance,     þeodnes willan
georn on mode     þæt hio Iudeas
ofer herefeldas     heape gecoste
270lindwigendra     land gesohte,
secga þreate.     Swa hit siððan gelamp
ymb lytel fæc     þæt ðæt leodmægen,
guðrofe hæleþ     to Hierusalem
cwomon in þa ceastre     corðra mæste,
275eorlas æscrofe,     mid þa æðelan cwen.
Heht ða gebeodan     burgsittendum
þam snoterestum     side ond wide
geond Iudeas,     gumena gehwylcum,
meðelhegende,     on gemot cuman,
280þa ðe deoplicost     dryhtnes geryno
þurh rihte æ     reccan cuðon.
Ða wæs gesamnod     of sidwegum
mægen unlytel,     þa ðe Moyses æ
reccan cuðon.     Þær on rime wæs
285þreo M     þæra leoda
alesen to lare.     Ongan þa leoflic wif
weras Ebrea     wordum negan:
"Ic þæt gearolice     ongiten hæbbe
þurg witgena     wordgeryno
290on godes bocum     þæt ge geardagum
wyrðe wæron     wuldorcyninge,
dryhtne dyre     ond dædhwæte.
Hwæt, ge ealle snyttro     unwislice,
wraðe wiðweorpon,     þa ge wergdon þane
295þe eow of wergðe     þurh his wuldres miht,
fram ligcwale,     lysan þohte,
of hæftnede.     Ge mid horu speowdon
on þæs ondwlitan     þe eow eagena leoht,
fram blindnesse     bote gefremede
300edniowunga     þurh þæt æðele spald,
ond fram unclænum     oft generede
deofla gastum.     Ge to deaþe þone
deman ongunnon,     se ðe of deaðe sylf
woruld awehte     on wera corþre
305in þæt ærre lif     eowres cynnes.
Swa ge modblinde     mengan ongunnon
lige wið soðe,     leoht wið þystrum,
æfst wið are,     inwitþancum
wroht webbedan.     Eow seo wergðu forðan
310sceðþeð scyldfullum.     Ge þa sciran miht
deman ongunnon,     ond gedweolan lifdon,
þeostrum geþancum,     oð þysne dæg.
Gangaþ nu snude,     snyttro geþencaþ,
weras wisfæste,     wordes cræftige,
315þa ðe eowre æ     æðelum cræftige
on ferhðsefan     fyrmest hæbben,
þa me soðlice     secgan cunnon,
ondsware cyðan     for eowic forð
tacna gehwylces     þe ic him to sece."
320Eodan þa on geruman     reonigmode
eorlas æcleawe,     egesan geþreade,
gehðum geomre,     georne sohton
þa wisestan     wordgeryno,
þæt hio þære cwene     oncweðan meahton
325swa tiles swa trages,     swa hio him to sohte.
Hio þa on þreate     M manna
fundon ferhðgleawra,     þa þe fyrngemynd
mid Iudeum     gearwast cuðon.
Þrungon þa on þreate     þær on þrymme bad
330in cynestole     caseres mæg,
geatolic guðcwen     golde gehyrsted.
Elene maþelode     ond for eorlum spræc:
"Gehyrað, higegleawe,     halige rune,
word ond wisdom.     Hwæt, ge witgena
335lare onfengon,     hu se liffruma
in cildes had     cenned wurde,
mihta wealdend.     Be þam Moyses sang,
ond þæt word gecwæð     weard Israhela:
'Eow acenned bið     cniht on degle,
340mihtum mære,     swa þæs modor ne bið
wæstmum geeacnod     þurh weres frige.'
Be ðam Dauid cyning     dryhtleoð agol,
frod fyrnweota,     fæder Salomones,
ond þæt word gecwæþ     wigona baldor:
345'Ic frumþa god     fore sceawode,
sigora dryhten.     He on gesyhðe wæs,
mægena wealdend,     min on þa swiðran,
þrymmes hyrde.     Þanon ic ne wende
æfre to aldre     onsion mine.'
350Swa hit eft be eow     Essaias,
witga for weorodum,     wordum mælde,
deophycggende     þurh dryhtnes gast:
'Ic up ahof     eaforan gingne
ond bearn cende,     þam ic blæd forgeaf,
355halige higefrofre,     ac hie hyrwdon me,
feodon þurh feondscipe,     nahton foreþances,
wisdomes gewitt;     ond þa weregan neat,
þe man daga gehwam     drifeð ond þirsceð,
ongitaþ hira goddend,     nales gnyrnwræcum
360feogað frynd hiera     þe him fodder gifað,
ond me Israhela     æfre ne woldon
folc oncnawan,     þeah ic feala for him
æfter woruldstundum     wundra gefremede.'
Hwæt, we þæt gehyrdon     þurh halige bec
365þæt eow dryhten geaf     dom unscyndne,
meotod mihta sped,     Moyse sægde
hu ge heofoncyninge     hyran sceoldon,
lare læstan.     Eow þæs lungre aþreat,
ond ge þam ryhte     wiðroten hæfdon,
370onscunedon þone sciran     scippend eallra,
dryhtna dryhten,     ond gedwolan fylgdon
ofer riht godes.     Nu ge raþe gangaþ
ond findaþ gen     þa þe fyrngewritu
þurh snyttro     cræft selest cunnen,
375æriht eower,     þæt me ondsware
þurh sidne sefan     secgan cunnen."
Eodan ða mid mengo     modcwanige,
collenferhðe,     swa him sio cwen bead.
Fundon þa D     forþsnottera
380alesen leodmæga,     þa ðe leornungcræft
þurh modgemynd     mæste hæfdon,
on sefan snyttro.     Heo to salore eft
ymb lytel fæc     laðode wæron,
ceastre weardas.     Hio sio cwen ongan
385wordum genegan,     (wlat ofer ealle):
"Oft ge dyslice     dæd gefremedon,
werge wræcmæcggas,     ond gewritu herwdon,
fædera lare,     næfre furður þonne nu,
ða ge blindnesse     bote forsegon,
390ond ge wiðsocon     soðe ond rihte,
þæt in Bethleme     bearn wealdendes,
cyning anboren,     cenned wære,
æðelinga ord.     Þeah ge þa æ cuðon,
witgena word,     ge ne woldon þa,
395synwyrcende,     soð oncnawan."
Hie þa anmode     ondsweredon:
"Hwæt, we Ebreisce     æ leornedon,
þa on fyrndagum     fæderas cuðon
æt godes earce,     ne we geare cunnon
400þurh hwæt ðu ðus hearde,     hlæfdige, us
eorre wurde.     We ðæt æbylgð nyton
þe we gefremedon     on þysse folcscere,
þeodenbealwa,     wið þec æfre."
Elene maðelade     ond for eorlum spræc,
405undearninga     ides reordode
hlude for herigum:     "Ge nu hraðe gangað,
sundor asecaþ     þa ðe snyttro mid eow,
mægn ond modcræft,     mæste hæbben,
þæt me þinga gehwylc     þriste gecyðan,
410untraglice,     þe ic him to sece."
Eodon þa fram rune,     swa him sio rice cwen,
bald in burgum,     beboden hæfde,
geomormode,     georne smeadon,
sohton searoþancum,     hwæt sio syn wære
415þe hie on þam folce     gefremed hæfdon
wið þam casere,     þe him sio cwen wite.
Þa þær for eorlum     an reordode,
gidda gearosnotor,     (ðam wæs Iudas nama,
wordes cræftig):     "Ic wat geare
420þæt hio wile secan     be ðam sigebeame
on ðam þrowode     þeoda waldend,
eallra gnyrna leas,     godes agen bearn,
þone orscyldne     eofota gehwylces
þurh hete hengon     on heanne beam
425in fyrndagum     fæderas usse.
Þæt wæs þrealic geþoht!     Nu is þearf mycel
þæt we fæstlice     ferhð staðelien,
þæt we ðæs morðres     meldan ne weorðen
hwær þæt halige trio     beheled wurde
430æfter wigþræce,     þy læs toworpen sien
frod fyrngewritu     ond þa fæderlican
lare forleten.     Ne bið lang ofer ðæt
þæt Israhela     æðelu moten
ofer middangeard     ma ricsian,
435æcræft eorla,     gif ðis yppe bið,
swa þa þæt ilce gio     min yldra fæder
sigerof sægde,     (þam wæs Sachius nama),
frod fyrnwiota,     fæder minum,
    eaferan,
440wende hine of worulde     ond þæt word gecwæð:
'Gif þe þæt gelimpe     on lifdagum
þæt ðu gehyre     ymb þæt halige treo
frode frignan,     ond geflitu ræran
be ðam sigebeame     on þam soðcyning
445ahangen wæs,     heofonrices weard,
eallre sybbe bearn,     þonne þu snude gecyð,
min swæs sunu,     ær þec swylt nime.
Ne mæg æfre ofer þæt     Ebrea þeod
rædþeahtende     rice healdan,
450duguðum wealdan,     ac þara dom leofað
ond hira dryhtscipe,    
in woruld weorulda     willum gefylled,
ðe þone ahangnan cyning     heriaþ ond lofiað.'
þa ic fromlice     fæder minum,
455ealdum æwitan,     ageaf ondsware:
'Hu wolde þæt geweorðan     on woruldrice
þæt on þone halgan     handa sendan
to feorhlege     fæderas usse
þurh wrað gewitt,     gif hie wiston ær
460þæt he Crist wære,     cyning on roderum,
soð sunu meotudes,     sawla nergend?'
ða me yldra min     ageaf ondsware,
frod on fyrhðe     fæder reordode:
'Ongit, guma ginga,     godes heahmægen,
465nergendes naman.     Se is niða gehwam
unasecgendlic,     þone sylf ne mæg
on moldwege     man aspyrigean.
Næfre ic þa geþeahte     þe þeos þeod ongan
secan wolde,     ac ic symle mec
470asced þara scylda,     nales sceame worhte
gaste minum.     Ic him georne oft
þæs unrihtes     ondsæc fremede,
þonne uðweotan     æht bisæton,
on sefan sohton     hu hie sunu meotudes
475ahengon, helm wera,     hlaford eallra
engla ond elda,     æðelust bearna.
Ne meahton hie swa disige     deað oðfæstan,
weras wonsælige,     swa hie wendon ær,
sarum settan,     þeah he sume hwile
480on galgan his     gast onsende,
sigebearn godes.     Þa siððan wæs
of rode ahæfen     rodera wealdend,
eallra þrymma þrym,     þreo niht siððan
in byrgenne     bidende wæs
485under þeosterlocan,     ond þa þy þriddan dæg
ealles leohtes leoht     lifgende aras,
ðeoden engla,     ond his þegnum hine,
soð sigora frea,     seolfne geywde,
beorht on blæde.     Þonne broðor þin
490onfeng æfter fyrste     fulwihtes bæð,
leohtne geleafan.     Þa for lufan dryhtnes
Stephanus wæs     stanum worpod;
ne geald he yfel yfele,     ac his ealdfeondum
þingode þrohtherd,     bæd þrymcyning
495þæt he him þa weadæd     to wræce ne sette,
þæt hie for æfstum     unscyldigne,
synna leasne,     Sawles larum
feore beræddon,     swa he þurh feondscipe
to cwale monige     Cristes folces
500demde to deaþe.     Swa þeah him dryhten eft
miltse gefremede,     þæt he manegum wearð
folca to frofre,     syððan him frymða god,
niða nergend,     naman oncyrde,
ond he syððan wæs     sanctus Paulus
505be naman haten,     ond him nænig wæs
ælærendra     oðer betera
under swegles hleo     syðþan æfre,
þara þe wif oððe wer     on woruld cendan,
þeah he Stephanus     stanum hehte
510abreotan on beorge,     broðor þinne.
Nu ðu meaht gehyran,     hæleð min se leofa,
hu arfæst is     ealles wealdend,
þeah we æbylgð wið hine     oft gewyrcen,
synna wunde,     gif we sona eft
515þara bealudæda     bote gefremmaþ
ond þæs unrihtes     eft geswicaþ.
Forðan ic soðlice     ond min swæs fæder
syðþan gelyfdon    
þæt geþrowade     eallra þrymma god,
520lifes lattiow,     laðlic wite
for oferþearfe     ilda cynnes.
Forðan ic þe lære     þurh leoðorune,
hyse leofesta,     þæt ðu hospcwide,
æfst ne eofulsæc     æfre ne fremme,
525grimne geagncwide,     wið godes bearne.
Þonne ðu geearnast     þæt þe bið ece lif,
selust sigeleana,     seald in heofonum.'
ðus mec fæder min     on fyrndagum
unweaxenne     wordum lærde,
530septe soðcwidum,     (þam wæs Symon nama),
guma gehðum frod.     Nu ge geare cunnon
hwæt eow þæs on sefan     selest þince
to gecyðanne,     gif ðeos cwen usic
frigneð ymb ðæt treo,     nu ge fyrhðsefan
535ond modgeþanc     minne cunnon."
Him þa togenes     þa gleawestan
on wera þreate     wordum mældon:
"Næfre we hyrdon     hæleð ænigne
on þysse þeode,     butan þec nu ða,
540þegn oðerne     þyslic cyðan
ymb swa dygle wyrd.     Do swa þe þynce,
fyrngidda frod,     gif ðu frugnen sie
on wera corðre.     Wisdomes beðearf,
worda wærlicra     ond witan snyttro,
545se ðære æðelan sceal     ondwyrde agifan
for þyslicne     þreat on meþle."
Weoxan word cwidum,     weras þeahtedon
on healfa gehwær,     sume hyder, sume þyder,
þrydedon ond þohton.     Þa cwom þegna heap
550to þam heremeðle.     Hreopon friccan,
caseres bodan:     "Eow þeos cwen laþaþ,
secgas to salore,     þæt ge seonoðdomas
rihte reccen.     Is eow rædes þearf
on meðelstede,     modes snyttro."
555Heo wæron gearwe,     geomormode
leodgebyrgean,     þa hie laðod wæron
þurh heard gebann;     to hofe eodon,
cyðdon cræftes miht.     Þa sio cwen ongan
weras Ebresce     wordum negan,
560fricggan fyrhðwerige     ymb fyrngewritu,
hu on worulde ær     witgan sungon,
gasthalige guman,     be godes bearne,
hwær se þeoden     geþrowade,
soð sunu meotudes,     for sawla lufan.
565Heo wæron stearce,     stane heardran,
noldon þæt geryne     rihte cyðan,
ne hire andsware     ænige secgan,
torngeniðlan,     þæs hio him to sohte,
ac hio worda gehwæs     wiðersæc fremedon,
570fæste on fyrhðe,     þæt heo frignan ongan,
cwædon þæt hio on aldre     owiht swylces
ne ær ne sið     æfre hyrdon.
Elene maþelade     ond him yrre oncwæð:
"Ic eow to soðe     secgan wille,
575ond þæs in life     lige ne wyrðeð,
gif ge þissum lease     leng gefylgað
mid fæcne gefice,     þe me fore standaþ,
þæt eow in beorge     bæl fornimeð,
hattost heaðowelma,     ond eower hra bryttað,
580lacende lig,     þæt eow sceal þæt leas
apundrad weorðan     to woruldgedale.
Ne magon ge ða word geseðan     þe ge hwile nu on unriht
wrigon under womma sceatum,     ne magon ge þa wyrd bemiðan,
bedyrnan þa deopan mihte."     ða wurdon hie deaðes on wenan,
585ades ond endelifes,     ond þær þa ænne betæhton
giddum gearusnottorne,     (þam wæs Iudas nama
cenned for cneomagum),     þone hie þære cwene agefon,
sægdon hine sundorwisne:     "He þe mæg soð gecyðan,
onwreon wyrda geryno,     swa ðu hine wordum frignest,
590æriht from orde     oð ende forð.
He is for eorðan     æðeles cynnes,
wordcræftes wis     ond witgan sunu,
bald on meðle;     him gebyrde is
þæt he gencwidas     gleawe hæbbe,
595cræft in breostum.     He gecyðeð þe
for wera mengo     wisdomes gife
þurh þa myclan miht,     swa þin mod lufaþ."
Hio on sybbe forlet     secan gehwylcne
agenne eard,     ond þone ænne genam,
600Iudas to gisle,     ond þa georne bæd
þæt he be ðære rode     riht getæhte
þe ær in legere wæs     lange bedyrned,
ond hine seolfne     sundor acigde.
Elene maþelode     to þam anhagan,
605tireadig cwen:     "þe synt tu gearu,
swa lif swa deað,     swa þe leofre bið
to geceosanne.     Cyð ricene nu
hwæt ðu þæs to þinge     þafian wille."
Iudas hire ongen þingode     (ne meahte he þa gehðu bebugan,
610oncyrran rex geniðlan;     he wæs on þære cwene gewealdum):
"Hu mæg þæm geweorðan     þe on westenne
meðe ond meteleas     morland trydeð,
hungre gehæfted,     ond him hlaf ond stan
on gesihðe bu     samod geweorðað,
615streac ond hnesce,     þæt he þone stan nime
wið hungres hleo,     hlafes ne gime,
gewende to wædle,     ond þa wiste wiðsæce,
beteran wiðhyccge,     þonne he bega beneah?"
Him þa seo eadige     ondwyrde ageaf
620Elene for eorlum     undearnunga:
"Gif ðu in heofonrice     habban wille
eard mid englum     ond on eorðan lif,
sigorlean in swegle,     saga ricene me
hwær seo rod wunige     radorcyninges,
625halig under hrusan,     þe ge hwile nu
þurh morðres man     mannum dyrndun."
Iudas maðelade,     (him wæs geomor sefa,
hat æt heortan,     ond gehwæðres wa,
ge he heofonrices     hyht swa mode
630ond þis ondwearde     anforlete,
rice under roderum,     ge he ða rode ne tæhte):
"Hu mæg ic þæt findan     þæt swa fyrn gewearð
wintra gangum?     Is nu worn sceacen,
CC oððe ma     geteled rime.
635Ic ne mæg areccan,     nu ic þæt rim ne can.
Is nu feala siðþan     forðgewitenra
frodra ond godra     þe us fore wæron,
gleawra gumena.     Ic on geogoðe wearð
on siðdagum     syððan acenned,
640cnihtgeong hæleð.     Ic ne can þæt ic nat,
findan on fyrhðe     þæt swa fyrn gewearð."
Elene maðelade     him on ondsware:
"Hu is þæt geworden     on þysse werþeode
þæt ge swa monigfeald     on gemynd witon,
645alra tacna gehwylc     swa Troiana
þurh gefeoht fremedon?     þæt wæs fyr mycle,
open ealdgewin,     þonne þeos æðele gewyrd,
geara gongum.     Ge þæt geare cunnon
edre gereccan,     hwæt þær eallra wæs
650on manrime     morðorslehtes,
dareðlacendra     deadra gefeallen
under bordhagan.     Ge þa byrgenna
under stanhleoðum,     ond þa stowe swa some,
ond þa wintergerim     on gewritu setton."
655Iudas maðelade,     gnornsorge wæg:
"We þæs hereweorces,     hlæfdige min,
for nydþearfe     nean myndgiaþ,
ond þa wiggþræce     on gewritu setton,
þeoda gebæru,     ond þis næfre
660þurh æniges mannes     muð gehyrdon
hæleðum cyðan,     butan her nu ða."
Him seo æðele cwen     ageaf ondsware:
"Wiðsæcest ðu to swiðe     soðe ond rihte
ymb þæt lifes treow,     ond nu lytle ær
665sægdest soðlice     be þam sigebeame
leodum þinum,     ond nu on lige cyrrest."
Iudas hire ongen þingode,     cwæð þæt he þæt on gehðu gespræce
ond on tweon swiðost,     wende him trage hnagre.
Him oncwæð hraðe     caseres mæg:
670"Hwæt, we ðæt hyrdon     þurh halige bec
hæleðum cyðan     þæt ahangen wæs
on Caluarie     cyninges freobearn,
godes gastsunu.     Þu scealt geagninga
wisdom onwreon,     swa gewritu secgaþ,
675æfter stedewange     hwær seo stow sie
Caluarie,     ær þec cwealm nime,
swilt for synnum,     þæt ic hie syððan mæge
geclænsian     Criste to willan,
hæleðum to helpe,     þæt me halig god
680gefylle, frea mihtig,     feores ingeþanc,
weoruda wuldorgeofa,     willan minne,
gasta geocend."     Hire Iudas oncwæð
stiðhycgende:     "Ic þa stowe ne can,
ne þæs wanges wiht     ne þa wisan cann."
685Elene maðelode     þurh eorne hyge:
"Ic þæt geswerige     þurh sunu meotodes,
þone ahangnan god,     þæt ðu hungre scealt
for cneomagum     cwylmed weorðan,
butan þu forlæte     þa leasunga
690ond me sweotollice     soð gecyðe."
Heht þa swa cwicne     corðre lædan,
scufan scyldigne     (scealcas ne gældon)
in drygne seað,     þær he duguða leas
siomode in sorgum     VII nihta fyrst
695under hearmlocan     hungre geþreatod,
clommum beclungen,     ond þa cleopigan ongan
sarum besylced     on þone seofeðan dæg,
meðe ond meteleas,     (mægen wæs geswiðrod):
"Ic eow healsie     þurh heofona god
700þæt ge me of ðyssum earfeðum     up forlæten,
heanne fram hungres geniðlan.     Ic þæt halige treo
lustum cyðe,     nu ic hit leng ne mæg
helan for hungre.     Is þes hæft to ðan strang,
þreanyd þæs þearl     ond þes þroht to ðæs heard
705dogorrimum.     Ic adreogan ne mæg,
ne leng helan     be ðam lifes treo,
þeah ic ær mid dysige     þurhdrifen wære
ond ðæt soð to late     seolf gecneowe."
þa ðæt gehyrde     sio þær hæleðum scead,
710beornes gebæro,     hio bebead hraðe
þæt hine man of nearwe     ond of nydcleofan,
fram þam engan hofe,     up forlete.
Hie ðæt ofstlice     efnedon sona,
ond hine mid arum     up gelæddon
715of carcerne,     swa him seo cwen bebead.
Stopon þa to þære stowe     stiðhycgende
on þa dune up     ðe dryhten ær
ahangen wæs,     heofonrices weard,
godbearn on galgan,     ond hwæðre geare nyste,
720hungre gehyned,     hwær sio halige rod,
þurh feondes searu     foldan getyned,
lange legere fæst     leodum dyrne
wunode wælreste.     Word stunde ahof
elnes oncyðig,     ond on Ebrisc spræc:
725"Dryhten hælend,     þu ðe ahst doma geweald,
ond þu geworhtest     þurh þines wuldres miht
heofon ond eorðan     ond holmþræce,
sæs sidne fæðm,     samod ealle gesceaft,
ond þu amæte     mundum þinum
730ealne ymbhwyrft     ond uprador,
ond þu sylf sitest,     sigora waldend,
ofer þam æðelestan     engelcynne,
þe geond lyft farað     leohte bewundene,
mycle mægenþrymme.     Ne mæg þær manna gecynd
735of eorðwegum     up geferan
in lichoman     mid þa leohtan gedryht,
wuldres aras.     Þu geworhtest þa
ond to þegnunge     þinre gesettest,
halig ond heofonlic.     Þara on hade sint
740in sindreame     syx genemned,
þa ymbsealde synt     mid syxum eac
fiðrum gefrætwad,     fægere scinaþ.
Þara sint IIII     þe on flihte a
þa þegnunge     þrymme beweotigaþ
745fore onsyne     eces deman,
singallice     singaþ in wuldre
hædrum stefnum     heofoncininges lof,
woða wlitegaste,     ond þas word cweðaþ
clænum stefnum,     (þam is ceruphin nama):
750'Halig is se halga     heahengla god,
weoroda wealdend!     Is ðæs wuldres ful
heofun ond eorðe     ond eall heahmægen,
tire getacnod.'     Syndon tu on þam,
sigorcynn on swegle,     þe man seraphin
755be naman hateð.     He sceal neorxnawang
ond lifes treo     legene sweorde
halig healdan.     Heardecg cwacaþ,
beofaþ brogdenmæl,     ond bleom wrixleð
grapum gryrefæst.     Þæs ðu, god dryhten,
760wealdest widan fyrhð,     ond þu womfulle
scyldwyrcende     sceaðan of radorum
awurpe wonhydige.     Þa sio werge sceolu
under heolstorhofu     hreosan sceolde
in wita forwyrd,     þær hie in wylme nu
765dreogaþ deaðcwale     in dracan fæðme,
þeostrum forþylmed.     He þinum wiðsoc
aldordome.     Þæs he in ermðum sceal,
ealra fula ful,     fah þrowian,
þeowned þolian.     Þær he þin ne mæg
770word aweorpan,     is in witum fæst,
ealre synne fruma,     susle gebunden.
Gif þin willa sie,     wealdend engla,
þæt ricsie     se ðe on rode wæs,
ond þurh Marian     in middangeard
775acenned wearð     in cildes had,
þeoden engla,     (gif he þin nære
sunu synna leas,     næfre he soðra swa feala
in woruldrice     wundra gefremede
dogorgerimum;     no ðu of deaðe hine
780swa þrymlice,     þeoda wealdend,
aweahte for weorodum,     gif he in wuldre þin
þurh ða beorhtan     bearn ne wære),
gedo nu, fæder engla,     forð beacen þin.
Swa ðu gehyrdest     þone halgan wer
785Moyses on meðle,     þa ðu, mihta god,
geywdest þam eorle     on þa æðelan tid
under beorhhliðe     ban Iosephes,
swa ic þe, weroda wyn,     gif hit sie willa þin,
þurg þæt beorhte gesceap     biddan wille
790þæt me þæt goldhord,     gasta scyppend,
geopenie,     þæt yldum wæs
lange behyded.     Forlæt nu, lifes fruma,
of ðam wangstede     wynsumne up
under radores ryne     rec astigan
795lyftlacende.     Ic gelyfe þe sel
ond þy fæstlicor     ferhð staðelige,
hyht untweondne,     on þone ahangnan Crist,
þæt he sie soðlice     sawla nergend,
ece ælmihtig,     Israhela cining,
800walde widan ferhð     wuldres on heofenum,
a butan ende     ecra gestealda."
ða of ðære stowe     steam up aras
swylce rec under radorum.     Þær aræred wearð
beornes breostsefa.     He mid bæm handum,
805eadig ond ægleaw,     upweard plegade.
Iudas maþelode,     gleaw in geþance:
"Nu ic þurh soð hafu     seolf gecnawen
on heardum hige     þæt ðu hælend eart
middangeardes.     Sie ðe, mægena god,
810þrymsittendum     þanc butan ende,
þæs ðu me swa meðum     ond swa manweorcum
þurh þin wuldor inwrige     wyrda geryno.
Nu ic þe, bearn godes,     biddan wille,
weoroda willgifa,     nu ic wat þæt ðu eart
815gecyðed ond acenned     allra cyninga þrym,
þæt ðu ma ne sie     minra gylta,
þara þe ic gefremede     nalles feam siðum,
metud, gemyndig.     Læt mec, mihta god,
on rimtale     rices þines
820mid haligra     hlyte wunigan
in þære beorhtan byrig,     þær is broðor min
geweorðod in wuldre,     þæs he wære wið þec,
Stephanus, heold,     þeah he stangreopum
worpod wære.     He hafað wigges lean,
825blæd butan blinne.     Sint in bocum his
wundor þa he worhte     on gewritum cyðed."
Ongan þa wilfægen     æfter þam wuldres treo,
elnes anhydig,     eorðan delfan
under turfhagan,     þæt he on XX
830fotmælum feor     funde behelede,
under neolum niðer     næsse gehydde
in þeostorcofan.     He ðær III mette
in þam reonian hofe     roda ætsomne,
greote begrauene,     swa hio geardagum
835arleasra sceolu     eorðan beþeahton,
Iudea cynn.     Hie wið godes bearne
nið ahofun,     swa hie no sceoldon,
þær hie leahtra fruman     larum ne hyrdon.
Þa wæs modgemynd     myclum geblissod,
840hige onhyrded,     þurh þæt halige treo,
inbryrded breostsefa,     syððan beacen geseh,
halig under hrusan.     He mid handum befeng
wuldres wynbeam,     ond mid weorode ahof
of foldgræfe.     Feðegestas
845eodon, æðelingas,     in on þa ceastre.
Asetton þa on gesyhðe     sigebeamas III
eorlas anhydige     fore Elenan cneo,
collenferhðe.     Cwen weorces gefeah
on ferhðsefan,     ond þa frignan ongan
850on hwylcum þara beama     bearn wealdendes,
hæleða hyhtgifa,     hangen wære:
"Hwæt, we þæt hyrdon     þurh halige bec
tacnum cyðan,     þæt twegen mid him
geþrowedon,     ond he wæs þridda sylf
855on rode treo.     Rodor eal geswearc
on þa sliðan tid.     Saga, gif ðu cunne,
on hwylcre þyssa þreora     þeoden engla
geþrowode,     þrymmes hyrde."
Ne meahte hire Iudas,     ne ful gere wiste,
860sweotole gecyþan     be ðam sigebeame,
on hwylcne se hælend     ahafen wære,
sigebearn godes,     ær he asettan heht
on þone middel     þære mæran byrig
beamas mid bearhtme,     ond gebidan þær
865oððæt him gecyðde     cyning ælmihtig
wundor for weorodum     be ðam wuldres treo.
Gesæton sigerofe,     sang ahofon,
rædþeahtende,     ymb þa roda þreo
oð þa nigoðan tid,     hæfdon neowne gefean
870mærðum gemeted.     Þa þær menigo cwom,
folc unlytel,     ond gefærenne man
brohton on bære     beorna þreate
on neaweste,     (wæs þa nigoðe tid),
gingne gastleasne.     Þa ðær Iudas wæs
875on modsefan     miclum geblissod.
Heht þa asettan     sawlleasne,
life belidenes     lic on eorðan,
unlifgendes,     ond up ahof
rihtes wemend     þara roda twa
880fyrhðgleaw on fæðme     ofer þæt fæge hus,
deophycgende.     Hit wæs dead swa ær,
lic legere fæst.     Leomu colodon
þreanedum beþeaht.     Þa sio þridde wæs
ahafen halig.     Hra wæs on anbide
885oððæt him uppan     æðelinges wæs
rod aræred,     rodorcyninges beam,
sigebeacen soð.     He sona aras
gaste gegearwod,     geador bu samod
lic ond sawl.     Þær wæs lof hafen
890fæger mid þy folce.     Fæder weorðodon,
ond þone soðan     sunu wealdendes
wordum heredon.     Sie him wuldor ond þanc
a butan ende     eallra gesceafta!
Ða wæs þam folce     on ferhðsefan,
895ingemynde,     swa him a scyle,
wundor þa þe worhte     weoroda dryhten
to feorhnere     fira cynne,
lifes lattiow.     Þa þær ligesynnig
on lyft astah     lacende feond.
900Ongan þa hleoðrian     helledeofol,
eatol æclæca,     yfela gemyndig:
"Hwæt is þis, la, manna,     þe minne eft
þurh fyrngeflit     folgaþ wyrdeð,
iceð ealdne nið,     æhta strudeð?
905Þis is singal sacu.     Sawla ne moton
manfremmende     in minum leng
æhtum wunigan.     Nu cwom elþeodig,
þone ic ær on firenum     fæstne talde,
hafað mec bereafod     rihta gehwylces,
910feohgestreona.     Nis ðæt fæger sið.
Feala me se hælend     hearma gefremede,
niða nearolicra,     se ðe in Nazareð
afeded wæs.     Syððan furþum weox
of cildhade,     symle cirde to him
915æhte mine.     Ne mot ænige nu
rihte spowan.     Is his rice brad
ofer middangeard.     Min is geswiðrod
ræd under roderum.     Ic þa rode ne þearf
hleahtre herigean.     Hwæt, se hælend me
920in þam engan ham     oft getynde,
geomrum to sorge!     Ic þurh Iudas ær
hyhtful gewearð,     ond nu gehyned eom,
goda geasne,     þurh Iudas eft,
fah ond freondleas.     Gen ic findan can
925þurh wrohtstafas     wiðercyr siððan
of ðam wearhtreafum,     ic awecce wið ðe
oðerne cyning,     se ehteð þin,
ond he forlæteð     lare þine
ond manþeawum     minum folgaþ,
930ond þec þonne sendeð     in þa sweartestan
ond þa wyrrestan     witebrogan,
þæt ðu, sarum forsoht,     wiðsæcest fæste
þone ahangnan cyning,     þam ðu hyrdest ær."
Him ða gleawhydig     Iudas oncwæð,
935hæleð hildedeor,     (him wæs halig gast
befolen fæste,     fyrhat lufu,
weallende gewitt     þurh witgan snyttro),
ond þæt word gecwæð,     wisdomes ful:
"Ne þearft ðu swa swiðe,     synna gemyndig,
940sar niwigan     ond sæce ræran,
morðres manfrea,     þæt þe se mihtiga cyning
in neolnesse     nyðer bescufeð,
synwyrcende,     in susla grund
domes leasne,     se ðe deadra feala
945worde awehte.     Wite ðu þe gearwor
þæt ðu unsnyttrum     anforlete
leohta beorhtost     ond lufan dryhtnes,
þone fægran gefean,     ond on fyrbæðe
suslum beþrungen     syððan wunodest,
950ade onæled,     ond þær awa scealt,
wiðerhycgende,     wergðu dreogan,
yrmðu butan ende."     Elene gehyrde
hu se feond ond se freond     geflitu rærdon,
tireadig ond trag,     on twa halfa,
955synnig ond gesælig.     Sefa wæs þe glædra
þæs þe heo gehyrde     þone hellesceaþan
oferswiðedne,     synna bryttan,
ond þa wundrade     ymb þæs weres snyttro,
hu he swa geleafful     on swa lytlum fæce
960ond swa uncyðig     æfre wurde,
gleawnesse þurhgoten.     Gode þancode,
wuldorcyninge,     þæs hire se willa gelamp
þurh bearn godes     bega gehwæðres,
ge æt þære gesyhðe     þæs sigebeames,
965ge ðæs geleafan     þe hio swa leohte oncneow,
wuldorfæste gife     in þæs weres breostum.
Ða wæs gefrege     in þære folcsceare,
geond þa werþeode     wide læded,
mære morgenspel     manigum on andan
970þara þe dryhtnes æ     dyrnan woldon,
boden æfter burgum,     swa brimo fæðmeð,
in ceastra gehwære,     þæt Cristes rod,
fyrn foldan begræfen,     funden wære,
selest sigebeacna     þara þe sið oððe ær
975halig under heofenum     ahafen wurde,
ond wæs Iudeum     gnornsorga mæst,
werum wansæligum,     wyrda laðost,
þær hie hit for worulde     wendan meahton,
cristenra gefean.     Ða sio cwen bebead
980ofer eorlmægen     aras fysan
ricene to rade.     Sceoldon Romwarena
ofer heanne holm     hlaford secean
ond þam wiggende     wilspella mæst
seolfum gesecgan,     þæt ðæt sigorbeacen
985þurh meotodes est     meted wære,
funden in foldan,     þæt ær feala mæla
behyded wæs     halgum to teonan,
cristenum folce.     Þa ðam cininge wearð
þurh þa mæran word     mod geblissod,
990ferhð gefeonde.     Næs þa fricgendra
under goldhoman     gad in burgum,
feorran geferede.     Wæs him frofra mæst
geworden in worlde     æt ðam willspelle,
hlihende hyge,     þe him hereræswan
995ofer eastwegas,     aras brohton,
hu gesundne sið     ofer swonrade
secgas mid sigecwen     aseted hæfdon
on Creca land.     Hie se casere heht
ofstum myclum     eft gearwian
1000sylfe to siðe.     Secgas ne gældon
syððan andsware     edre gehyrdon,
æðelinges word.     Heht he Elenan hæl
abeodan beadurofre,     gif hie brim nesen
ond gesundne sið     settan mosten,
1005hæleð hwætmode,     to þære halgan byrig.
Heht hire þa aras     eac gebeodan
Constantinus     þæt hio cirican þær
on þam beorhhliðe     begra rædum
getimbrede,     tempel dryhtnes
1010on Caluarie     Criste to willan,
hæleðum to helpe,     þær sio halige rod
gemeted wæs,     mærost beama
þara þe gefrugnen     foldbuende
on eorðwege.     Hio geefnde swa,
1015siððan winemagas     westan brohton
ofer lagufæsten     leofspell manig.
Ða seo cwen bebead     cræftum getyde
sundor asecean     þa selestan,
þa þe wrætlicost     wyrcan cuðon
1020stangefogum,     on þam stedewange
girwan godes tempel,     swa hire gasta weard
reord of roderum.     Heo þa rode heht
golde beweorcean     ond gimcynnum,
mid þam æðelestum     eorcnanstanum
1025besettan searocræftum     ond þa in seolfren fæt
locum belucan.     Þær þæt lifes treo,
selest sigebeama,     siððan wunode
æðelum anbręce.     Þær bið a gearu
wraðu wannhalum     wita gehwylces,
1030sæce ond sorge.     Hie sona þær
þurh þa halgan gesceaft     helpe findaþ,
godcunde gife.     Swylce Iudas onfeng
æfter fyrstmearce     fulwihtes bæð,
ond geclænsod wearð     Criste getrywe,
1035lifwearde leof.     His geleafa wearð
fæst on ferhðe,     siððan frofre gast
wic gewunode     in þæs weres breostum,
bylde to bote.     He þæt betere geceas,
wuldres wynne,     ond þam wyrsan wiðsoc,
1040deofulgildum,     ond gedwolan fylde,
unrihte æ.     Him wearð ece rex,
meotud milde, god,     mihta wealdend.
Þa wæs gefulwad     se ðe ær feala tida
leoht gearu    
1045inbryrded breostsefa     on þæt betere lif,
gewended to wuldre.     Huru, wyrd gescreaf
þæt he swa geleaffull     ond swa leof gode
in worldrice     weorðan sceolde,
Criste gecweme.     Þæt gecyðed wearð,
1050siððan Elene heht     Eusebium
on rædgeþeaht,     Rome bisceop,
gefetian on fultum,     forðsnoterne,
hæleða gerædum     to þære halgan byrig,
þæt he gesette     on sacerdhad
1055in Ierusalem     Iudas þam folce
to bisceope     burgum on innan,
þurh gastes gife     to godes temple
cræftum gecorene,     ond hine Cyriacus
þurh snyttro geþeaht     syððan nemde
1060niwan stefne.     Nama wæs gecyrred
beornes in burgum     on þæt betere forð,
æ hælendes.     Þa gen Elenan wæs
mod gemynde     ymb þa mæran wyrd,
geneahhe for þam næglum     þe ðæs nergendes
1065fet þurhwodon     ond his folme swa some,
mid þam on rode wæs     rodera wealdend
gefæstnod, frea mihtig.     Be ðam frignan ongan
cristenra cwen,     Cyriacus bæd
þæt hire þa gina     gastes mihtum
1070ymb wundorwyrd     willan gefylde,
onwrige wuldorgifum,     ond þæt word acwæð
to þam bisceope,     bald reordode:
"þu me, eorla hleo,     þone æðelan beam,
rode rodera cininges     ryhte getæhtesð,
1075on þa ahangen wæs     hæðenum folmum
gasta geocend,     godes agen bearn,
nerigend fira.     Mec þæra nægla gen
on fyrhðsefan     fyrwet myngaþ.
Wolde ic þæt ðu funde     þa ðe in foldan gen
1080deope bedolfen     dierne sindon,
heolstre behyded.     A min hige sorgað,
reonig reoteð,     ond geresteð no
ærþan me gefylle     fæder ælmihtig,
wereda wealdend,     willan minne,
1085niða nergend,     þurh þara nægla cyme,
halig of hiehða.     Nu ðu hrædlice
eallum eaðmedum,     ar selesta,
þine bene onsend     in ða beorhtan gesceaft,
on wuldres wyn.     Bide wigena þrym
1090þæt þe gecyðe,     cyning ælmihtig,
hord under hrusan     þæt gehyded gen,
duguðum dyrne,     deogol bideð."
þa se halga ongan     hyge staðolian,
breostum onbryrded,     bisceop þæs folces.
1095Glædmod eode     gumena þreate
god hergendra,     ond þa geornlice
Cyriacus     on Caluarię
hleor onhylde,     hygerune ne mað,
gastes mihtum     to gode cleopode
1100eallum eaðmedum,     bæd him engla weard
geopenigean     uncuðe wyrd,
niwan on nearwe,     hwær he þara nægla swiðost
on þam wangstede     wenan þorfte.
Leort ða tacen forð,     þær hie to sægon,
1105fæder, frofre gast,     ðurh fyres bleo
up eðigean     þær þa æðelestan
hæleða gerædum     hydde wæron
þurh nearusearwe,     næglas on eorðan.
Ða cwom semninga     sunnan beorhtra
1110lacende lig.     Leode gesawon
hira willgifan     wundor cyðan,
ða ðær of heolstre,     swylce heofonsteorran
oððe goldgimmas,     grunde getenge,
næglas of nearwe     neoðan scinende
1115leohte lixton.     Leode gefægon,
weorud willhreðig,     sægdon wuldor gode
ealle anmode,     þeah hie ær wæron
þurh deofles spild     in gedwolan lange,
acyrred fram Criste.     Hie cwædon þus:
1120"Nu we seolfe geseoð     sigores tacen,
soðwundor godes,     þeah we wiðsocun ær
mid leasingum.     Nu is in leoht cymen,
onwrigen, wyrda bigang.     Wuldor þæs age
on heannesse     heofonrices god!"
1125ða wæs geblissod     se ðe to bote gehwearf
þurh bearn godes,     bisceop þara leoda,
niwan stefne.     He þam næglum onfeng,
egesan geaclod,     ond þære arwyrðan
cwene brohte.     Hæfde Ciriacus
1130eall gefylled,     swa him seo æðele bebead,
wifes willan.     Þa wæs wopes hring,
hat heafodwylm     ofer hleor goten,
(nalles for torne     tearas feollon
ofer wira gespon),     wuldres gefylled
1135cwene willa.     Heo on cneow sette
leohte geleafan,     lac weorðode,
blissum hremig,     þe hire brungen wæs
gnyrna to geoce.     Gode þancode,
sigora dryhtne,     þæs þe hio soð gecneow
1140ondweardlice     þæt wæs oft bodod
feor ær beforan     fram fruman worulde,
folcum to frofre.     Heo gefylled wæs
wisdomes gife,     ond þa wic beheold
halig heofonlic gast,     hreðer weardode,
1145æðelne innoð,     swa hie ælmihtig
sigebearn godes     sioððan freoðode.
Ongan þa geornlice     gastgerynum
on sefan secean     soðfæstnesse
weg to wuldre.     Huru, weroda god
1150gefullæste,     fæder on roderum,
cining ælmihtig,     þæt seo cwen begeat
willan in worulde.     Wæs se witedom
þurh fyrnwitan     beforan sungen
eall æfter orde,     swa hit eft gelamp
1155ðinga gehwylces.     Þeodcwen ongan
þurh gastes gife     georne secan
nearwe geneahhe,     to hwan hio þa næglas selost
ond deorlicost     gedon meahte,
dugoðum to hroðer,     hwæt þæs wære dryhtnes willa.
1160Heht ða gefetigean     forðsnotterne
ricene to rune,     þone þe rædgeþeaht
þurh gleawe miht     georne cuðe,
frodne on ferhðe,     ond hine frignan ongan
hwæt him þæs on sefan     selost þuhte
1165to gelæstenne,     ond his lare geceas
þurh þeodscipe.     He hire þriste oncwæð:
"þæt is gedafenlic     þæt ðu dryhtnes word
on hyge healde,     halige rune,
cwen seleste,     ond þæs cininges bebod
1170georne begange,     nu þe god sealde
sawle sigesped     ond snyttro cræft,
nerigend fira.     Þu ðas næglas hat
þam æðelestan     eorðcyninga
burgagendra     on his bridels don,
1175meare to midlum.     Þæt manigum sceall
geond middangeard     mære weorðan,
þonne æt sæcce mid þy     oferswiðan mæge
feonda gehwylcne,     þonne fyrdhwate
on twa healfe     tohtan secaþ,
1180sweordgeniðlan,     þær hie ymb sige winnað,
wrað wið wraðum.     He ah æt wigge sped,
sigor æt sæcce,     ond sybbe gehwær,
æt gefeohte frið,     se ðe foran lædeð
bridels on blancan,     þonne beadurofe
1185æt garþræce,     guman gecoste,
berað bord ond ord.     Þis bið beorna gehwam
wið æglæce     unoferswiðed
wæpen æt wigge.     Be ðam se witga sang,
snottor searuþancum,     (sefa deop gewod,
1190wisdomes gewitt),     he þæt word gecwæð:
'Cuþ þæt gewyrðeð     þæt þæs cyninges sceal
mearh under modegum     midlum geweorðod,
bridelshringum.     Bið þæt beacen gode
halig nemned,     ond se hwæteadig,
1195wigge weorðod,     se þæt wicg byrð.'"
þa þæt ofstlice     eall gelæste
Elene for eorlum.     Æðelinges heht,
beorna beaggifan,     bridels frætwan,
hire selfre suna     sende to lace
1200ofer geofenes stream     gife unscynde.
Heht þa tosomne     þa heo seleste
mid Iudeum     gumena wiste,
hæleða cynnes,     to þære halgan byrig
cuman in þa ceastre.     Þa seo cwen ongan
1205læran leofra heap     þæt hie lufan dryhtnes,
ond sybbe swa same     sylfra betweonum,
freondræddenne,     fæste gelæston
leahtorlease     in hira lifes tid,
ond þæs latteowes     larum hyrdon,
1210cristenum þeawum,     þe him Cyriacus
bude, boca gleaw.     Wæs se bissceophad
fægere befæsted.     Oft him feorran to
laman, limseoce,     lefe cwomon,
healte, heorudreorige,     hreofe ond blinde,
1215heane, hygegeomre,     symle hælo þær
æt þam bisceope,     bote fundon
ece to aldre.     Ða gen him Elene forgeaf
sincweorðunga,     þa hio wæs siðes fus
eft to eðle,     ond þa eallum bebead
1220on þam gumrice     god hergendum,
werum ond wifum,     þæt hie weorðeden
mode ond mægene     þone mæran dæg,
heortan gehigdum,     in ðam sio halige rod
gemeted wæs,     mærost beama
1225þara þe of eorðan     up aweoxe,
geloden under leafum.     Wæs þa lencten agan
butan VI nihtum     ær sumeres cyme
on Maias kalend.     Sie þara manna gehwam
behliden helle duru,     heofones ontyned,
1230ece geopenad     engla rice,
dream unhwilen,     ond hira dæl scired
mid Marian,     þe on gemynd nime
þære deorestan     dægweorðunga
rode under roderum,     þa se ricesta
1235ealles oferwealdend     earme beþeahte. Finit.
Þus ic frod ond fus     þurh þæt fæcne hus
wordcræftum wæf     ond wundrum læs,
þragum þreodude     ond geþanc reodode
nihtes nearwe.     Nysse ic gearwe
1240be ðære rode riht     ær me rumran geþeaht
þurh ða mæran miht     on modes þeaht
wisdom onwreah.     Ic wæs weorcum fah,
synnum asæled,     sorgum gewæled,
bitrum gebunden,     bisgum beþrungen,
1245ær me lare onlag     þurh leohtne had
gamelum to geoce,     gife unscynde
mægencyning amæt     ond on gemynd begeat,
torht ontynde,     tidum gerymde,
bancofan onband,     breostlocan onwand,
1250leoðucræft onleac.     Þæs ic lustum breac,
willum in worlde.     Ic þæs wuldres treowes
oft, nales æne,     hæfde ingemynd
ær ic þæt wundor     onwrigen hæfde
ymb þone beorhtan beam,     swa ic on bocum fand,
1255wyrda gangum,     on gewritum cyðan
be ðam sigebeacne.     A wæs secg oð ðæt
cnyssed cearwelmum,     ᚳ drusende,
þeah he in medohealle     maðmas þege,
æplede gold.     ᚣ gnornode
1260ᚾ gefera,     nearusorge dreah,
enge rune,     þær him ᛖ fore
milpaðas mæt,     modig þrægde
wirum gewlenced.     ᚹ is geswiðrad,
gomen æfter gearum,     geogoð is gecyrred,
1265ald onmedla.     ᚢ wæs geara
geogoðhades glæm.     Nu synt geardagas
æfter fyrstmearce     forð gewitene,
lifwynne geliden,     swa ᛚ toglideð,
flodas gefysde.     ᚠ æghwam bið
1270læne under lyfte;     landes frætwe
gewitaþ under wolcnum     winde geliccost,
þonne he for hæleðum     hlud astigeð,
wæðeð be wolcnum,     wedende færeð
ond eft semninga     swige gewyrðeð,
1275in nedcleofan     nearwe geheaðrod,
þream forþrycced.    
Swa a þeos world     eall gewiteð,
ond eac swa some     þe hire on wurdon
atydrede,     tionleg nimeð,
1280ðonne dryhten sylf     dom geseceð
engla weorude.     Sceall æghwylc ðær
reordberendra     riht gehyran
dæda gehwylcra     þurh þæs deman muð,
ond worda swa same     wed gesyllan,
1285eallra unsnyttro     ær gesprecenra,
þristra geþonca.     Þonne on þreo dæleð
in fyres feng     folc anra gehwylc,
þara þe gewurdon     on widan feore
ofer sidne grund.     Soðfæste bioð
1290yfemest in þam ade,     eadigra gedryht,
duguð domgeorne,     swa hie adreogan magon
ond butan earfeðum     eaðe geþolian,
modigra mægen.     Him gemetgaþ eall
ældes leoma,     swa him eðost bið,
1295sylfum geseftost.     Synfulle beoð,
mane gemengde,     in ðam midle þread,
hæleð higegeomre,     in hatne wylm,
þrosme beþehte.     Bið se þridda dæl,
awyrgede womsceaðan,     in þæs wylmes grund,
1300lease leodhatan,     lige befæsted
þurh ærgewyrht,     arleasra sceolu,
in gleda gripe.     Gode no syððan
of ðam morðorhofe     in gemynd cumað,
wuldorcyninge,     ac hie worpene beoð
1305of ðam heaðuwylme     in hellegrund,
torngeniðlan.     Bið þam twam dælum
ungelice.     Moton engla frean
geseon, sigora god.     Hie asodene beoð,
asundrod fram synnum,     swa smæte gold
1310þæt in wylme bið     womma gehwylces
þurh ofnes fyr     eall geclænsod,
amered ond gemylted.     Swa bið þara manna ælc
ascyred ond asceaden     scylda gehwylcre,
deopra firena,     þurh þæs domes fyr.
1315Moton þonne siðþan     sybbe brucan,
eces eadwelan.     Him bið engla weard
milde ond bliðe,     þæs ðe hie mana gehwylc
forsawon, synna weorc,     ond to suna metudes
wordum cleopodon.     Forðan hie nu on wlite scinaþ
1320englum gelice,     yrfes brucaþ
wuldorcyninges     to widan feore.
Amen.